Гриппалде данде прививкаби гьарулел руго
Дагьал церегӏан къоязда, Махӏачхъалаялда тӏобитӏараб республикаялъул тохтурзабазул данделъиялда, бицана исана Дагъистаналда гриппалда данде 714000 прививка гьабунин. Гриппалдаса цӏуниялъе исана республикаялда миллионгун 200000 чиясе прививка гьабизе ккола планалда рекъон. Гӏураб къадаралда вакцинабиги рачӏун руго республикаялде.
Дагъистаналъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялъул бетӏерай эпидемиолог Муслимат Хӏасановалъ лъазабуна, исанасеб гриппалъул вирус захӏматаб букӏине бугин, гьединлъидал жиндир заманалда прививкаби гьаризе лъикӏаб бугин. Вакцина тӏоцебесеб иргаялда чӏобого гьабулеб буго лъималазе, медицинаялъул хӏалтӏухъабазе, учительзабазе, чӏахӏияб ригьалъул гӏадамазе, гьуърул, ракӏ унтарал гӏадамазе.
ДРялъул сахлъицӏуниялъул министрасул ишал тӏуралев Танка Ибрагьимовас абуна, районазда киналго медицинаялъул хӏалтӏухъабазе ва учительзабазе гриппалде данде прививкаби гьарун гьечӏин. Гӏемерал гӏадамалгун хӏалтӏулеб ва хасго лъимал цӏалулеб бакӏалда хӏалтӏулез гриппалде данде прививкаби гьаричӏого тезе бегьуларо. Гьединлъидал тӏолалго больницабазул бетӏерал тохтурзабазда тӏадкъан буго прививкаби гьариялъул хӏалтӏул хӏисабкьезе.
Хаслихълъи — гӏадамазда гьоркьоб грипп тӏибитӏулеб заман букӏин балъгояб жо гуро. Гьединлъидал республикаялъул сахлъицӏуниялъул идарабазда гриппалде данде тӏадчӏун вакцинаби гьарулел руго. Хаслихълъиялъул квачгун цадахъ баккулеб гьеб унтигун байбихьула гӏолохъанал эбел-инсудаги тохтурзабаздаги гьоркьор «бахӏсал». Тохтурзабаз малъа-хъваял гьарула гриппалдаса цӏунизе прививкабаз кумек гьабулин, Интернет «тохтурлъун» тӏасабищарал эбел-инсуца абула прививкабаз зарал гуреб сахлъиялъе пайдаяб щибго гьабуларин, лъабабилез абула, прививка гьабуниги гьабичӏониги, хаслихъе гриппалъ унтичӏого хутӏуларин.
Жавабчилъи цӏикӏкӏанагӏан…
Кинаб къагӏидаялъ нилъер гӏадамаз гриппалда дандечӏей гьабулеб, тохтурасул кумекалдаса пайда босуладай? Гьелъул хӏакъалъулъ цӏех-рех гьабуна гӏолохъанал улбузда гьоркьоб.
Патӏимат, кӏиго лъимадул эбел: «Дица, дунял квачаралдаса нахъе, лъимал гриппалдаса цӏунизе дараби гьарула. Мухӏамад аварагасул суннаталда рекъон, хурдузул дараби гьарула. Батӏи-батӏиял вакцинаби сабаблъун сахлъиялъе зарал кколин абун, Интернеталдасан бицунеб рагӏаралдаса гриппалде дандегицин прививкаби гьаризе хӏинкъун чӏун йиго дун. Тӏоцебесеб лъимадуе киналго прививкаби гьарулаан дица. Амма прививкаби гьаруницин, лъималазул ахикь раккаралги квачалъулги унтаби рахуна гьесде. Кӏиабилеб лъимадуе абуни, лъабго моцӏ баралдаса, цогӏаги прививка гьабичӏо. Гьес кӏиго сон бана, амма цингӏаги унтун гьев тохтурасухъе вачине ккечӏо. Суннаталда рекъон, сахлъи щула гьабиялъе хурдузул ва пихъил дару гьабулелъул дица гьесие».
Марият, цо лъимадул эбел: «Лъимаде грипп бахинаредухъ, прививка гьабула дица. Гьединго хӏаракат бахъула квачараб заманалъ хинаб ретӏел ретӏине, иммунитет щула гьабулел дарманал кьезе. Даруги дица, лъимадухъе тохтурги ахӏун, рокъобго гьабизе хӏаракат бахъула. Прививка гьабунигицин цо-цо мехалда квачалъ унтичӏого хутӏуларо. Гьединлъидал киналго рихьизарунщинал прививкаби гьаризе ракӏалда гьечӏо. Лъимадул сахлъиялъе пайдаялдаса цӏикӏкӏун зарал гьабулелин рикӏкӏунел прививкаби чанго рагӏана дида. Гьез зарал гьабулин абун, гӏадада бицунеб батиларин гӏадамазин ракӏалдеги ккола».
Диана, кӏиго лъимадул эбел: «Гриппалде яги цогидал рахунел унтабазде данде лъималазе гьарулел прививкабаздаса дица инкар гьабуларо. Рокъоб бокьа-бокьараб даруги гьабун, лъималги толаро. Щиб кканиги тохтурасухъе уна, ва официалияб медицинаялда дандекколареб щибго жо гьабуларо. Прививкаби нилъер халкъалъул къадар дагь гьабизе квешал гӏадамаз ургъараб сихӏирлъи бугин абун, Интернеталдасан рицунел маргьабаздаги дун божуларо. Даим социалиял гьиназдасан тӏиритӏизарулел рукӏуна къватӏисел пачалихъаздаса рачӏунел ругин гӏадамал сакъат гьарулел вакцинабиян. Цо-цо улбул гьел харбазда божулелги руго. Амма дица рикӏкӏуна гьелъул гӏаксалда бугин хӏакъикъатин абун. Нилъер улкаялда гӏадамал цӏикӏкӏинариялъе гӏемерал программаби руго гӏуцӏун, лъимал гьариледухъ, федералияб бюджеталдаса гӏемераб гӏарац буго биччалеб. Гьебщинаб хӏалтӏуда тӏад мухъ цӏалеб жолъун кколарищ, квешал прививкаби гьарун, гӏадамал дагь гьари?..»
Тохтуралъул пикру
Исана гриппалдаса цӏуниялъе щиб дару-сабаб гьабун лъикӏ, яги прививкаби гьарун тӏубалищали цӏехон, дун щвана Махӏачхъалаялъул щуабилеб поликлиникаялъул педиатр Патӏимат Шамсудиновалъухъе. Гьелъ бицана ахираб заманалда квачалъул унтиялъ цӏа-кан бахарал лъималазухъе рокъое гӏемер ахӏулин жий.
— Гриппалдаса цӏунизе кумек гьабула прививкабаз. Гьединго грипп баккулеб заманалъ, иммунитет щула гьабизе хӏаракат бахъизе ккола. Цо-цояз Интернеталдасан бицунелда божун, прививкабаздаса инкар гьабулеб буго. Гриппалъул вакцина гьабизе бегьулелги бегьуларелги бакӏал рукӏуна, гьеб чӏезабула тохтурас. Прививкаби гьаризе бегьуларо гьеб вакцинаялда жанир ругел жалазде аллергия бугони, цӏа-кан бахун унтун ругони.
Гъоркьиса республикаялда тӏибитӏун букӏана корь, паратит ва месед унти. Гьел ккола некӏогоялдаса нахъе гӏадамазда кӏочон тун рукӏарал унтаби. Гьел унтаби тӏиритӏиялъе гӏиллалъун букӏинги чӏезабуна цо-цо эбел-инсуца прививкабаздаса инкар гьаби.
Гриппалъ чӏахӏияздаса цӏикӏкӏун лъимал унтулел руго. Гӏемерисеб мехалда хъизамалде грипп бачун бачӏуна лъималаз. Гьедин, хехго унти бахуна загӏипаб сахлъи бугел чӏахӏияб ригьалъул гӏадамаздеги. Инфекция бахуна гьаваялдасан, хӏацӏудасан. Вирус хьвадула инсанасул хӏухьел цӏалел нухаздасан, хадуб, гьенир ругел сахал клеткабазулъги чӏун, цебеса цебе ун, щибаб вирусалъул цӏияб азарго вирусги лъугьуна. Гьелдалъун гӏамерисез гьадингояб гӏиси-бикъинаб жоян толеб квачалъул унти буссине бегьула фарингит, ларингит, трахеит унтабазде. Амма мегӏерччин яги квачалъул унтаби грипп бугин абун, мекъал пикраби рижулел руго гӏадамазул, гӏемерисезда гьел ратӏарахъизеги лъаларо.
Грипп яги ОРВИ
ОРВИялъул унти бугони, цин мегӏер бацула, хъухӏуди ва мегӏерччин баккула. Цӏа-кан бахун хадуб, гьеб гӏодобе буссун гурони баккуларо мегӏерччинги хъухӏудиги. Цӏа-кан бахуна 37,5-38 градусалде. ОРВИялъул унти бугони, черх халатбахъун загӏипго хутӏула. Грипп абуни байбихьула хехго цӏа-канги бахун, цадахъго бетӏерги ччорбалги унтула. Гриппалъ унтаразул сахлъиялъе зарал ккола, гӏемерисезул гьелдаса хадуб цогидал унтабиги раккизарула. Статистикиял баяназда рекъон, гриппалъ унтаразул 42 процент холеб буго. Гриппалдаса хадур гӏемерисеб мехалда лъугьуна бронхит, гьуърузул унти, пневмония. Гьединлъидал квачалъул унтийищ, ОРВИйищ, гриппищ бугебали батӏабахъизе лъазе ккола ва жиндир заманалда даруги гьабизе ккола.
Гриппалъ унтарав чияс гӏемер лъим гьекъезе ккола. Гьесул чорхолъ бугеб лъим гӏетӏ бан хадуб дагьлъун букӏунелъул. 38 градусалдаса гӏодобегӏанаб температура бугони, цӏа-кан гӏодобе ккезабизе бегьуларо, щайгурелъул гьеб ккола организмалъ жибго цӏунулеб къагӏида. Цӏа-кан гӏодобе ккезабиялъе лъикӏаблъун ва зарал гьечӏеблъун рикӏкӏуна парацетамол.
Тохтурасухъе инегӏанги хъегӏиялъе хурдузул дараби гьаризе бегьула. Хӏалтӏизаризе бегьула багульникалъул гьабураб тӏокӏкӏел, каранзул унтабазул хурдул, алтей ва гъаличуялъул гьарурал дараби.
Щекъер унтулеб бугони, гьеб хулизе бегьула махӏквешалъул, шалфеялъул, календулаялъул гьабураб тӏокӏкӏелалъ, цӏамгун сода жубараб лъеца, мирамистин даруялъ. Амма щивав чиясе дандекколебги кколаребги дару букӏуна, гьединлъидал лъикӏаб букӏина нужерго бакӏалъулав тохтурасда цӏехани.
Патӏимат Султӏамухӏамадова