Кӏвар кьуна миллиял басмабазде ва газетазде
«Дагъистан» басмаханаялъул нухмалъулев Гӏумаргӏусман Хӏажиевасул
Араб анкьалда Сочиялда тӏобитӏана Россиялъул журналистазул «Тӏолабго Россия-2019» абураб цӏаралда гъоркь XХӀII форум. Гьениб гӏахьаллъи гьабуна 1300-ялдасаги цӏикӏкӏун журналистас. Улкаялъул батӏи-батӏиял шагьараздаса, районаздаса рачӏарал рагӏул устарзабаз, гӏемерал пикраби, суалал, хӏалтӏул цӏиял къагӏидаби дандрана, журналистазул лъикӏаб хӏалбихьиялъул пайдаял мисалазул бицана. Гьелде тӏадеги, форумалда бицана жакъа миллиял мацӏазда къватӏире риччалел газетазул, журналазул хадубккунисеб къисматалъулги.
Журналистазда форум баркана Россиялъул президент В. Путиницаги. Гьес битӏун бачӏараб баркиялда хъвалеб буго гьединал дандчӏваяз хъвадарулел чагӏазул махщел камиллъиялъе ва гӏунгутӏаби тӏагӏинариялъе кумек гьабулин.
Форумалда гӏахьаллъи гьабуна Дагъистаналдаса 30-гӏан журналистасги. Щибаб санайил тӏобитӏулеб форум гьеб бугелъул, исанаселда бицана Россиялъул Журналистазул союзалъ 100 сон, Дагъистаналъул Журналистазул союзалъ 60 сон тӏубаялъулги.
Форумалда «Миллиял мацӏал ва культура цӏуниялъулъ миллиял газетазул ва журналазул кӏвар» абураб суалалда тӏасан «гургинаб стол» гӏуцӏана Дагъистаналъул вакилзабаз. Гьениб ракӏунтараб хабар ккана жакъа рахьдал мацӏазул бугеб ахӏвал-хӏалалда тӏасан. Гьеб рахъалъ лъикӏаб гуреб ахӏвал-хӏал буго гӏицӏго нилъер республикаялда гуребги, цогидал миллатазул гӏумрудулъги. Гьединаб пикру загьир гьабуна гьенир гӏахьаллъарал Адыгеялъул, Кабардино-Балкариялъул, Карачаево-Черкесиялъул, Туваялъул, Удмуртиялъул, Чачаназул, Чувашиялъул, Ханта-Мансиялъул, Якутиялъул ва цогидалги республикабазул журналистазги.
Дандчӏваялда кӏвар бугел лъугьа-бахъиналлъун ккана Дагъистаналъул машгьурав журналист Гӏабдулхӏамидов Аликберица авторазул макъалабазул къецалда тӏоцебесеб бакӏ кквейги. Гьев нилъеда лъала «Скорпион» операция гӏодобчӏвай» абураб 1999 соналда Дагъистаналъул халкъалъ Россиялъул аскаралгун цадахъ республикаялде террористал кӏанцӏидал, гьезде данде гьабураб рагъул хӏакъалъулъ хъвараб тӏехьалъул ва цогидалги кӏвар бугел асаразул автор хӏисабалда. Доб хӏалуцараб заманалда Аликберица инкар гьабуна рагъулъ гьабураб гӏахьаллъиялъе гӏоло кьолеб букӏараб орденалдаса ва Республикаялъул культураялъул мустахӏикъав хӏалтӏухъан» абураб цӏаралдаса.
Форумалъул гӏахьалчагӏи дандчӏвана Россиялъул президентасул Администрациялъул жамгӏиял проектазул управлениялъул нухмалъулев Сергей Новиковгунги. Гьениб хабар ккана газет-журналазул подписка гӏодобе ккеялъул, гьебго заманалда гьел цӏалулезухъе щвезаруралъухъ почалъ унеб гӏарац цӏикӏкӏиналъул, басмаялда рахъулел макъалабазда журналистаз хӏукуматалъул нухмалъулезде гьечӏеб гӏайиб гӏунтӏизабиялдалъун ккезе бегьулел хӏасилазул, районазул газетазул къисматалъул. Хасго кӏвар бугеблъун букӏана къватӏисел пачалихъазул жакъасел хъвадарухъабаз нилъер ватӏаналъул тарих хисизаби мурадалда гьарулел ругел гьужумазул хӏакъалъулъ гара-чӏариги. Гьениб бихьизабуна гьаб заман бугин дунялалъул информациялъул алатазда киназго гьереси хъвалеб, тарих бокьухъе хисизабизе хӏаракат бахъулеб заман. Гьеб суалалда тӏасан кӏалъалаго, Пермь краялъул сенатор Алексей Пушковас абуна «Россиялъул цӏияб гӏел кватӏичӏого божизе бугила Кӏудияб Ватӏанияб рагъда Россиялъ гуреб, Британиялъул кумекалдалъун Америкаялъ бергьенлъи босанилан абулеб гьересиялда».
Амма кин бугониги, дир хӏисабалда, арал соназ тӏоритӏулел рукӏарал дандчӏваязде дандеккун гьаб форумалда цо ракӏунтараб чӏаголъи дагь букӏана. Щибха лъалеб, гьаб заманалъул тӏалабал гьединал ратизеги бегьула.
Форумалда цо къо букӏана хасгьабун миллиял мацӏазда рахъулел газетазе биччарабги. Гьениб Дагъистаналъул, Туваялъул, Чачаназул, Ханта-Мансиялъул ва цогидалги республикабазул журналистаз загьир гьабуна гьел басмабазул бугеб хӏакъикъияб ахӏвал-хӏал ва цоцазе кумек гьабизе бугеб хӏадурлъи.
Форумалда Дагъистаналъул Журналистазул союзалъ хадубккун цадахъ рекъон хӏалтӏи гьабизе къотӏи-къай гьабуна Абхазиялъул, Монголиялъул, Красноярскалъул Журналистазул союзазулгун. Гьелъ рес кьезе буго республикаялъул тарихги жакъасеб къоги гьезда лъикӏго лъазабизе ва нилъехъе гьалбал цӏикӏкӏун рачӏине.
Зикрула Илясов