100-ялдасаги цӏикӏкӏун сон тӏубараб нилъер магӏарул газеталъе нухмалъи гьабуна 15 редакторас ва гьанжесеб «Хӏакъикъаталде» щвезегӏан гьелда цӏарги хисана 12 нухалда.
Ахираб 10 соналда жаниб цо министерствоялда 13 министр хисулеб хӏужаялде дандеккун, узухъда, редакторзабазул къадар гӏемераб гьечӏо.
Гьел, Махӏач Дахадаевасдасан ва Шамилил васасул яс Написатидасан байбихьун, хӏакъикъаталдаги руго магӏарул миллаталъул, гьелъул адабияталъул ва маданияталъул цебетӏеялъул иццул бетӏералда ругел жавабиял гӏадамал.
Гьезул цояв ккола Цӏумада районалъул Лъондодаса Мухӏамад Шамхаловги (1916-1965). Гьев вукӏана журналист, хъвадарухъан, 1957 соналдаса 1978 соналде щвезегӏан, ай 21 соналъ «Багӏараб байрахъалъул» редакциялъе нухмалъи гьабурав гӏуцӏарухъан. Гьес 1957-1969 соназда нухмалъи гьабуна Дагъистаналъул Журналистазул союзалъеги.
Жакъа нилъер жамгӏияталда рахьдал мацӏазда сверухъ бугеб лъикӏаб гуреб ахӏвал-хӏал лъаларев чи республикаялда ватиларо. Рокъоб эбел-инсуца кӏвар кьунгутӏиялда цадахъго, школаздаги гьездехун цо кӏудияб рокьи бугин абизе захӏмат буго. Гьединлъидал рахьадал мацӏ бицунезул къадарги къойидаса къойиде дагьлъулеб буго, гӏолеб гӏелалда гьеб бицинего лъалеб гьечӏо.
Гьебги хӏисабалде босун, магӏарул редакциялъул хӏалтӏухъабаз, Журналистазул союзалъул нухмалъулез росабалъе ун, гьеб суалалда сверухъ бугеб хӏал лъазабула, ахӏвал-хӏал лъикӏлъизабиялъе кӏвараб хӏаракатги бахъула.
Гьеб мурадгун гьал къоязда ниж щвана М. Шамхаловасул росулъе – Лъондоде. Цебе кӏудияб букӏаниги, гьанже росулъ хутӏун буго гӏицӏго 50-ялде гӏагарун цӏараки.
Школалъул минаги къачӏалеб букӏун, гьениб дандчӏваялде цӏалдохъаби ракӏаризе рес ккечӏо. Гьединлъидал данделъана берцинго къачӏараб, киналго шартӏал жанир чӏезабураб мадрасалде.
Гӏажаиблъи гьабизе ккараб жо, я магӏарул, ялъуни жидерго (багвалазул) мацӏалда кӏалъалел гӏолилал гьенир рихьулел рукӏинчӏо. Киназго бицунеб букӏана гӏурус мацӏ. Хӏатта, как базе рачӏараздехун гьабулеб вагӏзацин дибирас гьабуна гӏурус мацӏалда. Къадекакги бан, мажгиталдаса къватӏире лъугьунеб бакӏалда вихьана лъабго-ункъо сон барав гӏадав кӏиго вас. Гьезухъ гӏенеккидал, бицунеб бугоан гӏурус мацӏ. Школлъималазул дарсиде индал, 12 цӏалдохъанасда гьоркьоса гӏицӏго цо вас ватана магӏарул мацӏ лъалев.
Росулъе бачӏунеб гьечӏо газета. Ракӏалде ккана, чӏаго вукӏаравани, щибдай гьелда абилаан мунагьал чураяв Мухӏамад Шамхаловасилан. Миллаталъул канлъун кколеб магӏарул газеталъе подписка гьабиялъулни бицинарин, мугӏрузул районазде унелъул гьенир дандчӏвалел магӏарул росабазул цӏаралгицин хъвалел руго нилъер гуреб мацӏалда. Бегьилароандай гьел, Конституциялъ рес кьовухъе, кӏиго мацӏалда хъвазегӏаги.
Нилъер миллаталъе кьураб мацӏ гӏумруялда цадахъ Бетӏергьанас кьураб гурищ бугеб, щайха гьеб цӏунун кӏалъазе бегьуларел диниял церехъабиги?!
Хириял миллатцоял, бегьиладай нилъеца гьедигӏанго цӏакъ чахьикье кьили биччазе? Гӏурус мацӏалде данде рагӏи абулеб, гьелда гӏайибчӏвалеб мех гьаб гуро, гьелъ нилъер миллат цебетӏеялъе гьабураб квербакъи бицине хӏалкӏоларебгӏан кӏудияб буго. Гьелъие бергьараб къимат кьуна Расул Хӏамзатовасги цогидал магӏарул церехъабазги, амма «рукъ бакъараб садакъа гьабугеян» гурищ умумузул кици бугеб? Расулица абухъе, щай бегьулареб нилъер гӏумрудул гьоко цӏазе кӏиябго чу базе: магӏарул мацӏги гӏурус каламги.
Гьединлъидал нилъее цебего ургъизе заман щун буго нилъер миллат хутӏи-хутӏунгутӏи жинда бараб гьеб суалалда тӏад. Щайгурелъул жакъа бахъулеб «Хӏакъикъат» газетаги тӏадругезе бокьухъе электронияб къагӏидаялде сверизабуни, магӏарул мацӏ тӏагӏиналъул зарал жидеда хъатӏулел чагӏи руго гӏицӏго нилъ ва нилъер миллат. Гьелъие гӏайибияллъунги нилъго хутӏизе руго.
Цо кӏудияв гӏалимчиясул рагӏаби руго: «Нужер мацӏ тӏагӏун унеб батани, гьелъие кинабниги цогидаб гӏилла гьечӏо, гьеб цӏуниялда бан нужеца тадбирал гьарунгутӏи гурони», — ян.
Гьеб битӏарабги буго.