«Хӏакъикъат» газеталъ байбихьулеб буго, коронавирусалде данде къеркьолаго гӏумруялдаса ратӏалъарал, медицинаялъул хӏалтӏухъабазул хӏакъалъулъ хъвазе.
Гӏаммаб куцалда Россиялда гьезул 190 чи хванин хъвалеб буго интернеталда. Мухӏканлъи жеги лъаларо. Гьединго чӏванкъотӏи гьечӏо Дагъистаналда хваразул рахъалъанги. Цояз 40-йин, цогидаз 50-йин рехсолел руго тарихал.
Кин батаниги, гьезул цояй ккола 28 апрелалда Аллагьасул къадаралде щварай Гъуниб районалъул Шангъода росулъа Патӏимат Асхӏабова.
Жийго хӏалтӏулей йикӏараб больницаялда хвасар гьайизе бажаричӏо гьей. Махӏачхъала шагьаралъул кӏиабилеб больницаялъул медсестра кколаан Патӏимат.
Нижеца гара-чӏвари гьабуна гьелъул яц Гӏайшатилгун.
-Дир яц Патӏимат медучилищеялдаса хадуй цин Хӏебда больницаялда хӏалтӏана кӏиго соналъ. Гьелъул рос вуго Шамил районалъул Гьолокь росулъа.
1995 соналда, Махӏачхъалаялдеги гочун, шагьаралъул кӏиабилеб больницаялда реанимациялъул отделениялда медсестралъун хӏалтӏизе байбихьана гьелъ.
Ахираб чанго сон букӏана Патӏиматил диагностикаялъул отделениялде ячӏун. Пневмониялъги унтун, реанимациялда хӏалтӏизе захӏмалъана гьелъие. Хадуй Москваялдеги ун, сахги гьаюна. Амма диабет букӏана гьелъул.
Гьединлъидал нижеца гьелда кутакалда гьарана, гьаб коронавирус тӏибитӏизе байбихьидал, хӏалтӏудаса гӏодой чӏаян. Росасги гьарулеб букӏана гьединго.
Патӏиматица цо къоялъ жиндирго сурат битӏун бачӏана дихъе. Гьеб мехалда дица гьелда абуна: «Я, дир яц, гьеле гьеб респираторги бан, цоцӏул гурони лъезе бегьулареб чепчикги, гьединабго халгӏатги ретӏун мун щиб гьабулей гьений? Дур беразухъ балагьун, мун гьанжеялдего унтун йикӏин йихьулей йиго дида», -ян. Мун гӏадинал хӏалбихьи бугел хӏалтӏухъабиги ритӏичӏони, жидеца щалинха унтаразда аскӏоре ритӏилелин абун буго гьелда.
Лъалароха, Аллагьасул къадарги букӏун бихьуларищха гьединаб…
«Багӏараб зонаялда» тӏатӏалаго микьго дежурствоги гьабун, рокъое ячӏана Патӏимат. Дагьаб хӏал хисизе байбихьун бугоан гьелъул. Амма букӏаниги, росулъе зигараялъ инеги хӏадурулей йикӏана гьей. Гьеб мехалда нижер росулъ гӏолохъанав вас хун вукӏана. Битӏун къватӏие лъугьине хӏадурулаго, гьелъ ясалда абун буго жиндир цӏа-кан бахунеб бугилан. Гьедин ункъо къоялъги егун, щуабилеб къоялъул къасиялдехун Патӏимат кутакалда унтана. Гьеб мехалда хъамуна жийго хӏалтӏулеб больницаялде.
Сатурация 76 процент абун бихьизабун бугоан (бидулъ кислородалъул букӏунеб къадар. Сахав чиясулъ гьеб 94 проценталдаса дагь букӏине бегьуларо – ред.).
Нахъисеб къоялъул радал, сатурация 43-ялде ккедал, ячун йиго ИВЛалъул аппаратги бан реанимациялде. Амма гьеб мехалде гьелъул хӏал дагьлъунго букӏараб къагӏидаха. Гӏадалнахул гипоксия (кислород дагьлъи) лъугьун батана гьелъул.
Гьедин 28 апрелалъул маркӏачӏуда къадаралде щвана гьей…
— Чорхол хӏал хисизе байбихьарабго щайдай гьей больницаялде инчӏей?
-Нижеца киназго гьебго жо абулеб букӏана гьелда. Нижер кӏудияв вацги тохтур вуго. Гьарана… Амма гьей чӏана жиндир ясги тохтурлъиялъе цӏалулей йигелъул, гьелъ гьариларищин жиндие уколал. Гьединго жий гьедигӏан кутакалда унтун гьечӏин, жиндасаги захӏматал чагӏазул цӏун ругин гъора палатаби, гьездаса унти жиндеги бахине бегьулила.
Тӏадежоялъе гьуърузул КТ-сурат бахъун хадуб цо тохтуралъ гьелда малъун буго реамбериналъул капельницаби гьарейилан. Амма гьелъие гьеб гьабизе бегьулеб букӏун гьечӏо (пневмония бугел чагӏазул гьуърулъе дагьабги лъим бакӏарулеб рагӏула реамбериналъ).
Валлагь, ясалъги гьабунаха гьелда хадуб кутакалда хъулухъ. Амма, гъоб диабет букӏиналъ, йорчӏизе кӏвечӏо гьелда.
Цӏияб вирус букӏиналъ, щиб дару гьелда данде гьабилебали лъаларогоги хутӏун ратила байбихьуда тохтурзаби. Гьединго, жалго цӏуна-къаялъе ретӏунеб ретӏелги бихьулеб букӏинчӏо гьезда тӏад. Нижеца больницаялъул азбаралъурги чӏун ахӏулаан яцалда хадур хъулухъ гьабулел медиказде щиб-кин бугебан. Гордуги рагьун, гӏадатиял халгӏатазда гъорлъ раккулаан гьел къватӏире. Вай, нужер форма киб бугебан ахӏулаан дица…
Гьанжени киназего щвечӏищха гьел комбинезоналги очкабиги. Доб мехалда рукӏинчӏо гьел.
… Гъоркьгоги загӏипай мун гьанже гьаб хӏинкъи цӏикӏкӏараб мехалда хӏалтӏуде яхъинчӏониги бегьуларищин чӏолаан дун гьелда. Дунги дир росги хӏалтӏулел гьечӏин, ниж ракъун хутӏун гьечӏо гурищилан. Гьеб мехалда лъугьунаан гьей мун медик гурелъул, дуда бичӏчӏуларин гъоба (больницаялда) бугеб хӏал. Жийги инчӏони, цогидалги рокъор чӏани, унтараз щибила гьабизе бугеб.
Амма жийго гьедин хӏалтӏизе аниги, ниж цӏунизеги хӏаракат бахъулаан. Дун росулъ йиго унтарав вацасе хъулухъги гьабун. Гьединлъидал жиндихъе ячӏине ккеларила, мун вацасда аскӏой къваригӏунила, эбелалъухъеги тӏаде-гъоркье щвезе кколила. Къваригӏани, телефоналъ ахӏаниги гӏелила.
Унти тӏибитӏизе байбихьараб заманалда гьелъ гӏагарлъиялъухъе битӏараб аудиоги буго вацапалда цӏунун. Гьениб гьелъ ракӏунтун бицунеб буго больницабазда бугеб хӏалалъул, гьарулеб буго къватӏире рахъинчӏого чӏайин.
Нижер нусги йиго гьебго больницаялда хӏалтӏулей. Гьелъ бицунаан, реанимациялда хӏалтӏулеб мехалда, гьенив щив хваниги, гӏодойги йикӏун, гьезул гӏагарлъиялда цадахъ гӏодулаанила гьей. Жал ругьунлъун рукӏанила гьелде.
Кутакалда ракӏ лъикӏай, кьибил-тухумалда, хъизаналда хадуй холей гӏадан йикӏана мунагьал чурад.
Кватӏичӏого кӏиго лъагӏел бала нижер эмен хваралдаса. Гьебги захӏмалъун букӏана гьелъие. Лъабавго вацасул цояв – бищун гьитӏинав -вуго гьабсагӏаталда горбол гьодги бекун. Гьесда хадубги ракӏ унтун йикӏана гьей. Вацасе щвечӏого, жинцаго кванан жо эхебе унарилан абулаан гьелъ. Рес кканщинахъе росулъе гьесде яккизеги ячӏунаан.
Унго-унголъунги гьеб хӏалтӏуе йижарай гӏадан йикӏана гьей, больницаялда хӏалтӏизе гьитӏинаб къоялдасаго анищги бугей. Гьанже гьеб анищ гьелъул ясалъ тӏубалеб батила -медакадемиялда ункъабилеб курсалда цӏалулей йиго гьей.