2019 соналъул хасалихъе хӏукму гьабуна лъай кьеялъул идарабазул хал гьабиялъулъ хиса—басиял гьаризе. Гьелда бан хӏадурун буго цо чанго нормативияб документ. Гьезул цоялъул проект лъун буго нормативияб правоялъул актазул порталалда. Кинал хиса—басиялха гьаризехъин ругел гьеб документалда рекъон?
Бицен гьабулеб документ ккола «Байбихьул гӏаммабги, аслияб гӏаммабги ва гьоркьохъеб гӏаммабги лъай кьеялъул аслиял программабазда рекъон лъай кьеялъулаб хӏаракат гӏуцӏиялъулгун гьеб гӏумруялде бахъинабиялъул низам тасдикъ гьабиялъул хӏакъалъулъ» абураб РФялъул Лъай кьеялъул министерствоялъул приказ. Рехсараб приказалдалъун хӏакъикъияб гуреблъун рикӏкӏуна 2013 соналъул 30 августалда къуватаблъун лъугьараб приказги хадубккун гьелда гьарун рукӏарал хиса-басиялги.
РФялъул Лъай кьеялъул министерствоялъ тӏибитӏизабулеб бугеб цӏияб приказалда бицунеб буго цӏали гӏуцӏулел къагӏидабазулги, дарсазда кьезе кколеб материалалъулги, лъай кьеялъул программабазулгун хӏалтӏизаризе бегьулел технологиязулги хӏакъалъулъ. Рехсон буго гьелда классалда гӏодор чӏезе ругел лъималазул къадарги, рокъобе кьезе кколеб тӏадкъаялъул нормативги ва цогидабги.
Цебеккунисеб приказалдаса абизегӏанасеб батӏалъиго гьечӏо цӏиялъул. Хиса-баси гьабун буго гӏицӏго 18-абилеб пункталда — гьелда бицунеб буго классалда чан чи гӏодов чӏезе бегьулебали. 2013 соналъул приказалда хъван букӏана гьадин: «Унтарал яги цӏалуда хадур гъоларел лъимал цӏалулеб класс батичӏони, дарсида гӏодов чӏезе бегьуларо 25-ялдаса цӏикӏкӏун цӏалдохъан», — абун. Цӏияб приказалда хъван буго: «Классалда (группаялда) гӏодор чӏолел цӏалдохъабазул къадар чӏезабула санитариялгун эпидемиялъулал къануназдаги СанПиналъул нормативаздаги рекъон», — абун. Гьелде тӏадеги, цебеккунисеб документалда букӏана пункт 18.1. Гьелда рекъон, «санагӏатал шартӏал ругони, цо-цо дарсазда, курсазда, модулазда класс бикьизе бегьулаан группабазде». Цӏияб документалдаса гьединаб пункт тӏубанго нахъе бахъун буго.
Щиб гьелъие гӏилла? Хал гьабилин СанПиналъул. Приказалда абулеб буго, классалда 25-ялдаса гӏемер цӏалдохъан вукӏине бегьуларин абун. Гьелдаго цадахъ рехсон руго нормативалда рекъон кабинеталъул рукӏине кколел квадратиял метрабиги: тӏолабго классалъе цадахъго дарс кьолеб бугони, цо цӏалдохъанасе букӏине ккола кӏигогун бащдаб квадратияб метра ва группаялъе дарс кьолеб бугони — лъабгогун бащдаб квадратияб метра. Гьелде тӏадеги, нормативазда хӏисабалде босун гьечӏо кабинеталда жанир рукӏунел шкафаз ва цогидаб къайиялъ кколеб бакӏ. Тӏоцебесеб партаялдаги классалъул хъорщодаги гьоркьоб тезе ккола кӏиго метрагун кӏикъого сантиметралъул манзил.
Цӏияб приказалда рекъон классалда вукӏине бегьула 25 цӏалдохъан, амма кабинеталъул гӏатӏилъи букӏине ккола лъабкъоялда кӏигогун бащдаб квадратияб метраялдаса дагь гуреб. Кабинеталда лъолеб къайи хӏисабалде босани — гьелдасаги гӏатӏидаб.
Гьанже ургъеха, Дагъистаналъул чан школалда ругел цӏияб приказалда рекъон цӏали гӏуцӏизе санагӏатал шартӏал? Кин цӏунилел СанПиналъул тӏалабал гӏемер цӏалдохъаби ругеб школалда? Махӏачхъалаялда гӏезегӏан руго 35-40 цӏалдохъан вугел классал. Кин рекъезабилеб гьезул цӏали цӏиял тӏалабазде? Рекъезабичӏони, школалъул администрациялъухъа гӏакӏа бахъила. Шартӏал гьечӏони, цӏалдохъаби рокъорейищха ритӏилел, кабинетал гӏоларинги абун? 2013 соналъул приказалъ школалъул директорал дагьалниги цӏунулел рукӏана Роспотребнадзоралъ гӏакӏа бахъиялдаса. Гьанже, ай цӏияб проект къабул гьабун хадуб, гьелъие рес хутӏулебго гьечӏо.
Цӏияб приказалда гьечӏо пункт 18.1 — гьелъ ихтияр кьолаан класс группабазде бикьизе. Щибаб классалда 25 цӏалдохъан таниги, гӏеладай кабинетал школалда? Пандемиялда бан Роспотребнадзоралъ тасдикъ гьарурал нормативаздаги абулеб буго цо классалда 15-ялдаса гӏемер цӏалдохъан вукӏине бегьуларин абун. Гьедин гьабуни, кабинеталги гӏоларо, ралагьизе ккола учительзабиги. Класс-комплектазул къадар гӏемерлъараб мехалда цадахъго гӏемерлъула дарсал- сагӏтазул къадарги. Гьел дарсал кьезе тӏадеги учительзаби ралагьани, школалъул моцӏрол харжазул фондалде кисан бачӏине бугеб тӏадеги гӏарац?
Гьединал захӏматал суалалгун хӏадурлъулел руго республикаялъул школал цӏияб цӏалул соналде.