Гьорорал хӏатӏал, понцӏон рачӏарал бидурихьал, гьоркьо-гьоркьоб рукӏкӏунел ччорбал – гьединал гӏаламатал рукӏуна варикозалъул унти бугони. Гьезде кӏвар кьечӏого теялъ сунде рачине бегьулеб? Бидурихьал гӏатӏилъарал чагӏазе операция кин гьабулеб? Гьел ва цогидал суалалгун, нижер мухбир Нури Нуриевас гара-чӏвари гьабуна рекӏелгун бидурихьазул унтабазул тохтур-хирург, ДРялъул сахлъи цӏуниялъул отличник Ислам Албуриевасулгун. — Ислам, варикозалъул унтийин щиб унтуда абулеб?
— Инсанасул махӏабазда ва хӏатӏазда ругел бидурихьазда жанир рукӏунел клапанал тартибалда хӏалтӏунгутӏиялъул хӏасилалда, би хьвадиялъул низам хвеялдалъун, лугбуздаса рекӏелъе би унел бидурихьал гӏатӏилъиялда варикознияб унтийилан абула. Жакъа гӏемерисеб хӏалтӏи, квераз гуреб, бетӏер хӏалтӏун гьабулеб мехалда, нилъеца черх кӏвекӏуларо. Гьединлъидал гӏемерисел гӏадамал гьеб унтуца унтунги руго. Жиндир заманалда унти сах гьабичӏого теялъул хӏасилалда, сакъатлъула унтаразул 10-15 процент.
— Кинал рукӏунел варикозалъул тӏоцересел гӏаламатал?
— Хӏатӏазда яги махӏабазда нилъедаго рихьула гарцӏал гӏадал, къватӏире кӏанцӏарал бидурихьал, гьезда сверухъ бакӏ букӏуна цӏахӏиллъун. Хӏатӏал унтула, свакала, гьорола ва бакӏлъун лъугьуна. Гӏалимзабазда мухӏканго лъалеб гьечӏо гьеб унти ккеялъе бугеб аслияб гӏилла. Цо-цояз абула гьеб бугила бохдузде хӏал ккеялъул хӏасилилан. Цогидаз — бидул тӏадецуй цӏикӏкӏин.
— Инсанасул сахлъиялъе ва гӏумруялъе гьелъул кинаб хӏинкъи букӏунеб?
— Варикозалъул бицине гӏураб хӏинкъи букӏунаро, амма хӏинкъи букӏуна гьеб цӏикӏкӏиналъул, ай захӏмалъиялъул. Масала, би бакъваялдалъун, бидурихьалда жаниб горо лъугьани, гьеб къварилъула ва би хьвадиялъе квалквал букӏуна. Гьединго, гьениб тӏун араб горо бидул чвахиялда цадахъ гьуъразул артериязда жанибе ккеялдалъун, унтарал чагӏазул 80-85 процент хола. Ахирал соназда гьединал лъугьа-бахъиназул къадар лъалаго цӏикӏкӏунебги буго.
— Унти лъил цӏикӏкӏун букӏунеб: бихьиназулищ яги руччабазулищ?
— Руччабазул. Щияй ункъо чӏужугӏаданалда гьоркьоса цоялъул гьеб унти батула. Хӏинкъи букӏуна лъимаде йигей ва лъимер гьабурай гӏадан варикозалъ унтиялда. Амма, дараби хӏалтӏизарун яги цӏан рачӏунел щватаби ретӏун, гьелдаса цӏуна-къай гьабизе бегьула. Бихьиназул гьеб къанагӏат букӏуна, гьебги гӏага-шагарго, 30 сон бан хадуб тӏатуна.
— Гӏатӏилъарал бидурихьазе операция гьабидал, гьениб гӏуж хутӏулищ?
— Бичча-бихъан тараб унтуе операция гьабизе ккола ва сахлъиялъе гьелъул кинабгӏаги хӏинкъи букӏунаро. Жакъа гьединал операциялги гьарула кӏванагӏан гьитӏинаб бакӏги къотӏун яги борлъун бахъараб картӏинисан. Гьединлъидал, операция гьабураб бакӏалда гӏужги хутӏуларо.
— Гьеб унтудаса цӏуниялъе кинал тадбирал гьаризе кколел?
— Дунялалъул халкъалъул 15 процент варикозалъ унтун буго. Дагъистаналда гьединазул къадар 20- 25 проценталдасаги цӏикӏкӏуна. Гӏилла – нилъер гӏадамаз захӏматаб хӏалтӏи гьабулеб букӏин ва, унтул гӏаламатал тӏатаниги, цӏакъго тату хвараб хӏалалде ккечӏого, тохтурасухъе унгутӏи.
Тохтурзабаз абула рагъа-рачариялъ, ай черх лъадариялъ хисулин киналго дараби, амма цониги даруялъ хисуларин рагъа-рачари. Гьелъухъего, варикозалдаса цӏуниялъе тӏадчӏун гьабизе ккола сахаб гӏумру. Нагагь унти тӏатани, чара гьечӏого ретӏила цӏан рачӏунел щватаби.
Варикозалъул унти ирсалъе щварабги букӏине бегьула. Амма, цудунго тӏатинабуни ва тӏадчӏун сах гьабуни, захӏматаб хӏалалде ккеялдаса рорчӏизе кӏола.
Эхетун хӏалтӏизе кколев чиясул махӏабазул ччорбал хӏалтӏуларо ва гьениб би чӏун хутӏула. Гьединлъидал, чара гьечӏого, зама-заманалдасан рагъа-рачаризе ккола.
Гӏемераб заманалъ цого бакӏалда кӏусун вукӏиналъул кӏудияб къварилъи букӏунаро, амма бохалде бох бахинабиялъ би хьвадиялъе квалквал гьабула. Кьаралъиялъги махӏабазде хӏал ккезабула. Гьединлъидал, гьеб унтиялда хӏинкъи бугезе лъикӏаб буго цӏан рачӏунел щватаби ретӏи.
— Варикоцелий бугел бихьинал лъимал гьарулареллъун лъугьине бегьулин абулеб жо битӏараб бугищ?
— Варикоцелий ккола бихьиназул жинсияб лагаялда аскӏосан унеб бидурихь гӏатӏилъи. Бихьиназул 15-20 проценталъул гьеб унти букӏуна. Гьеб жеги цӏикӏкӏун букӏуна рахӏаталда ругел бихьиназул. Унти тӏатуна гӏолилазул ригьалда ва сах гьабула операция гьабун. Эбел-инсуда тӏадаб буго балугълъиялде вахарав жидерго вас урологандрологасухъеги вачун, гьесул жинсияб лагаялъул сахлъиялъул хал гьабизе.