Ингушасул баркалаялъулаб каламалъ рижизарурал пикраби
«Татарстаналдаса Ингушетиялде вачӏунев вукӏана дун. Калмыказул Элиста шагьаралде щвелалде, ай калмыказул салул авлахъалда машинаги хун хутӏана. Гьеб букӏана цӏакъ багӏарараб къоги. Къечонги вакъунги вугониги, ине бакӏги букӏинчӏо. Сверухълъиялда букӏинчӏо цониги росу-къедго. Цо заманалда дида аскӏоб лъалхъана ГАЗель машина ва, саламги кьун, гьелъул шоферас дида абуна щиб кумек хӏажат бугебилан. Гьев вукӏана дагъистанияв. Амма гьесда дун ингушав вукӏин лъазе ресго букӏинчӏо, щайгурелъул дир машинаялъул номер букӏана Россиялъул цогидаб регионалда хъвай-хъвагӏай гьабураб. Гьединлъидал гьев лъалхъана дие, ай хас гьабун кавказалъуласе яги бусурбанчиясе кумек гьабизе гурев, кумекалде хӏажатасе кумек гьабизелъун. Дица гьесие баркала кьуна ва абуна машина тӏад лъезе эвакуатор ахӏун бугин, дуе, бихьинчи, нух битӏагийин.
Бащдаб сагӏат ун букӏун батиларо, дида аскӏоб лъалхъана «Рено» маркаялъул машина. Рулалда нахъа йигоан чӏужугӏадан ва машинаялъур – гӏисинал лъимал. Гьалъгӏаги дие щиб кумек гьабизе бугебилан пикруги гьабулаго, дун гьелда аскӏове ана. Гьей ятана калмыкай, Виктория. Гьелъ дихъе бегьана нигӏматазул цӏураб къвачӏа ва абуна пуланаб ГАЗелалъул шоферас духъе кьейин битӏанин гьабилан. Къвачӏинибин абуни бугоан кванил нигӏматалги цӏорораб лъел шушбиги. Гьеб лахӏзаталда жаниб дида кӏочана дунго вугеб бакӏ, хвараб машина. Дир бадиб хулана магӏу. Бихьулищха цо чиясул гӏаданлъи, сахаватлъийилан ккана ракӏалде.
Хӏурматияв вац, дагъистанияв, гьаб дица хъвараб жо киб бугониги дуца цӏалани, дуда лъай, дур вац ингушас Аллагьасда гьарулеб букӏин дуе талихӏаб гӏумру. Дуца гьабураб лъикӏлъи, гӏаданлъи киданиги кӏочон теларо ва гьедин гьабизе дицагоги хӏаракат бахъила. Дуца дихъе кьураб лъикӏлъиялъул цӏураб эстафетаялъул гьаб тӏилги цогидазухъе кьезе дица тӏадеги босула. Гьебгиха, я миллаталъухъ, я диналъухъ, я куцалъухъ балагьичӏого.
Аллагьас алжаналъуб цӏорораб лъедалъун къеч буссинабеги дур.
Мухӏамад Булгучев, Ингушетия».
Социалиял гьиназдаса тӏибитӏизабураб гьаб лъугьа-бахъин цӏалидал, рекӏее асар гьабичӏев чи къанагӏатги хутӏун ватиларо. Цо дагъистанияс гьабураб гьитӏинабго гӏаданлъиялъ, хӏакъикъаталдаги, жеги-жеги чӏухӏизабуна Дагъистанго. Ракӏ бохана нилъ-дагъистаниял гьединал, иманги ияхӏги чорхолъа лъугӏичӏел рукӏиналдаса. Россиялъул телевидениялдаса кьолеб цо передачаялдаги, рикӏкӏа-рикӏкӏаде хьвадулел юк баччулел машинабазул шоферзабаз, гьебгиха гӏурус миллаталъулаз абулеб букӏана, нухда къварилъи ккун чӏани, дагъистанияз гурони машина лъалхъизабуларин, 05 регионалъулас гурони кумекалъулаб квер бегьуларин. Гьеле гьединал руго нилъ. Нилъеда лъала гьабураб лъикӏлъи кида-къадги тӏадбуссун бачӏунеблъи. Нилъеда лъала лъикӏлъи гьабулел Аллагьасда кӏочон толареллъи. Гьеле гьеб лъай буго чиясул унго-унгояб талихӏги. Лъикӏаб иш гьабиялдалъун инсанас жиндиего гуребги, жамгӏияталъеги пайда гьабулелъулха.
Нилъеда гьоркьор гӏезегӏан руго ракьалда лъикӏлъи бекьулел гӏадамал. Амма гьединал рихьуларо, рихьизелъун, цӏар рагӏизелъун яги жидеего цо щиб бугониги щвезелъун гьединаз хӏалтӏиги гьабуларо. Гьез лъикӏлъи бекьула Аллагьасе гӏоло, гьединазул лъалкӏги ракьалдаса киданиги тӏагӏунаро. Цо гӏакъилав чияс хъвалеб буго дуде тӏаде бегараб ургъел батани, мун пашманго ватани, хӏалбихьейин къварилъиялда вугесе кумек гьабизе, вакъарасе тӏагӏам кьезе. Духъаго бажарулебщинаб гьабейила ва дуда бихьилила рекӏее лъугьунеб бигьалъи. Хӏакъикъат гьединаб буго, гьедин гьабуразда гурони гьелъул тӏагӏамги лъаларо. Мунагьазул бакӏаб гьиргун ахираталде арай пуланай гӏадан алжаналде арайила къечалъ холеб букӏараб гьведуе лъим кьуралъухъ. Аллагьасе гӏоло лъикӏлъи гьабурав Аллагьасдаги кӏочон толаро. Къуръаналда бугелъулха, Бетӏергьанасе лъикӏлъи гьабулел рокьулин абун. Хӏакъаб жо, захӏмалъи-къварилъиялда хадуб гӏатӏилъи-бигьалъиги бачӏуна. Кигӏанго цӏакъ сордо халалъаниги, дунял рогьинчӏогоги чӏоларо. Рухьен къарабгӏан гьеб тӏечӏогоги хутӏуларо. Магӏу хисула гьимиялъ, пашманлъи – рохалица. Гьаб буго тирулеб, хисулеб дунял. Кида-къадги щибаб жо рукӏалиде ккечӏого хутӏуларо, къваригӏунеб жо буго, Аллагьасде мугъчӏвайги гьабун, гӏицӏго сабуралда рукӏин. Сабуралъул тӏиналдайин батулеб тӏогьол майдан.
Щивав чияс хӏаракат бахъизе ккола, сундухъго балагьичӏого ракьалда лъикӏлъиялъул мугьал рекьизе. Гьеб расги бигьаяб масъала гуро. Амма, лъица бугониги лимон кьуни, чакарги бан тӏаде лъим тӏуни, гьелъул лъугьуна гьекъезе гъира балеб гьайбатаб лъамалъи. Гьелъухъего, хӏаракат бахъизе ккола, гӏакълуялда квелъги бан, сабуралдаги чӏун, тавакалалъул чодаги рекӏун квешлъигицин лъикӏлъиялде буссинабизе. Роза тӏегьалъул хӏобода рукӏуна зазал. Амма гьелъул тӏарада батула ракӏ тӏаде цӏалеб берцинаб тӏегь. Тӏадегӏанав Аллагьасул Каламалдаги бугелъулха (магӏна): «Цо щиб бугониги батизе рес буго нужер ракӏкъалеб, амма гьеб буго нужее пайдаяб ва лъикӏаб», — абун (2:216).
Хӏабиб Махӏатӏов