РФялъул Лъай кьеялъул министерствоялъ цӏияб цӏалул соналде хӏадур гьарун руго иргадулал хиса—басиял.
Тӏоцебесеб классалде лъимал рачине руго гьез гӏумру гьабулеб бакӏалъул хӏисабги гьабун. Гьедин букӏана кидаго. Амма исана школалде тӏоцебесеб классалде вачӏунев цӏалдохъанасул вац яги яц батӏияб, ай жидеца гӏумру гьабулеб микрорайоналда гуреб школалда цӏалулел рукӏун ратани, тӏоцебесеб иргаялда гьебго школалде босизе ккола гьеб лъимерги. Законалда рекъон, цо хъизамалдаса лъимал цӏализаризе ккола цого школалда.
Вузазде цӏализе лъугьин
20 июналда Интернеталдасан къабул гьарулел руго вузазде цӏализе бокьарал цӏалдохъабазухъа документал. «Пачалихъиял хъулухъал» (Госуслуги) абураб порталалда рагьун буго гьелъие квербакъулеб «Поступление в вуз онлайн» абураб хасаб гьумер. Гьенисан абитуриентас ритӏизе ккола тӏаса бищараб вузалде документал. Гьенибго букӏине буго, вузалде документал кьурал абитуриентазда гьоркьоб чанабилеб бакӏалда пуланав чи вугевали. Вузалда цӏализе восиялъул хӏакъалъулъ баян битӏизе буго щивав абитуриентасул телефоналде. Гьайгьай, цӏунулеб буго цо чанго вузалде документал кьезе букӏараб ихтиярги.
Цӏи гьаризе руго ФГОСал
РФялъул лъай кьеялъул министрлъун йикӏарай Ольга Васильевалъ абун букӏана Лъай кьеялъул федералиял пачалихъиял стандартал (ФГОС) цӏи гьаризе кколин абун. Гьел хӏалтӏизе байбихьизе кколаан 2020 соналда. Гьабсагӏаталда гьезул бицунеб рагӏуларо, амма гьел хӏадурулел рукӏана. Гьале цӏиял стандартазда рехсарал цо-цо тӏалабал:
-мухӏкан гьаризе ккола школалда цӏалун щвараб лъаялъул хӏасилазде ругел тӏалабал;
-цӏи гьаризе ккола цӏалул программаби. Масала, «Технологиялда» гьоркьоре рачун руго робототехникаялъул аслиял баянал, программированиялъул мацӏал, графикияб редакторалда хӏалтӏи. ОБЖялъул программаялде тӏаде журан руго «Терроризм», «Буллинг», «Мошенничество» абураб бутӏрул;
-лъай кьеялъул программаби гӏуцӏун рукӏине ккола лъай кьеялъул хӏалтӏухъабазда гуребги, цӏалдохъабазул эбел-инсудаги ричӏчӏулеб хӏалалда;
-лъай кьеялъул сверухълъи букӏине ккола кӏванагӏан киназего цогояблъунги стандартазде рекъон кколебги;
-гӏатӏид гьаризе ккола социалиял партнеразул гьоркьорлъаби;
-«хӏалтӏуллъун» гьаризе ккола школалда тарбия кьеялъул программаби;
-дарсал рукӏине ккола базовиябги цӏикӏкӏараб лъай кьолебги даражабазул.
Цӏалул тӏахьал
Федералияб сияхӏалда рехсарал цӏалул тӏахьазда кьолел баяназдаса рази гьечӏо гӏемерал учительзаби. Гьелда бан, экспертаз кьураб къимат хӏакъикъияблъун рикӏкӏине буго гӏицӏго щуго соналъ. Цӏалул тӏахьазда тӏад хъвазе руго гьелъие къимат кьурал экспертазул цӏарал. Жидеца къимат кьураб тӏехьалда хъвараб жоялъул жавабчилъи гьезда тӏалъизе буго.
ВПР (Тӏолгороссиялъул
халгьабиялъул хӏалтӏи)
Гъоркьисала ВПРазда гӏахьаллъизе кколаан 4-6 классазул цӏалдохъаби. Гьеб тӏобитӏиялъул къо тӏаса бищулаан щибаб школалъ. Цӏияб цӏалул соналда ВПР хъвазе буго 7-8 классазги. Щибаб школалъе хӏадуризе руго хасал тӏадкъаял ва министерствоялъ гьел ритӏизе руго школалъухъе.
Роспотребнадзоралъ гьабизе буго учителасул аттестация
Халгьабизе буго рацӏцӏалъи цӏуниялъул рахъалъ (гигиена) учителасул бугеб лъаялъул. Школалда ругел киналго педагогазул аттестация гьабизе буго Роспотребнадзоралъул хӏалтӏухъабаз. Гьелъие гӏилла ккола улкаялъул президентас гъулбасараб «Санитариябгун эпидемиологиялъул рахъалъ халкъалъул парахалъиялъул хӏакъалъулъ» абураб указ. Аттестация тӏобитӏиялъул низамги тартибги чӏезабизе буго Роспотребнадзоралъ.
Дарсал кьезе руго студентаз
Цересел соназда ахӏи бахъун букӏана школазда учительзаби дагьлъулел ругин абун. Букӏана бицунеб учительзабазул 70 процентниги пенсионерал ругин, цӏиял технологиязда рекъон хӏалтӏизе бажарулеб гьечӏо гьезухъаян абун. Гьеб масъала тӏубазехъин буго педагогиял вузазул студенталги школалда хӏалтӏизарун.
Россиялъул президентас тасдикъ гьабуна «РФялда лъай кьеялъул хӏакъалъулъ» абураб федералияб законалда хиса-басиял гьариялъул хӏакъалъулъ» абураб закон. Гьелда рекъон, педагогияб вузалъул лъабго курс лъугӏарав бокьарав студентасул ихтияр буго бокьараб школалда дарсал кьезе, ай учительлъун хӏалтӏизе. Цогидал вузазул студенталги, лъикӏал хӏасилаздаги цӏалун, кӏиго курс лъугӏун хадуб хӏалтӏизе бегьула школалдаса тӏадеги лъай кьолел идарабазда (дополнительное образование). Аслияб шартӏ ккола лъай кьеялъул идараялда лъазабураб программа школалда кьезе бугеб дарсгун рекъонккей. Масала, информатикаялъул махщелалъе цӏалулев студентас кьезе буго, физкультураялъул яги рисованиялъул гуреб, информатикаялъул дарс. Кин хӏалтӏизе рачине ругел студентал? Гьеб суал жеги роцӏинабизе ккола Лъай кьеялъул министерствоялъ.