Дагъистаналда гӏезарулел, къачӏалел цо-цо нигӏматал лъазе байбихьана Россиялъул цогидал регионаздаги, хӏатта къватӏисел пачалихъаздаги. Махӏачхъалаялда буго къватӏисел улкабазде къайи-цӏа бичулезул ассоциация ва гьеб хӏалтӏуе квербакъулеб центр. Гьал къоязда редакциялде вачӏун вукӏана гьеб централъул вакил, Гӏахьвахъ районалъул Гӏанчихъ росулъа Хӏайбулаев Шамил. Гьесулгун гьадинаб гара-чӏвариги гьабуна нижеца.
— Шамил, щиб хъулухъ тӏубалеб централъ?
— Нижер хӏалтӏи ккола гьитӏинаб ва гьоркьохъеб бизнесалда ругел ишалъулал гӏадамазе гьезул къайи, нигӏматал къватӏисел пачалихъазде ричиялъе кумек гьаби. Гьединго гьеб ишалъулъ дандчӏвазе рес бугел квалквалаздаса гьел цӏуни.
— Дагъистаналда къватӏибе биччалеб къайи кин къабул гьабулеб къватӏисел пачалихъаз?
— Армениялде нижеца битӏула ханжу, гьенисанго руго машиностроениялъе хӏажатал цо-цо алатазул заказалги. Азербайжаналъулгун къотӏи-къай буго урба гьабиялъул рахъалъ, нилъер гьаниб гьабун букӏараб кӏиго гьобо гьенибе битӏизеги буго. Гьебго мисалалъул кӏиго гьобо дагьаб цебе бичана СШАялъе («Нестле» фирмаялъул компаниялъе). Гӏарабазул Цолъарал Эмиратазда, Армениялда, Азербайжаналда, Казахстаналда, Гъиргъизиялда къабул гьабула «Дидо» КФХялъул урба. Гъиргъизиялда руго гӏемерал дагъистаниял (25 азарго чи), гьединлъидал церетӏолел руго гьеб пачалихъалъулгун бухьенал. Гӏагараб заманалда гьениб рагьизе буго нилъер Дармилаб рукъги. «Амазон» фирмаялъулгун хъван буго къотӏи, гьелда рекъон Европаялъул гӏадамазе ричизе руго Гъизляралъул нусал.
Нугъаялда бугеб «Агромир» СПОКалъ цӏоко-къехь бичула Турциялъе. Нилъер бацӏцӏадаб гьоцӏо босизе бокьун буго батӏи-батӏиял пачалихъазеги. Франциялъе хӏажат букӏана ралъдал гьумералдаса 1500 метралъ тӏадегӏан ругел мучӏдузда кванараб боцӏул рахьги. Цо-цо гӏиллабаздалъун кӏвечӏо гьеб масъала тӏубазе.
— Гьединаб тӏалаб батани, хӏадур ругищ гьелъие нилъер магӏишатал?
— Гьелъие хӏажатал шартӏал руго. Амма нилъее гӏолареб рахъ буго берцинаб хӏалалда къайи бихьизаби, ай цебе лъезе лъалеб гьечӏолъи.
— Ахираб заманалда учузлъана гъурущ, Россиялда тӏад лъураб гьирлъун руго батӏи-батӏиял санкциял. Гьел хӏужабаз зарал гьабулищ нужер хӏалтӏуе?
— Къватӏисел пачалихъазде къайи бичулезе гъурщил къимат учузлъи буго лъикӏаб иш. Санкциялин абуни, хъинтӏула политикаялде гьоркьоре журазе рес кьолеб даражаялъул кӏудияб бизнесалда.
— Цоги кинаб кумек щвезе рес бугеб нужер централдаса?
— Хӏалбихьи гьечӏев бизнесчиясе гьарула малъа-хъваял. Гьабула патентазулаб цӏех-рех. Патент цӏуниялде Европаялда цӏакъго кӏудияб кӏвар кьола. Гьабула маркетинговияб цӏех-рех, лъазарула дур къайи бичиялъе ругел ресал, тӏалабал. Рагьула батӏи-батӏиял выставкабазде нух, гьенир чӏезарула хӏажатал шартӏал.
— Кинха гьабизе бегьулеб бизнесчияс нужергун бухьен?
— Тӏоцебесеб иргаялда, гьесул букӏине ккола «юридикияб гьумер» (ИП, ООО, КФХ ва гь.ц.). Цинги вачӏине бегьула нижехъе, гьаб адресалда рекъон: Гагаринил къватӏ, 120, ункъабилеб тӏала. Кӏалъазе бегьула гьаб номералде: 8-800-700-99-00, раккизе бегьула нижер сайталде.
Гьабсагӏаталда гӏемерал ресал руго жиндирго магӏишат гӏуцӏарав чиясе пачалихъалъул рахъалдаса кумек щвезе. Тӏалаб буго рацӏцӏадал, химия гъорлъ гьечӏел, мугӏрузда гӏезарурал нигӏматазде. Гьединлъидал цӏакъ бокьилаан мугӏрузул районазда ругел миллатцояз гьеб ишалде кӏвар кьуни.