Хадусеб кӏиго суалалъе жаваб кьуна ДРялъул Лъай кьеялъул ва гӏелмиял хӏалтӏухъабазул профсоюзалъул юрист Мансур Мухӏамадсагӏидовас.
Цӏумада районалъул Гъоркьгьаквари росулъа 79 сон барав пенсионер, 49 соналъ авар мацӏалъул дарсал кьолев захӏматалъул ветеран Насрудинов Шагьрураманарица цӏехолеб буго: «Коммуналиял хъулухъазухъ абун, учительзабазе моцӏрое кьола 1100 гъурущ ва ветеран хӏисабалда, —щунусиялда хадуб гъурущ. Дир хъизаналъ хӏалтӏи таралдаса буго ункъо сон, гьелго гӏарцал гьелъиеги щола. Букӏунадай гьединал чагӏазе токалъул ва газалъул 50 проценталъул бигьалъи. Дие щолареб батани, хӏалтӏуларей хъизаналъегӏаги букӏународай гьединаб скидка?»
— 2013 соналъул 26 октябралда къабул гьабураб Россиялъул хӏукуматалъул № 963 хӏукмуялда рекъон, коммуналиял бигьалъаби хӏисабалда, росдал учительзабазе моцӏрое 1200 гъурущ кьезе бихьизабун буго. Амма, мискинаб регион бугин абун, нилъер учительзабазе 1133 гъурущ гурони кьоларо.
Коммуналиял хъулухъазухъ абун, компенсация кьола росдал школалда хӏалтӏун анцӏго соналда дагь гьечӏеб педагогикияб стаж бугел пенсиялде арал учительзабазе. Гьеб педстажалде гьоркьобе унаро лъимада хадуб хъулухъ гьабизеян босараб отпуск яги учителасе бокьун гьоркьоб къотӏизабураб стаж. Росулъ хӏалтӏарав, амма жакъа шагьаралда гӏумру гьабун вугев учителасеги гьел бигьалъаби рукӏунаро.
Лъаратӏа районалъул Мазада росдал школалъул учитель Гӏалиев Маирбекица цӏехолеб буго:
«Нижер участкаялда гӏарац кьезе кколеб жо, цохӏо ток гуреб, щибго гьечӏо. Цебе росдал учителасе цо тонна тӏурччи чӏобого кьолаан, гьелъул багьа букӏана анкьазарго гъурущ. Хадуб гьелъул багьа 12 азаргоялде бахана. Тӏурччи рехун хираго чӏолеб бугин абун, гьелъул бакӏалда моцӏрое 1500 гъурущ кьолаан.
Щибаб моцӏалъ дица токалъухъ кьола 500—800—1700 гъурущ. Дие бокьун буго токалъухъ кьолеб гӏарцул бащдаб кьуни гӏолин абураб баян щвезе. Социалияб рахъалъ цӏуниялъул хӏакимзабаз абулеб буго коммуналиял хъулухъазухъ моцӏрое жидеца кьолила азарго гъурущ. Нужеца газеталда хъвараб жо гьез гӏадахъ босулеб гьечӏо. Бокьила гьаб дир суалалъе мухӏканаб жаваб щвани».
— Хӏурматияв Маирбек, кигӏан бокьичӏониги нахъеги такрар гьабизе кколеб буго, коммуналиял бигьалъаби хӏисабалда, Дагъистаналда росдал учительзабазе моцӏрое кьезе бихьизабун буго 1133 гъурущ. Дуе бокьараб къагӏидаялда, токалъухъ кколеб гӏарцул бащдаб кьуни гӏолин абураб баян щвезе кинго рес гьечӏо. Нужер районалъул социалияб рахъалъ цӏуниялъул хӏакимзабаз абулеб жо, ай коммуналиял хъулухъазухъ моцӏрое кьолеб азарго гъурущ ккола жакъа къоялъул кьогӏаб хӏакъикъат.
Шамил районалъул Зиуриб росулъа Гьитӏихӏмаев Гьитӏихӏмаца цӏехолеб буго:
«1991 соналде щвелалде кассаялда лъун букӏараб гӏарцул компенсация 2020 соналда кигӏанасеб роценалде щолеб, киса босизе бегьулеб?»
Гьаб суалалъе жаваб кьуна Махӏачхъалаялъул Сбербанкалъул кассовиял операциязул отделалъул начальник Хӏусен Хӏусеновас:
— 2020 соналда сбербанказ кьола 1991 соналъул 20 июналде щвелелде кассаялда лъун букӏараб гӏарцул компенсация. 1991 соналъул 20 июналдаса хадуб кассаялда лъураб гӏарцул компенсация букӏунаро.
2020 соналда гьединаб компенсациял щвезе рес букӏуна кассаялда гӏарац лъун букӏарал РФялъул гражданазул, гьединго гьезул ирсилазул ва хвел-хобалъул ишал тӏуразарурал ирсилазул. Гьел компенсациял кьола федералияб бюджеталъул сурсатаздасан. 2010 соналда компенсация босарал чагӏазе, 2020 соналда гьеб щоларо, ай №1092 хӏукмуялда рекъон, кӏиабилеб нухалъ компенсация букӏунаро.
Компенсациялъул роцен:
1945 соналде щвелалде гьарурал вкладчиказе щола 1991 соналъул 20 июналда кассаялда хутӏараб гӏарцул лъабго нухалъ цӏикӏкӏараб роцен (трехкратно).
1945-1991 соназда гьарурал вкладчиказе-кӏиго нухалъ цӏикӏкӏараб роцен. Компенсациялъул роцен- къадар бараб букӏуна кассаялда гӏарац цӏунараб заманалда.
Компенсация щвеялъе бихьизабуни гӏола паспорт ва сберкнижка. Гьезул кьучӏалда хъвала гӏарза. Хал гьабизе нижеца гӏарза битӏула Воронежалда бугеб бетӏераб банкалде. Гьеб тадбиралда заман уна, гьениса щвараб баяналда рекъон, конпенсациялъул гӏарац босизе бегьула республикаялъул бокьараб Сбербанкалдаса.
Хадусел суалазе жаваб кьуна адвокат ШехмухӏамадГъазимухӏамадовас.
«Рохун рукӏана 2020 соналъул апрель моцӏалда социалияб пенсия цӏикӏкӏине бугин рагӏун. Гьабичӏо. Исана социалияб пенсиялъул индексация гьабизе бугищ?»
— 2020 соналъул 13 марталда къабул гьабураб РФялъул хӏукуматалъул № 270 хӏукмуялда рекъон, 2020 соналъул тӏоцебесеб апрелалдасан байбихьун социалияб пенсиялъул индексациялъул роцен 1,061 бахинабуна. Гьединаб къагӏидаялда 2020 соналъул тӏоцебесеб апрелалдаса нахъе цӏикӏкӏинабуна социалияб пенсиялъул къадар.
РФялъул Захӏматалъул министерствоялъул хӏисабазда рекъон, пенсионерасе гӏумру гьабиялъе хӏажалъулеб бищунго гӏодобегӏанасеб гӏарцул къадар цӏикӏкӏана 6,1 проценталъ, 2020 соналъул тӏоцебесеб апрелалдаса нахъе социалиял пенсиялги гьел процентаз цӏикӏкӏана.
«Лъил ихтир бугеб цого заманалда кӏиго пенсия босизе?»
— №166 Федералияб законалъул лъабабилеб статьяялда рекъон, цого заманалда кӏиго пенсия босизе ихтияр букӏуна:
Рагъда лъукъиялдалъун инвалидлъи чӏезабурал гражданазе кьола инвалидлъиялъулги херлъиялъул страховияб пенсия.
Кӏудияб Ватӏаналъул рагъул гӏахьалчагӏазе-инвалидлъиялъул ва херлъиялъул страховияб пенсия.
№166-леб Федералияб законалда рекъон, хьихьулев чи (кормилец) хвеялда бан кьолеб пенсия гуребги, рагъул хъулухъ тӏубалаго хварал солдатал-призывниказул улбузе кьола инвалидлъиялъул яги херлъиялъул страховияб пенсияги.
Рагъул хъулухъ тӏубалаго лъукъиялдалъун хварал рагъул хъулухъчагӏазул цӏияб ригьнаде лъугьинчӏел къоролзабазе кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолебги, херлъиялъул кьолеб страховияб пенсия.
Радиациялъулал ва техногениял балагьазул заралаздалъун хӏалтӏун бажаруларел хъизамазул чагӏазе. Гьезие цого заманалда кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолеб пенсияги херлъиялъул страховияб яги социалиб пенсияги.
Хварал космонавтазул хъизамазул чагӏазе кьола хьихьулев чи хвеялда бан кьолеб пенсия гуребги, гьезул ихтияр бугеб бокьараб цоги пенсияги босизе.
«Жителю блокадного Ленинграда» абулеб гӏаламат щварал чагӏазе рес буго инвалидлъиялъул ва херлъиялъул пенсиял щвезе.
Хунзахъ районалъул Мушули росулъа 72 сонилъ йигей Хӏадисова Хадижатица гьарулеб буго: «25 соналъ тарбиячӏужулъун дун хӏалтӏана лъималазул ясли—ахалда, хадуй, «за выслугу лет» абураб пенсияги босун, гӏодой чӏана. Дир харж букӏана 80—120 гъурущ. Дие щола выслугаялъул 9500 гъурущ пенсия. Пенсиялде ине заман щведал дица гьарана херлъиялъул пенсия бахъеян. Пенсиялде гьеб сверизабуни, дие щолеб гӏарац дагьлъулин абун, гьеб бахъичӏо. Пенсияги «за выслугу летги» дие букӏине бегьуларищ?
Дир буго рукъалде буссараб ункъого лъимер. Гъоркьиса гьединал улбузе пенсиялде тӏаде гӏарац бачӏана. «За выслугу лет» бугезе биччаларин абун, гьебги дие щвечӏо. Гьарула гьаб дир суалалъе битӏараб жаваб кьеян».
— 17 декабралда къабул гьабураб ва 2012 соналъул лъабабилеб декабралда цӏигьабураб N1173-ФЗ «О трудовых пенсиях в Российской Федерации» абулеб Федералияб законалъул 4-абилеб статьяялда рекъон, Хӏадисова Хадижатил гӏадаб хӏалтӏуда рукӏарал чагӏазе цого заманалда кӏиго пенсия кьоларо, амма гьезул ихтияр буго, цӏикӏкӏараб къадаралда гӏарац щолеб къагӏидаялда, захӏматалъул ва «за выслугу лет» пенсияздаса бокьараб тӏаса бищизе.
№ 400 федералияб законалда рекъон, 2013 соналдаса байбихьун, санаде рахъарал лъимал ругел пенсионеразул пенсиялде тӏаде гӏарац жубазе бихьизабун буго. Гьеб кьола бечедал регионазул пенсионеразе. Амма, нилъер Дагъистан гӏадаб, кидадай Москваялдаса гӏарац бачӏинаян бугеб мискинаб регионалъул пенсионеразе гьеб щоларо.