Гъоркьехун рехсолел суалазе жавабал кьуна ДРялъул Пенсиязул фондалъул консультант Асият Ахӏмадовалъ:
«2020 соналда хӏалтӏулел пенсионеразул пенсиялъе индексирование гьабизе бугилан бицана, цинги гьабизе гьечӏин абунги, ниж пашманги гьаруна. Бокьилаан гьелъул хӏакъикъат лъазе».
— 2020 соналда хӏалтӏулел пенсионеразе пенсия рикӏкӏине буго цӏияб законалда рекъон. Гьелъул магӏна ккола гьезул страховияб пенсия цӏикӏкӏине гьечӏин абураб. Пенсионер хӏалтӏудаса гӏодов чӏани, хадусеб моцӏалдаса байбихьун, гьесул пенсиялъе индексирование гьабула. Гьелъул хӏасилалда, пенсия цӏикӏкӏуна гьев пенсиялде араб моцӏалдаса байбихьун киналго соназ тӏаде журарал процентазул хӏисабги гьабун. Гьединаб хӏисаб гьаби хехго гьабулеб хӏалтӏиги кколаро, гӏага- шагарго лъабго моцӏ уна.
«Хӏалтӏулел пенсионеразе пенсия къотӏизабизе бегьулин абулеб жоялъул магӏна щиб?»
— Жакъа улкаялда вуго анкьго миллионалдаса цӏикӏкӏун хӏалтӏулев пенсионер. РФялъул Хӏукуматалъ хӏадур гьабулеб буго хӏалтӏулел пенсионеразе кьолеб пенсия гьоркьоб къотӏизабизе рес кьолеб законалъул проект. Амма гьеб киналго хӏалтӏулел пенсионеразда гуро хъинтӏулеб. Цӏияб къагӏидаялда рекъон, пенсия кьезе гьечӏо календарияб лъагӏалида жаниб 1,2 млн гъурущ харж щолел чагӏазе.
«Пенсиялъул хӏисаб гьабулаго, хӏалтӏул стажалъул кинаб кӏвар букӏунеб?»
— Гӏемерал соназ хӏалтӏарав чияс Пенсиязул фондалде налогалги цӏикӏкӏун кьола. Гьединлъидал, цӏикӏкӏуна гьесул пенсиялъул баллазул къадар ва гьезда рекъон — пенсиялъул роценги.
Цӏикӏкӏараб стаж бугони, тӏаде журала баллал.
40 соналъул стаж бугей чӏужугӏаданалъе ва 45 сон стаж бугев бихьинчиясе тӏаде кьола щуго пенсиялъулаб балл.
30 сон стаж бугей чӏужугӏаданалъе ва 35 сон стаж бугев бихьинчиясе — цо балл.
2020 соналда цо пенсиялъулаб баллалъул багьа ккола 93 гъурущ. Мисалалъе, исана пенсия чӏезабулеб бугони, вукӏинесев пенсионерасе тӏадеги щола щуго балл ва гьесул пенсиялде тӏаде бачӏуна 465 гъурущ.
«Пенсиялъул реформаялда рекъон, пенсиялде унел сонал цӏикӏкӏинарун ругониги, цо-цо чагӏазул, заман щвелалдего пенсиялде ине ихтияр букӏунин абулеб хабар битӏараб бугищ?»
— Цӏикӏкӏун стаж бугел чагӏазул ихтияр букӏуна заман щвелалдего пенсиялде ине. Кӏиго соналъ цере пенсиялде ине ихтияр букӏуна 42 сонил хӏалтӏул стаж бугел бихьиназул ва 37 сонил хӏалтӏул стаж бугел руччабазул.
Пенсиялъул реформа унеб буго бутӏа-бутӏаккун, гьединлъидал, 2020 соналда кӏиго соналъ цебе пенсиялде ине лъиениги ихтияр кьоларо.
2020 соналда 60 сон барав бихьинчиясул ва 55 сон барай чӏужугӏаданалъул ихтияр буго анлъго моцӏалъ цере пенсиялде ине.
«Хӏукуматалъ лъимал-инвалидазе гӏемерал пособиял ва бигьалъаби рихьизарун ругин абулеб буго. Амма Пенсиязул фондалда гьелъул хӏакъалъулъ лъалеб жо гьечӏо. Гьелъул хӏакъалъулъ мухӏканлъи лъазе бокьилаан».
— 18 сон бачӏеб лъимадуе «инвалид» абураб статус чӏезабула экспертизаялъул медикиябгун социалияб комиссиялъ. Гьелъул хӏакъалъулъ мухӏканаб баян лъаялъе хитӏаб гьабизе ккола гӏумру гьабун ругеб бакӏалъул социалияб рахъалъ цӏуниялъул отделалде.
Федералияб даражаялда лъимер- инвалидалъе кьола: социалияб пенсия, щибаб моцӏалъ кьолеб гӏарцулаб выплата (ЕДВ) ва социалиял хъулухъазул набор (чӏорого дараби ва санаториялда хӏухьбахъи гьабизе рес).
2020 соналда щибаб моцӏалъ кьолеб гьелъул багьа ккола 1155 гъурущ. Гьеб гӏарац бикьула хадусел бутӏабазде: чӏорого кьолел дараби (889 гъурущ), чӏобого кьолеб путевка (138 гъурущ) ва транспорталда чӏорого санаториялде ине (127 гъурущ). Гӏарацги босун, гьел хъулухъаздаса инкар гьабизеги бегьула.
Лъимал-инвалидазе букӏуна 13454,64 гъурущ социалияб пенсия ва социалиял хъулухъаздаса инкар гьабуни, щибаб моцӏалъ кьола 2783 гъурущ.
Лъимал-инвалидазе чӏорого кьола: гӏунсби, инвалидазул коляскаби, гӏинда бакӏазе аппаратал ва дараби.
Лъимал-инвалидал эркен гьарула 50 кв. метралде щвезегӏан гӏатӏилъиялъул цо мина-рукъалъул налогалдаса. Гьезул ихтияр буго жамгӏияб транспорталда чӏорого рекӏине. Гьединго лъимал-инвалидазул ихтияр буго конкурс гьечӏого вузазде яги техникумазде цӏализе лъугьине.
Бигьалъаби тӏалаб гьариялъе хӏажалъулел документал: гьавиялъул хӏакъалъулъ свидетельство, эбел- инсул паспортал, МСЭялъул хӏукму, лъимадул ва улбузул СНИЛСал.
Хадусел суалазе жавабал кьуна адвокат Шехмухӏамад Гъазимухӏамадовас
«Гӏураб стаж бугони, «Захӏматалъул ветеранасе» жеги тӏадеги бигьалъаби рукӏунин абулеб жо битӏараб бугищ?»
— 1995 соналъул 12 январалда къабул гьабураб РФялъул №5 Федералияб законалъул анкьабилеб статьяялда рекъон, гӏураб хӏалтӏул стаж бугел «Захӏматалъул ветераназе» бигьалъаби рукӏуна.
«Захӏматалъул ветераназе» рихьизарун руго хадусел бигьалъаби:
Щибаб моцӏалъ кьолеб гӏарац. Гьелъул къадар щибаб регионалда батӏи-батӏияб букӏуна.
Жамгӏияб транспорталда чӏорого рекӏине ихтияр.
ЖКХялъухъ кьолеб гӏарцул 50 проценталъул бигьалъи.
Цаби-гӏусал къачӏаялъе ва лъеялъе гьабулеб бигьалъи.
«Коронавирусалъул «баракаталъ» РФялъул хӏукуматалъ лъималазе кӏиабилеб нухалъги анцӏазарго гъурущ кьолеб буго. Гьеб кьеялъул низам кинаб букӏине бугеб?»
— 23 июналда Россиялъул президент Владимир Путиница гъулбасараб хӏукмуялда бихьизабун буго 16 сон тӏубачӏел лъимал ругел киналго хъизамазе цо нухалда анцӏазарго гъурущ кьезе.
Июналда лъималазе гьединаб гӏарцулаб кумек щварал хъизамаз, цӏияб компенсация босиялъе, Пенсиязул фондалде киналгӏаги документал кьезе кколаро. Кинаб бугониги гӏиллаялдалъун, июналда яги июлалда лъималазе гӏарац щвечӏел чагӏаз, гьеб тӏалаб гьабун, хитӏаб гьабизе бегьула 2020 соналъул тӏоцебесеб октябралде щвезегӏан.
Россиялъул хӏукуматалъ гьеб мурадалда регионазде битӏизе буго 270 миллиард гъурущ.
«Июлалдаса нахъе жалго бетӏергьанал машинаби ругезе цӏиял низамал рукӏине ругин абулеб буго. Гьезул хӏакъалъулъ мухӏканлъи лъазе бокьилаан».
— Кьваризабулеб буго кваранаб рахъалда руль бугел машинаби хӏалтӏизариялъул рахъалъ низам.
Гьеб гуребги, наркотикал яги мехтизарулел жал гьекъолел чагӏазул медицинаялъулаб хал гьаби кьваризабулеб буго, ай гьез тӏадеги анализал кьезе ккезе руго.
Хасаб лабораториялда балагьизе буго машинабазул конструкциялда хиса-баси гьабун бугищалиги.