Бидул тӏадецуялъул халгьабизе ккола ригьалъухъ балагьичӏого

«Давление бугин» абуларев чи къанагӏатги ватиларо жакъа. Хӏатта гӏолохъабицин рукӏуна бидул тӏадецуялъ рахӏатги хвезабун. Чӏахӏияб ригьалъул гӏадамазин абуни гӏемер абула гӏолохъанаб заманалда давление щибжоялицин жидеда лъалеб букӏинчӏин абун. Гьезде гӏайиб гӏунтӏизабула гӏолохъабаз гьерсал рицунел ругинги абун. Бидул тӏадецуй (АД) борциналъул къагӏидаби медицинаялда хӏалтӏизаризе байбихьаралдаса нахъе, тонометралдаса пайда босулаан 50 яги цӏикӏкӏун сонал рарал гӏадамаз. Ахирал соназдайин абуни, тохтурзабаз бицунеб буго 20 сон баразда гьоркьобги гипертония гӏемер дандчӏвалин.

Щибха гьелъие гӏилла? Унтиго гьечӏев чияс бидул тӏадецуялъул халгьабизе кколищ? Давление бахиналъе гӏиллаби кинал рукӏунел? Бидул тӏадецуялъул кинал хасиятал ругел? Гьел ва цогидалги суалазе гӏалимзабазгун тохтурзабаз кьурал баянал рехсела гьаб макъалаялда.

Гӏолилал унтун ратула цебе чӏахӏияб ригьалъул гӏадамазе хасиятал унтабазги. Гӏумру гьабиялъул къагӏидаги цебе гӏадинаб гьечӏелъул, гьебги рикӏкӏуна гӏиллалъун. Цебе гӏадаб рагъа-рачари гьечӏо. Цебе дагь-дагьккун гурони гӏадамазухъе щолеб букӏинчӏеб информация гьанже хехго ва гӏемераб къадаралда щолеб буго. Цере школазда тӏоцебесеб классалда тӏоцебесеб хӏарп малъулеб букӏун батани, жакъа гӏемерисел лъималазда лъабго-ункъо сон баралдасаго лъалеб буго алипги, рагӏаби дандразеги, гьеб гуреб цогидабги. Хӏасил, гӏемераб информация бакӏарулеб буго лъимадул ботӏролъе. Гьелдаго рекъон, медицинаги нахъа хутӏулеб гьечӏо, къойидаса къойиде цӏилъулел руго инсанасул сахлъиялъул халгьабулел къагӏидабиги медицинаялъул алаталги. Цебе гӏолилазда гьоркьор тӏатунел рукӏинчӏел унтабиги хехго тӏатинарун бажарулеб буго.

Бидул тӏадецуй

цӏикӏкӏиналъул гӏаламатал

Рекӏел ва бидурихьазул низам хвеялда абула гипертонияйилан. Гьелдаса хӏинкъи буго бидурихьазул жанисеб рахъалъе жагъаллъи ккеялда, гьединго гьенир лъугьине бегьула би эркенго хьвадизе квалквал гьабулел бляшкаби (кьаралъи). Би захӏматго гурони хьвадулеб гьечӏони, я гӏадалнахалда, я ургьимесалда, я ракӏалда кколеб къагӏидаялда хӏалтӏун бажаруларо. Кин букӏаниги, чӏахӏияб ригьалъул гипертониказде дандеккун гӏолохъабазе гьелдаса сахлъизе бигьа букӏуна.

Бидул тӏадецуй цӏикӏкӏиналъул гӏаламаталлъун ккола: рахӏатхвей, гӏиллаго гьечӏеб хӏинкъи, гьоркьоса къотӏичӏого гъванща унти, гӏинзуниб хъуй, лъикӏго ракӏ кьаби, хӏалуцин, хӏухьел гӏунгутӏи, бетӏерсвери, ракӏ багъари.

Гӏолохъанал-хералин абун батӏалъи гьечӏого киназулго рокъоб букӏине кколин тонометрин рикӏкӏунеб буго тохтурзабаз. Гьебги босизе ккола битӏун бихьизабулеб бугищали халги гьабун. Механикияб тонометралъ гьереси бицунаро, гьеб учузаб буго ва гьелъие батарейка хӏажалъуларо. Гьелъул гӏунгутӏабазул бицани: гьеб борцунев чиясул гӏундул цӏодорал рукӏине ккола, гьеб хехго хола. Электронияб тонометралда цебеккун бидул тӏадецуй борцун рукӏарал баянал цӏунун хутӏула, амма аритмия бугев ва бидул кьаби загӏипав чиясул давление мекъи бихьизабизе бегьула гьелъ.

Гӏемер хӏалуцунел, мехтулел жал гьекъолел, хӏухьбахъи гьабизе лъаларел гӏолилазул бидул тӏадецуй хехго цӏикӏкӏуна. Гӏемерисезул гӏадат буго бетӏер унтулеб бугони унти къотӏизабулеб къуватаб дару гьекъолеб. Гьедин бегьуларо. Гьединго, тохтурзабаз абулеб буго гипертониялдалъун холезул къадар дагьлъизе рес бугин, чияс цаби-гӏусазда хадуб къойилго гьабулеб хъулухъ кинигин, тонометралдаса пайда босулеб бугони.

Букӏине кколеб давление

Бидул тӏадецуялъул халгьабулелъул, манометралда бихьизабулеб тӏасияб ва гъоркьияб давлениялъул магӏна щиб? Сахав чиясул кинаб давление букӏине кколеб? ВОЗалъ бихьизабун буго, инсанасул бидул тӏадецуй кинаб букӏине кколебали ва гьеб цӏикӏкӏун бугони кинал унтаби лъугьиналда хӏинкъи бугебали. Тӏасияб давлениялъ (систолическое) бихьизабула ракӏ данде къараб заманалъ бидул тӏадецуй, гъоркьиялъин (диастолическое) абуни, ракӏ чучлъараб лахӏзаталда бидул букӏараб тӏадецуй. Бидул тӏадецуй цӏикӏкӏанагӏан хӏинкъи буго рекӏел ишемикияб, инсульт, инфаркт, ургьисалаби, гипертония унтаби лъугьиналда. Сахав чиясул кинаб давление букӏине кколебали ва гьеб цӏикӏкӏиналдалъун инсанасул сахлъиялъе кинаб хӏинкъи бугебали бихьизабулеб таблицаялдаса пайда босула тохтурзабазгицин. Гьениб бихьизабун буго сахал гӏадамазе киназего рекъараб тӏасияб рахъалда — 120, гъоркьияб рахъалда – 80 букӏунин; гӏадатаб: тӏасияб — 120-129, гъоркьияб 80-89; гӏадатаб цӏикӏкӏараб давление: тӏасияб – 130-139, гъоркьияб – 85-89; тӏоцебесеб даражаялъул АГ (артериалияб гипертония): тӏасияб – 140-159, гъоркьияб 90-99; кӏиабилеб даражаялъул АГ: тӏасияб — 160-179, гъоркьияб – 100-109; лъабабилеб даражаялъул АГ: тӏасияб – 180, гъоркьияб 110; ИСАГ (тӏасияб гурони, гъоркьияб хисулареб давление): тӏасияб – 140-ялдаса цӏикӏкӏун, яги дагь, гъоркьияб 90.

10 гӏилла

Гӏолохъаналин, хералин батӏалъи гьечӏо гипертониялъе. Гьединлъидал кигӏанги сахавин кколесги лъагӏалида жаниб кӏиго нухалда бидул тӏадецуй борцине ккола. Бокьараб ригьалда бидул тӏадецуй цӏикӏкӏиналъе чанго гӏилла рехсола тохтурзабаз.

1. Ирсалъе щвараб унти. Эбел-инсул гипертония бугев чиясулги гьединабго цӏикӏкӏараб давление букӏине рес буго. Гьединлъидал бидул тӏадецуялда хадуб халкквезе лъикӏаблъун рикӏкӏуна.

2. Ригь. Аслияб къагӏидаялъ чӏахӏияб ригьалде рахиндал байбихьула гӏемерисезул бидул тӏадецуй цӏикӏкӏине, щайгурелъул бидурихьал заман анагӏан загӏиплъизе бегьулелъул.

3. Жинс. Гӏемерисеб мехалда 45-64 сон барал бихьиназе цӏикӏкӏун зарал гьабула гипертониялъ. 65 сон баралдаса нахъе руччабазул рахӏат хвезабула гьелъ.

4. Физическияб хӏалтӏи яги рагъа-рачари гьечӏолъи. Хӏалтӏуца ва спорталъ гӏадамазул чорхое ва бидул кьабиялъе лъикӏаб асар гьабула. Гьелъул магӏна кколаро анцӏ-анцӏ километралъ рекеризе яги захӏматаб хӏалтӏи гьабизе кколин абураб. Щибаб къоялъ гӏисинккун рекерулел яги цокӏалго рилълъанхъулел ругони, яги хур-хералъул гӏадатияб хӏалтӏи гьабулеб бугони, би лъикӏ хьвадула ва чорхоеги тӏадагьлъи букӏуна.

5. Кьаралъи. Гӏадада гӏодорчӏеялъ ва гӏемер кванаялъ кьаралъула, хӏасилалда ракӏ, унтула, инсульт ккезе рес буго.

6. Кваникълъи яги заралияб квен. Гӏемераб гьуинлъи кванаялъ, пучч гъорлъ бугеб кваница бидурихьазул хӏалтӏи хвезабула.

7. Мехтизарулел жал. Гьоркьоса къотӏичӏого гьекъолдиялъ бидул тӏадецуй цӏикӏкӏинабула ва ракӏ кьаби хӏалуцинабула.

8. Хъалиян бухӏи. Гьеб лъикӏаб гуреб хасияталъ ракӏ ва бидурихьал хехго басралъизарула, рес буго атеросклероз ва рекӏел ишемикияб унти лъугьинеги. Цо нухалда цӏараб хъалияналъ бащдаб сагӏаталъ бидурихьал къварид гьарула. Заман анагӏан гьелъ бидул тӏадецуйги борхизабула ва ракӏги хехго кьабизе байбихьула. Гьединабго хӏинкъи буго хъалиян цӏалезда аскӏор рукӏунезеги.

9. Хӏухьел цӏазе захӏмалъи. Магӏарзухъа гӏемер кколел, пуланаб заманалъ магӏарзухъан хӏухьел цӏаялъулъ квалквалал ругезулги бидурихьал къварилъизе рес буго, гьелдалъун бидул тӏадецуйги цӏикӏкӏуна.

10. Хӏалуцин, нерваби хвей. Ракӏхвеялъ ва хӏалуциналъ бидул тӏадецуй цӏикӏкӏинабула. Гӏалимзабаз чӏезабун буго цӏикӏкӏун чакар кваналездасаги, гьекъолдулездасаги, хъалиян цӏалездасаги, гӏорцӏизегӏан кьижуларездасаги цӏикӏкӏун унтулин стресс ккарал гӏадамал.

Хӏадур гьабуна

Патӏимат Султӏанмухӏамадовалъ.