Прививкабазул пайдаги заралги цӏадирабазда лъолеб мех
Роспотребнадзоралъул бетӏер Анна Поповалъ лъазабуна, прививкаби гьаризе кколеб ригьалъул лъималазда гьоркьоб Россиялда прививкабаздаса инкар гьабуразул къадар щуго процент бугин. РФялъул президентасулгун букӏараб дандчӏваялда бицана гьелъул хӏакъалъулъ Роспотребнадзоралъул бетӏералъ.
Гьелъул рагӏабазда рекъон, Европаялъул улкабазда прививкабаздаса инкар гьабулел гӏадамазда гьоркьоб, месед ва риххалил унтуца унтаразул къадар цӏикӏкӏун буго, Россия абуни гьединал унтаби тӏиритӏиялдаса цӏунараб буго. Поповалъ рикӏкӏунеб буго Европаялъул улкабазда гьединаб ахӏвал-хӏал букӏин бараб бугин гьез прививкабаздаса инкар гьабиялда ва гьенире гочун рачӏунел гӏадамазул къадар цӏикӏкӏиналда.
Президентас цӏехана нилъер улкаялдаги прививкабаздаса инкар гьаби ссиялдайищ бугебан. Роспотребнадзоралъул бетӏералъ бицана Россиялдаги Интернеталдасан риччалел цо-цо видео-роликал сабаблъун прививкабаздаса инкар гьабулезул къадар дагь-дагьккун цӏикӏкӏунеб бугин. Амма прививкаби гьаризе кколезул щуго проценталъ гурого инкар гьабулеб гьечӏелъул халкъалъе кӏудияб хӏинкъи гьечӏин, амма гьеб щуябго процентин абуни рахунел унтабаздаса цӏунараблъун гьечӏин рикӏкӏунеб буго гьелъ.
Гьеб унтул эпидемия цӏикӏкӏиналъул хӏинкъи бугезда гьоркьоб рехсолеб буго нилъер улкаги. Россиялда месед унтаразул 170 чи гурони гьечӏониги, араб соналде дандеккун кӏиго нухалъ цӏикӏкӏун ругин меседалъ унтаралин лъазабулеб буго инфекционистаз. Европаялъул улкабаздаса Россиялде рачӏараздасаги гьеб унти бахине рес бугин лъазабулеб буго Роспотребнадзоралъ.
Гьединал хӏужабаз гӏадамазда ургъелчӏвазабулеб буго ва рахунел унтабаздаса кин цӏунилел абураб суалал рачӏунел руго. Нилъер республикаялда ругищ гьединал унтаби рахиналъул хӏужабияли цӏех-рех гьабуна нижеца. Ва гьел унтаби хехго рахунел гьитӏинал лъималазда гьоркьоб кинаб ахӏвал-хӏал бугебин цӏехана Махӏачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул специалистазда.
Лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул нухмалъулей Патӏимат Омочевалъ бицана, талихӏалъ, исана жидер поликлиникаялде кколел лъимал месед унтуца унтичӏин.
«2016 соналда месед унти букӏана 14 лъимадул. Амма цӏикӏкӏунел руго паротит (свинка) унтиялъ унтарал, исана нижер поликлиникаялде хьвадулезда гьоркьоб 34 лъимер унтана паротиталъ. Гьел киналго ккола паротиталде данде прививка гьабизе инкар гьабурал. Буго жеги гьебго прививкаялдаса инкар гьабурал 30 лъимерги, гьездеги паротит бахинин абун хӏинкъун руго. Гьединго кӏигоял руго коклюшалъ унтаралги».
Паротит унтул ва гьелъ сахлъиялъе кьолеб захӏмалъиялъул хӏакъалъулъ нижеца цебеги бицун букӏана. Амма гӏемерисезда кӏочон тараб месед яги сус унтуца лъималазул сахлъиялъе гьабулеб заралалъул хӏакъалъулъ ва гьелдаса кин цӏунилелали цӏехон нижеца гара-чӏвари гьабуна Махӏачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул педиатр Анжела Гӏумаровалъулгун.
— Лъималазде гьел захӏматал инфекциял рахиналъе гӏиллалъун щиб нужеца рикӏкӏунеб?
— Унтулел руго гьел унтабазде данде прививкаби гьаричӏел лъимал. Прививкаби гьарураб лъимералде къанагӏат гурони гьел унтаби рахунаро. Эбел-инсуца жидерго лъималазул сахлъи хвезабулеб буго, Интернеталдаса рагӏарал цо-цо харбаздаги божун. Цогидал лъималаздеги бахунеб буго гьездаса унти. Гъоркьиса месед унтиялъ, паротиталъ, краснухаялъ унтаразул къадар цӏикӏкӏиндал, исана школалде риччалел рукӏинчӏо гьел инфекциязде данде прививкаби гьарурал лъимал гурони.
— Дурго лъималазе гьарулищ дуца прививкаби?
— Дирго лъималазе гьитӏинго гьаризе кколелщинал прививкаби гьаруна дица.
— Гьел прививкабаз лъимал унтизарулищ, захӏмалъулищ гьезие гьабураб вакцина?
— Гьел прививкабаздаса хадур унтараб цогӏаги лъимер бачӏинчӏо дихъе. Амма лъимадуе месед унтуда данде прививка гьабун хадуб цо-цо мехалда кӏиго-лъабго къоялъ 38 градусалде цӏа-кан бахинеги бегьула, укол гьабураб бакӏ гьорозеги рес буго. Прививка гьабун щуго къоялдаса тӏаде гӏисинал тӏанкӏалги разе бегьула, ухӏуди баккизе бегьула, амма гьел гӏаламатал раккаралго гӏадин хехго тӏагӏуна. Ва гьел гӏисинал гӏаламатал цӏакъ бигьаял рукӏуна, меседалъ унтун хадуб сахлъиялъе кколеб заралалде дандеккун.
— Лъимадул кинаб гӏузру бугони, прививкаби гьаризе бегьуларел?
— Лъимер квачалъ унтун бугони, астма яги цогидал унтаби хӏалуцун ругони, прививкаби гьаруларо лъимер сахлъизегӏан. Аллергия кьеларедухъ, прививка гьабилалде цебе яги хадуб супрастин гьабула лъимадуе. Прививка гьабилалде цебе цин лъимер хӏадур гьабула гьелде, киналго анализал кьола, сахаб лъимадуе гурони прививкаги гьабуларо. Прививка гьабизе бегьуларо гӏанкӏудал ханазде, антибиотиказде аллергия бугел ва цогидаб вакцинаялде аллергия кьурал лъималазе.
— Месед унти чӏахӏиязде бахине рес бугищ?
— Месед унти ккола захӏматаб инфекциялъулаб вирусалъулаб унти. Гьеб бахине бегьула унтарав чиясда аскӏор ругони, гьаваялдасан. Месед унти бахаразул мегӏерччин ва щекъер-мукъулукъ хъарсулеб гӏадаб, гьвеялъул хӏапдеялда релълъараб квешаб хъегӏи букӏуна, 38-39 градусалде цӏа-кан бахуна. Берал унтун конъюктивит лъугьуна. Лъабабилеб-ункъабилеб къоялъ дагь-дагьаккун черх цӏезегӏан тӏадерахъин бала. Тӏадерахъин лъабго-ункъо къоялдасан тӏагӏуна.
Унтарав вукӏине ккола тохтурасул бербалагьиялда гъоркь. Хӏажалъи ккани, инфекциялъулаб больницаялда вегизеги гьавула.
Гьеб инфекциялъ гӏемерисеб мехалда лъимал унтула. Амма ахирал соназда чӏахӏияздеги бахунеб буго гьеб. Чӏахӏиязде гьеб унти бахиналъе гӏиллалъун рикӏкӏине бегьула, араб гӏасруялъул 80-абилел соназда гӏемерисел эбел-инсуца жидерго лъималазе прививка гьабизе биччачӏолъи.
— Гьитӏинаб мехалда прививка гьабун букӏаразде бахинчӏого букӏине рес бугищ унти? Вакцинаялъ кумек гьабиялъе цӏараб заман букӏунищ?
— Прививка гьабун хадуб иммунитет щулаго чӏола 15-20 соналъ. Поликлиникаялда лъималазе месед унтуде данде прививкаби гьарула лъагӏел ва анкьго сон байдал. Амма месед унти бугеб лъимадаса унти бахинаредухъ чӏахӏиязеги прививка гьабизе ккола унтарасда аскӏове щваралдаса лъабго къо иналде.
— Цо нухалда унтараб лъимер заманалдасан унтизе рес бугищ?
— Цо нухалъ унтараб лъимадул гӏумруялъго иммунитет лъугьуна месед унтуде данде.
Патӏимат Султӏанмухӏамадова