Инсаниятго хӏинкъиялъул квачӏикье ккезабураб коронавирусалъул хӏалкӏолъиялдалъун, моцӏалъ рокъор тана цӏалдохъабиги. Рокъорго цӏализаре лъималин лъазабуна цӏалдохъабазул эбел-инсуда. Рачӏаха, халгьабизин гьеб хӏалалда улкаялъул пачалихъалъ тӏуразарулел ругел масъалабазухъ.
Рикӏкӏадасан цӏали гӏуцӏи
Газеталъул гьурмаздасан чанцӏулго бицун букӏана Россиялда рикӏкӏадасан цӏали гӏуцӏиялъе (дистанционное обучение – ДО) хӏадурлъулел ругин абун. Гьеб къагӏида хӏадурулаго ана къогониги сон ва гьелде харж гьабуна гӏемераб гӏарац.
Амма гьанжелъизегӏан ДО гӏумруялде бахъинабун бажаричӏо. Гьелъие аслияб гӏиллалъун экспертаз рехсолеб буго ДОялъул къагӏидаялда хӏалтӏизе бажари бугел тьюторалги кураторалги (гьез хисизе ккола жакъасел школазда хӏалтӏулел учительзаби) гьечӏолъи. Рукӏана бакӏ-бакӏазда рагьун сакъатал лъимал цӏализарулел ДОялъул школал.
Буго гьединаб школа Махӏачхъалаялдаги. Гьелъул хӏакъалъулъги хъван букӏана нижеца.
Учительзаби хӏадур гьечӏо ДОялде. Хӏадурун гьечӏо цӏалдохъабигун студенталги. Чан чиясул рокъоб батилеб хехаб Интернетги компьютергун ноутбукги? Шагьаразда гьеб рахъалъ квешаб хӏал гьечӏониги, росабалъ расги лъикӏаб гьечӏо.
Ахираб заманалда гӏемер бицунеб буго школазда яги вузазда гӏолилал цӏализаризе захӏмалъулеб бугин абун. Цере гӏадин кӏийилазукьаги хӏинкъуларел, учителасул малъиги гӏадахъ босуларел цӏалдохъаби кколел руго эбел-инсул цӏобалде.
Бажарулищ гьезухъа лъимал цӏализарун? Карантиналъул тӏоцебесеб бутӏа байбихьарабго, вацапалдаса тӏиритӏизарулел баяназ бицунеб буго гьеб бажарулеб гьечӏолъи. Гьединлъидал щаклъизе бачӏуна ДОялъулги лъикӏаб хӏасил ккеялде.
Лъикӏал хӏасилал ккезе рес буго, байбихьул школалдасаго ДОялъул къагӏидаялда рекъон цӏализе ругьунал цӏалдохъаби куцани. Рокъосанго лъимал цӏализареян лъазабуралдаса инчӏо гӏемераб заман, амма социалиял гьиназдасан тӏиритӏизарулел руго гьелдаса рази гьечӏолъи загьир гьабулел улбузул ахӏиял. «Лъикӏаб букӏинаан, карантиналда школал тани, ай цӏалдохъабигун учительзаби школалда жанирго чӏезаруни. Дица дирго ункъабго лъимадуе лъабабго ригьалъ квен баччилаан гьенибе», — ян бицунеб буго цо гӏаданалъ.
Цогидалъ хъван буго директоралъухъе гьадинаб гӏарза: «Гьарула дир васасе, анлъабилеб классалъул цӏалдохъанасе, гьаб цӏалул соналъул хӏасилиял къиматал хӏисабалда киналго дарсазухъ кӏийилал лъеян. Васасе бокьулеб гьечӏо цӏалдезе. Гьев цӏалдезавизе къеркьани, дир гӏумруялъе хӏинкъи букӏине буго: дун я гӏадаллъула, я дир гьекъолдухъан яхъуна», — ян.
Чӏахӏиял школазул бакӏалда – гӏисинал
Пандемия лъазабураб мехалда унти тӏибитӏизабулел бакӏаллъун рикӏкӏуна гӏемерал гӏадамал рукӏунел рестораналгун кинотеатрал, стадионалгун спортзалал, мажгиталгун клубал. Гьеб сияхӏалда гьоркьор рехсола школалгун лъималазул ахалги. Гьединлъидал экспертаз абулеб буго, пандемия лъазабиялъул хӏинкъи цӏикӏкӏараб заманалда лъикӏ букӏинин 2000-3000 цӏалдохъан гуреб, 200-300 лъимадуе бакӏ бугеб школа бугони. Гьеб мехалда дагьлъула унти тӏибитӏиялъул хӏинкъи. Гьединал школалги рукӏине бегьила гӏемертӏалаял минабазул тӏоцересел тӏалабахъ –рокъоса рахъарал лъимал, азбаралде лъугьинчӏого, дарсиде щолеб хӏалалъ.
Хӏажат гьечӏо цӏалулгун дарсил планал
Щибаб соналъул хасало букӏуна гриппалъул эпидемия. Камуларо, кӏигониги анкьалъ школал къаялъул хӏужабиги. Чанцӏулго школазда дарсал гьоркьор къотӏизаруна терроризмалъул хӏинкъи лъазабиялда банги. Гьеб мехалда учителас цебеккунго хъван рукӏарал дарсилги лъагӏалил цӏалул планги тӏубазабизе рес кколароан. Гьанже школалгун лъималазул ахал къана моцӏидасаги цӏикӏкӏун заманалъ. Жеги мухӏканго лъаларо, кида гьелъие ахир лъелебалиги. Унти ккезабулел вирусал загьирлъулеблъун рикӏкӏунеб буго 14 къо. Амма карантин халалъизе рес буго тӏубараб лъагӏелалъги. Кин гӏумру гьабизе бугеб гьеб мехалда? Щиб кваназе бугеб?
Бицанщиналъул магӏна ккола, цӏалул сон кин тӏобитӏизе бугебали лъаларелъул, школал хӏалтӏизе ккола «хӏакъикъияб гьава-бакъалда» рекъонин абураб. Цинги киналгӏаги планалги хӏажат гьечӏо, стандартазулги магӏна хола.
Лъай кьеялъул идарабазул хӏалтӏухъаби
Коронавирусалде данде къеркьолаго, апрелалъул ахиралде щвезегӏан рокъор цӏализаризе ккола лъимал. Кин экзаменал кьезе ругел ичӏго ва анцӏила цо класс лъугӏулел цӏалдохъабаз?
РФялъул лъай кьеялъул министр Сергей Кравцовасул баяназда рекъон, 11 классалда цогоял пачалихъиял экзаменал байбихьизе руго микьабилеб июналда. Исана букӏине гьечӏо цебеккунго ЕГЭ кьолеб къагӏида, ай цересел соназулги исанаселги выпускниказ экзаменал кьезе руго цого заманалда. Чӏезарун руго резервалъул къоялги (аслияб заманалда экзамен кьезе санагӏат ккечӏел цӏалдохъабазе). Ичӏабилеб классазул цӏалдохъабазул экзаменал байбихьула ичӏабилеб июналда. Вузазде документал къабул гьаризе руго анцӏабилеб августалде щвезегӏан.
Экзаменазул къоял хисизариялда бан бижулеб буго цоги масъала: щиб гьабилеб учительзабазул отпусказда? Тӏолгороссиялъул халкъияб фронталъ улкаялъул хӏукуматалде хитӏаб гьабун букӏана, нагагьлъун учительзабазул отпуск къокълъизабизе кколеб бугони, гьезул материалияб рахъ хӏисабалде босеян абун. Ункъабилеб апрелалда «ВКонтакте» социалияб гьиналъ гӏуцӏараб «Домашний час» абураб онлайн-марафоналда Сергей Кравцовас лъазабуна, гьеб масъала тӏубазе кӏигониги анкь хӏажалъизе бугин абун. «Учительзабазул отпусказул рахъалъ хасаб баян кьела нижеца. Бигьаяб масъала гуро гьеб. Тӏолабго ахӏвал-хӏалалъул цӏех-рех гьабизеги чӏванкъотӏараб хӏукму къотӏизеги хӏажалъизе буго кӏигониги анкь. Халгьабизе ккола хадурккун ккезе бегьулел хиса-басиязулги», — ян бицана министрас.
Учительзабазул моцӏрол харжал дагьлъизаризего бегьуларин абун регионалиял идарабазде хитӏабги гьабуна Сергей Кравцовас.