Дагьал церегӏан къоязда социалиял гьиназда исламиял къокъабазде цо гӏолилас битӏун бачӏараб кагъаталъ нилъеда сверухъ бугеб жакъасеб къоялъул пикруго гьечӏеб хьвада-чӏвадиялда тӏад ургъизе тӏамуна. Гӏолилас хъвалеб бугоан жиндирго хварай яцалъул хӏакъалъулъ. Тохлъукьего ккараб балагьалдалъун хун йиго гьанжего-гьанже балугълъиялде яхарай яц. Гьес кагътида бицунеб бугоан, яцалъул «Тик-ток» абулеб социалияб гьиналда аккаунт (гьумер) букӏанин. «Яцалъул аккаунталда лъун руго цогидал гӏелбащадазго гӏадин рахъарал видео-роликал. Гьелъул кьурди-кечӏ ва цогидаб гӏантабщинаб жо бихьизабулел къокъалго видеоял Тик-токалдаса рацӏцӏине бокьун буго, амма нижехъа гьеб бажарулеб гьечӏо. Гьелъиеги бокьилароан букӏараб жий хун хадуса гьединаб «ирс» нахъе тезе. Социалиял гьиназда лъурал гӏантал роликазда йигей гӏадай, гьединаб сипаталда гӏадамазул рекӏелъ хутӏизеги бокьилароан букӏараб гьелъие», — ян бицунеб бугоан гӏолилас жидерго къварилъиялъул хӏакъалъулъ.
Гӏантавлъун хӏай ссиялда бугеб мех
Гӏедегӏун бачӏунеб гьалагаб гӏоралъ гӏадин жанире рачун унел руго цӏиял технологияз нилъер лъимал, бачӏунеб гӏел. Гьеб лъикӏищ – квешищали нилъ ургъизе яги кантӏизеги толел гьечӏо. Нилъер цо-цоял регӏулел гьечӏо лъималазе тарбия кьезе, гьединлъидал нилъер бакӏалда Интернеталъ куцалеб буго гьезул гӏамал-хасият. Нилъер лъималаз чияр халкъазул лъималаздаса мисал босулеб буго. Масала, бищунго цӏикӏкӏун 12-17 сон барал лъималаз хӏалтӏизабулеб Тик-ток яги Лайк абурал социалиял гьиназда аслияб къагӏидаялъ рахъула къокъал видео-роликал (15-30 секунд). Видео-роликал рахъулелъул гьумер-куцалда тӏад лъолел суратал ва гьелдаго релълъарал батӏи-батӏиял эффектал рукӏуна гьенир, жидеего рекъараб бакъанги бищизе бегьула. Цоцазда къец бан цӏиял кьурдаби яги сценкаби рахъула, куцги белъун музыкаги биччан кечӏ ахӏулеб ххвел гьабула. Цо-цо лъималазин абуни жидехъго ралагьулезул къадар цӏикӏкӏине гӏоло тукабазда къайиги гьурщун бан лъутула, жидерго гьалмагъзабазе нухда квалквал гьабун гьел гӏодор кколеб къагӏида ва гьелдаго релълъарал гӏанталщинал роликал рахъула. 15-20 сон барал гӏолилаз жидерго видео-роликал тӏаде гӏемерал гӏадамал цӏалеллъун лъугьине гӏоло я хъубаб мацӏ бицуна, яги учительзабазде хьандола, къайи-къоно хвезабула, тӏахьал рухӏула. Гӏолилазул ва лъималазулин рикӏкӏунеб Тик-ток социалияб гьиналда дунялалъулго лъималаз гьабун толебщинаб гӏантлъиги квешлъиги гьаниб бицун хӏалкӏвеларо. Видео-ролик гӏантаб лъугьанагӏан гьелъухъ ралагьулезул къадарги цӏикӏкӏунеб бугелъул, цогияз гьабураб гӏантлъи такрар гьабизеги гӏедегӏулел руго.
Ракӏалде ккезе бегьула лъимал расандунин кколеб жо щиб бугебан, амма гьелдасаги гӏантабщинаб гӏолилазги гьабулеб бихьидал битӏахъе ботӏрол рас бахъун чӏола. Гӏадамасул гӏумру цебетӏезелъун ургъарал технологиял ва Интернет сабаблъун нилъер бачӏунеб гӏел гӏакълуялъул рахъалъ нахъецин кколеб гьечӏодай?
Нахъе толеб «ирс» — пайдаяб лъикӏ
Тик-токалдаса пайда босулезда гьоркьор руго бусурбабазул лъималги. Ургъел ва пикруго гьечӏого, цогидал гӏолилазго гӏадин гӏантал ролалги хӏан, рахъун лъолел руго видео-роликал. Гьел гӏолилазда цо къоялъ хвезеги рес бугин, жал ракӏалде щвеялъе гьел гӏантал роликалги нахъе хутӏилин абураб пикру ракӏалде кколеб гьечӏо.
Гьеб суалалда тӏасан нилъер диниял гӏалимзабазги вагӏзаби гьарулел руго, метер бетӏергьанчи хвани нахъе хутӏулеб жоялъул хӏисаб гьабеян абун. Интернеталда цогӏаги сурат яги видео-ролик лъолелъул цин ургъизе кколел руго — тохлъукьего хвани нилъ яги гӏагарлъи нечезе ругодай абун. Доб дунялалда гьел подписчикал абурал гӏадамал лъиего хӏажат ругодай? Нилъеца гӏадада хвезабураб заманалъул нугӏзаллъун гурищ гьел кколел?!
Нилъеца доб дунялалде цадахъ босулеб жо буго – нилъеца гьабураб лъикӏлъи. Хун хадуса нилъго нечезарулеб жо халкъалдаго бихьулелъуб социалиял гьиназда лъун щай толеб? Нилъеегоги чидаеги пайда щолеб къагӏидаялъ социалиял гьинал хӏалтӏизарулел ругони, нилъ хун хадусаги букӏинарищ гьелъул баракат?!
XХӀ гӏасру. Нилъер лъималазе, бачӏунеб гӏелалъе кьун буго цересел гӏасрабазда лъиего щвечӏеб ресги технологияз бигьа гьабураб гӏумруги. Рес буго дунялалъулго бокьараб адабият цӏализе. Интернет рагьани, ратизе руго дунялалъулго классиказул асарал, гӏелмияб, бизнесалъул, психологиялъул ва цогидабги адабият. Бокьараб пишаялде руссине рес буго, амма бокьулеб гьечӏо, регӏун гьечӏо. Щайха лъималазе цӏалиги, захӏматаб хӏалтӏиги къваригӏараб, блогер вугин абун гӏантал видео-роликалги рахъун гӏарац щолеб бугони…
Тик-ток – миллиард гӏолилазул руккел
Кигӏанго бокьичӏониги, нилъер гӏумрудулъ бакӏ кколеб буго батӏи-батӏиял социалиял гьиназ. Бекилалде бухьун лъикӏ бетӏерилан абухъего – кватӏун ккелалде, нилъерго лъималаз тӏаса рищулел социалиял гьиназда хадуб хал ккуни лъикӏ букӏинаан. Вехь цеве гьечӏони, гӏиги кьурса гъоркье унелъул. Соналдаса соналде гӏатӏилъулел социалиял гьиназул гӏантаб чваххиялде гъорлъе ине риччачӏого, Интернет-сурсатал пайдаялда хӏалтӏизаризе кколел руго нилъеца.
Тик-токалдаса пайда босулеб буго миллиардалдаса цӏикӏкӏун чияс. Байбихьуда гьеб социалияб гьиналда видео-роликал рахъулезул ригь 12-22 сон букӏана, гьанжейин абуни гьенир ратизе руго батӏи-батӏияб ригьалъул гӏадамалги, хӏатта жидерго гӏанталщинал гьунарал рихьизарулел чӏахӏияб ригьалъул гӏадамалцин. Лъималазулин абулеб социалияб гьиналдаса пайда босулезул къадар ункъабилеб бакӏалда буго. 2020 соналда Ватсапалдаса пайда босулеб буго 5 миллиард чияс, Фейсбук – 5 миллиард чияс, Инстаграм – миллиард чияс хӏалтӏизабулеб буго.