Республикаялъул ортопедо-травматологиялъул централда лучевой диагностикаялъул отделениялъул заведующийлъун вукӏарав Салим Халитовас пикет лъазабун букӏана 29 январалда, ай, кодоб ккун кӏудияб плакатгун бащдаб сагӏаталъ эхетун чӏана гьев больницаялда цеве.
Гьелдаса хадуб гьединабго пикет Халитовас гьабуна ДРялъул Сахлъи цӏуниялъул министерствоялда цебеги.
Мун щиб гьабулев чиян тохтурасда гьикъизе щивниги вачӏинчӏо гьеб кӏиябго идараялдаса къватӏиве.
18 январалда интернеталда тӏи-битӏана Салим Халитовас республикаялъул сахлъи цӏуниялъул министр Жамалудин Хӏажиибрагьимовасде гьабураб видеохитӏаб. Гьес гьениб гӏарз бахъулеб буго ортопедо-травматологиялъул централъул бетӏерав тохтур Гӏабдурахӏман Хӏасановасда тӏасан.
Цин Халитовас бихьизабуна гордоцин гьечӏеб къваридаб жиндирго кабинет, цогидаб кабинеталъубе ине лъураб, гӏеблъиялда 40 см гурони гьечӏеб нуцӏа, чӏарбиде рарал коробкабазул, пакетазул цӏураб рощногохӏ гӏадаб архивалъул рукъ.
Хадуб гьес бихьизабуна Путинил кумекалдалъун централъе щвараб мультиспиральный компьютерный томограф лъезехъин бугеб кабинет. Амма нормативазда рекъон, свера-хъверизе бажарулареб, къваридаб бакӏ кколеб буго гьеб.
Салим Халитов рази гьечӏо щуго соналъ цебе магнитно-резонанснияб томографалдаса больницаялъ пайда гӏарцухъ босулеб букӏиналдаса. ФОМСалъ санайилго хӏажаталгӏанасел квотаби кьолел рукӏаралани, гьенир унтарал чӏорого къабул гьаризе рес букӏунаанин бицунеб буго Халитовас. Гьеб кьечӏолъиялъ гьанжелъагӏан МРТ гьабизе рачӏарал нилъер гӏадамаз гьеб гьабун больницаялъе кьун буго 30 млн гъурущ.
Гьеб видеохитӏабалдаса хадуб централде вачӏун вукӏана сахлъи цӏуниялъул министр Хӏажиибрагьимов.
«Амма дун гьесулгун тохтурзабазул данделъиялде виччачӏо бетӏерав тохтур Хӏасановас. Гьес хъаравуласда абуна дун централда жаниве виччагеян. Цинги министр вихьана дида гьениса нахъе унелъул. Машинаялда аскӏове щвезегӏан гьесда хаду-хадув унев вукӏана дун. Амма гьев гӏенеккичӏо дихъ», — илан бицана Салим Халитовас.
Гьелдаса хадуб Сахлъи цӏуния-лъул министерствоялъ инстаграмалдасан кьуна заведующияс бицараб жо битӏараб гьечӏилан абураб жаваб.
Масала, унтаразул 80 проценталъе МРТ чӏобого гьабулила. Гьединго отпускалде унелъул Халитовас гьеб аппарат свинабун танила, гьелда-лъун гьес унтарал махӏрум гьарунила медицинаялъул кумекалдаса.
Амма Салим Халитовас гье-лъие жаваб кьуна жинца отпускалде унелъул гьениса нахъе босулеб букӏанила живго бетӏергьанаб жесткий диск. Больница бетӏергьанаб диск гьениб букӏинчӏо.
Жиндир хитӏабалъе Сахлъи цӏуниялъул министерствоялъ гьединаб къимат кьей квеш букӏарав Салим Халитовас больницаялдаса нахъе ине гӏарза хъвана.
Гьабсагӏаталда гьесул букӏараб хъулухъалде цӏияв чи восун вуго.
29 январалда централда цебе тӏобитӏараб пикеталда тохтурас бицана, законалда рекъон, жиндир рес бугила 14 къоялда жаниб гьеб гӏарза нахъе босизе. Амма больницаялъул нухмалъиялъ хъата-масан чи восун вугила гьениве. Тӏекълъи бокьунгутӏиялъ жив гьениса рикӏкӏалъизавизе къваригӏун бугила гьезие.
Централъул бетӏерав тохтур Гӏабдурахӏман Хӏасановасул пикру цӏехезе ракӏалде ккана нижеда.
— Гӏабдурахӏман, дуца яги министрас тӏаса лъугьин гьаризе бугищ Салим Халитовасдаса? Гьес пикеталда нижее бицана нужеца гьерсал рицун ва жинда бугьтанал лъолел ругилан.
— Сундаса тӏаса лъугьин дица гьаризе кколеб? Масала, дица гьесие гьабураб жо щибниги гьечӏо.
— МРТ 90 проценталъ гӏадамазе гӏарцухъищ нужеца гьабулеб?
— Больницаялда регаразе чӏобого гьабула. Амма хӏукуматалъ нижее изну кьун буго гьеб гӏарцухъги хӏалтӏизабизе. МРТ буго кутакалда багьаяб аппарат. Гьединлъидал гьелъухъ арал харжал рахъинаризеги ккеларищ? Гьединго, гъоб буго кидаго хӏалтӏулеб букӏине кколеб аппарат, чӏезабизе кинго бегьуларо.
— Гордал гьечӏеб кабинет кин бичӏчӏизе кколеб?
— Бугеб куцалда щай гьес кинабго бицунареб? Гъоб буго цойги бакӏазда ремонт гьабун бахъинегӏанилан, жиндиего бокьун, жанив чӏезе гьес тӏаса бищараб бакӏ. Кабинеталъе-ян ургъунго гьабураб рукъ гуро гьеб. Обход гьабулеб мехалда гьенив гӏодов чӏун вихьун, жаниб гьури басандулеб бакӏалда щай, вас, мун гӏодов чӏун вугевинцин абуна дица. Гьев квачалев вукӏин бихьидал, дицаго нуцӏаги лъезабуна гьениб.
— Компьютерный томограф…?
— Гьеб лъезе кабинетги жинцаго тӏаса бищана Халитовас. Лучевой диагностикаялъул отделениялъул заведующийлъидал гьев вукӏарав. Гьеб хъулухъги дица кьун букӏана гьесие гьелде щвезегӏан бащдаб ставкаялда хӏалтӏулев ватун.
Гьеб аппарат киб лъелебали бихьизабулеб фирмаялъул проектировщикал рукӏуна. Гьелгун цадахъ Салимица хӏукму гьабун бугоан томограф гьадаб видеоялда бихьизабураб кабинеталъуб лъезе. Гьеб проекталда гъоркь гъулбас лъеян Салимида дицаги абуна. Амма фирмаялъул чагӏазе гьеб данде ккечӏо – бетӏерав тохтурасул гъулбас букӏине кколилан чӏана гьел. Гьединлъидал гъулбас дир буго гьениб.
— Архив?
— Нижер кӏигониги архив буго цоги бакӏалда, гьеб видеоялда бихьизабураб рукъ тӏубанго рехун тараб бакӏ букӏана. Букӏаниги, рентген-плёнкабиги цогидабги гьенибе баччизабун батана Салимица медсестраялда. Телевидениеги, прокуратураги, цогидалги рачӏун рукӏана гьелъухъ балагьизе. Амма заведующий хӏисабалда Халитовасухъ гӏенеккичӏого жиндир рес букӏинчӏин абуна медсестраялъ.
Гьел плёнкабазда хадув вачӏунев чиги вукӏунаро гьениве. Рощногохӏде рехизеги бегьуларо гьел. Лицензия бугеб хасаб фирмаялъ нахъе ракӏаризе ккола. Амма киб гьединаб фирма бугебали, лъагӏалица балагьаниги, нижеда батичӏо (я аукционазда, я цогидалъуб).
— Министрасул данделъиялде дуцайищ Халитов гьукъарав?
— Лахӏчӏегӏераб гьереси буго гьеб. Гьес абулев хъаравулги дир гьечӏо, министрасулги гьечӏо.
Министрас гьикъана Салим кив вугеван. Отпускалда вугин абуна дица. 2 февралалде щвезегӏан отпуск бугелъулха гьесул. Цинги данде-лъиялдаса къватӏире унеб мехалда вихьана дида Салим министрасда хадув унев. Кӏалъай кканищ гьезул яги ккечӏебищали, дида лъаларо.
— Жесткий дискалъул хабар битӏараб бугищ?
— Гьечӏо. Цо къоялъ МРТялъул кабинеталъув квалквадулев ватана лъазего лъаларев гӏолохъанчи. Мун щивин гьикъидал, Салимица абуна жиндир вац вугила гьев, тестирование гьабулев вугила. Бокьа-бокьарав чи гьединаб хирияб аппараталда аскӏове къазе щай толевин кӏалъана дун гьесда.
Палхӏасил, дагьалъ чӏун Салим вачӏана МРТялда жаниб букӏараб жесткий диск хун батун, цӏияб босун лъунила жидеца. Дида щиб лъалеб – букӏанищ гьениб гӏунгутӏи, букӏинчӏищали. Гьединлъидал диск хисиялъе ккараб гӏунгутӏи бихьизабун экспертас кьураб кагъат бихьизабеян абунаха дица Салимида. Дида щиб лъалеб – хисун батичӏогогицин батизе рес буго гьеб диск.
Гьеб дагӏба кисан байбихьарабали щайха Салимица бицунареб?
— Араб декабралъул ахиралда 5 процентилан кагътида тӏадги хъван дихъе вачӏана гьев. Ришват кьечӏого заведущийлъунги тун, дие цо сайгъат-салам гьабизедай гьасда ракӏалда бугоян ккана дида. Гӏарцухъ МРТ гьабун щвараб хайиралда тӏаса щуго процент кьейила жиндие июналдаса байбихьун. Дица инкар гьабуна. Щайгурелъул гьесие гуребги, цогидал тохтурзабазеги кьолеб харжида гъорлъе жубан букӏуна гьеб хӏукуматалъ. Батӏа кӏанцӏун Салимие щуго процент кьуни, закон хвезаби кколаребищ гьеб?