Цӏалуда, хӏалтӏуда, рокъоб, къватӏиб ва цогидалги бакӏазда бокьарав чияс, гӏилла букӏа- букӏунге, рекӏелъ рекъолареб рагӏиги абун къварид гьавула инсан. «Пашманлъуге» абураб тӏехьалъул автор ал-Къараница хъвалеб буго гьединаб мехалда ракӏ бекизе биччагейила ва дуда лъайила гьес абураб рагӏиялъ дуе гуреб, жиндиего зарал гьабулеблъи. Гьеб тӏехьалдаса босун, гьединго, рагӏаралъуса, цӏаларалъуса тӏадежураялги гьарун, цо-цо бутӏаби рахъулел руго гьаниб.
Бокьулареб – кьогӏаб
Пашманлъи тӏаде бачӏиндал пикраби гьаре лъикӏабщиналъул. Пикрабаздаго цадахъ хӏаракат бахъе лъикӏаб иш гьабизе, лъие бугониги садакъа кьезе, щив вугониги рази гьавизе. Гьеб мехалда дуда бихьила дурго ракӏ гӏажаибго чӏаголъун бачӏунеб куц ва ракӏалдеги ккезе буго дидаса талихӏав чи щив вукӏуневилан.
Вореха, лъица бугониги баркала кьезелъун хӏалтӏи батаниги, цоги щиб бугониги гьабуге. Гьабулебщинаб гьабе Аллагьасе гӏоло, Гьесул разилъи тӏалаб гьабун, Гьесдаса сайгъат щвеялде хьулгун. Гьабулеб хӏалтӏи букӏине ккола ракӏалъ тӏаса бищараб, дуего бокьулеб, гъираялда гьабулеб, цогидазеги кумек щолеб. Бокьулареб хӏалтӏи гьабизе цӏакъ захӏмалъулелъулха.
Гьабулеб ишалде тӏаделъе тавакалгун, жакъаго гьабизе бегьулеб метералде тӏамунги тоге. Аллагьас дуе кьун ругел рахӏматазул, нигӏматазул пикру гьабе, гьезул хӏакъалъулъ бице ва Бетӏергьанасе реццгун щукру гьабизе кӏочонге. Аллагьас кьун буго дуе лъикӏаб сахлъи, ризкъи, хъизан-лъимал, хӏалтӏи. Гьеб киналдасаго разиго вукӏине ва гьелъухъ щибаб къойил Тӏадегӏанасе аза-азар рецц гьабизе тӏадаб гьечӏищ?
Хӏаракат бахъе гӏадамазулъ лъикӏабщинаб бихьизе, гӏунгутӏабазде балагье бералги къанщун. Анкьабго рахъ рекъарал гӏадамал рукӏунареблъи лъай ва мунгоги гьединавлъун гьечӏеблъи бичӏчӏа.
Лъикӏлъиялъ бекье хур
Кӏварго кьоге мацӏихъабаз бицунелде ва къватӏул харбазде. Хӏаракат бахъе гӏадамаз гьабулеб лъикӏаб иш бихьизе. Гъалатӏал кколарев чи вукӏунаро, амма лъил бугониги ккараб гъалатӏ гӏочӏода чӏвазе лъугьунге. Гьедин гьабиялъ лъиего пайда кьоларо. Чияр гӏунгутӏаби рехсеялъ я мун яги дов чи талихӏавлъун гьавуларо.
Халккве дурго черхалда хадуб. Сахлъиялдаса лъикӏаб нигӏмат цоги гьечӏелъулха. Киданиги кӏочонге Аллагь духъ балагьун вукӏин. Гӏибадат цӏикӏкӏинабе, Бетӏергьанасда гьаре мунагьал чурагийин, дуегоги диналъул вац-яцазеги дугӏа гьабизе къарумлъуге. Аллагьас кьурал нигӏматазухъ шукру гьабиялдаго цадахъ, гьезул пикруги гьабе. Гьеб мехалда дуда бихьила ва бичӏчӏила кигӏан гӏемераб нигӏмат, рахӏмат кьун мун гьаб ракьалда тун вугевали.
Сахлъи ва хӏинкъигьечӏолъи, гьава ва лъим, квен ва ретӏел, мина ва рекӏине жо, мал-мулк ва лъимал, хъизан ва гьудул-гьалмагълъи… Гьебгощинаб бечелъиги кьун рахӏаталда тун вуго мун Бетӏергьанас, дудайин абуни гьеб кинабго бихьулебцин гьечӏо. Гьелъул гӏаксалда, щукру-рецц гьабизеги кӏочон, жеги тӏадеги къваригӏун вуго. Руго кверал, хӏатӏал, бохдул, гӏундул, берал, кӏал, мацӏ… Дуда кӏола ният-къасд ккаралъуве ине, рагӏула бицунебщинаб, бихьула хӏажатабщинаб, кӏалъазе кӏола бокьарабщинабги бицун. Гьеб гурищ Аллагьасул рахӏмат?
Гӏалимчиясухъеги вачӏун цо мискин зигардула Аллагьас пакъирлъиялда тун вугин живиланги абун. Гьеб мехалъ гӏалимчияс гьесда абула гьеб дур канлъи щайин бичулареб нусазарго диргьамалдеян. Бичиларин кӏалъала мискинчи. Гьедин батани, нусазарго диргьамалде кверал яги бохдул ричейин гӏалимчияс абидал, гьелдаги разилъуларо мискин. Цинги гӏалимчияс абула: «Нусаза-азар диргьамалъул бетӏергьанлъунги вукӏаго, кин дуда кӏолеб зигардизе», — ян. Гьеб мехалда бичӏчӏула мискинчиясда Аллагьасул рахӏматазе гӏурхъи- рахъго гьечӏеблъи.
***
Гьаб гӏумрудул магӏна бичӏчӏарав инсан,
Гӏодов виччан уна жиндирго нухда.
Щибаб лахӏзаталъул пикруги гьабун,
Ракьалда бекьула лъикӏлъиялъул мугь.
Лъимадул кьижиги, херасул какги
Камилго бихьула сабру бугесда.
Балеб чвахунцӏадги, гӏазул теретги
Тартибалда букӏин бичӏчӏула гьесда.
***
Пуланав чияс Сократида гьикъарабила, мунги лъалев, дудаги лъалев цояс дур хӏакъалъулъ абураб бицинищин. Гьеб дида бициналде дуца дудаго рагӏараб гьеб хабар лъабго цӏалкӏинисан биччанищин цӏеханила Сократица. Биччачӏин абун дов чияс жаваб гьабидал, Сократица нахъеги гьикъанила: «Дуца гьеб хабар цин ритӏухълъиялъул цӏалкӏинисан биччай. Мун божулищ гьес битӏараб бицараблъиялда?»
— Божуларо, амма дида рагӏана гьес бицанин абун.
— Гьедин батани дуда лъалеб гьечӏоха гьеб хабар битӏарабищ-тӏекъабищ бугебали. Рачӏаха гьанже кӏиабилеб, ай лъикӏлъиялъул цӏалкӏинибе бан, цӏалкӏизе. Дида бицине бокьаралъ дие лъикӏлъи гьабизе бугищ?
— Гьечӏо.
— Гьедин батани, дуца дида бицинехъин бугоха ритӏухълъи-тӏекълъи лъалареб, дие зарал гурони щибго лъикӏлъи гьабизе гьечӏеб хабар. Рачӏаха лъабабилеб цӏалкӏуги босун, гьенисанги биччазе. Гьеб хабаралъ пайда кьезе ва гьелъул дие кӏвар букӏине бугищ?
— Гьечӏо.
— Гьедин батани дуца дида бицинехъин бугоха я ритӏухъаб бугищали лъалареб, яги лъикӏлъи гъорлъ гьечӏеб, ялъуни щибго пайда кьолареб хабар. Гьединги бугеб мехалда гьеб дида бициналъул магӏнаго щиб? — ян абунила Сократица.
Мацӏ
Лъица бугониги нилъеда нахъасан рагӏи абун яги какун калам гьабун батани, бихьулищин цо чиясул ягъзинлъийиланги абун цӏакъ рахӏатхун, ракӏбакъван рукӏуна ва лъугьуна нилъ. Пикру гьабидал, гьеб хӏалалда нилъецаго нилъеего гӏакъуба кьеялъе гӏураб гӏиллаги гьениб батуларо. Нилъее пайдаялъе, нилъ кантӏизелъун абураб рагӏи батани, гьайгьай, рохизе ккола ва лъикӏлъиялъе бицараб рагӏухъ баркала кьезеги намуслъизе кколаро.
Амма нахъасан гьабураб калам кьучӏ гьечӏеб букӏин дуда якъинго лъалеб батани, гьелъулги ургъел гьабиларо. Щайгурелъул, гьеб буго жахӏдачагӏазул пиша ва гьелъ дуе щибго зарал гьабизеги гьечӏо. Я бицунесе, я гӏенеккарасе щибго пайда кьолареб калам аскӏосан биччан тезего рекъараб буго. Гьединазухъ гӏенеккичӏони, гьезул рагӏи гӏадахъ босичӏони, заманалдасан гьез жидецаго тезе буго дуда «ганчӏал речӏчӏулеб» гӏадат. Амма Аллагьасда ракӏ-ракӏалъ божулел, гӏибадаталъе кӏвахӏаллъуларел лъикӏал гӏадамаздаги рагӏи абулел чагӏаз мун какулев ватани, гьелдаса воха ва гьез рехсолел дурго гъалатӏал ритӏизаризе хӏаракат бахъе.
Жахӏда
Жахӏда буго рекӏее загьру. Хӏапароялъ пихъ кваналебго гӏадин, кванала инсан гьелъги жанисан. Жахӏдачиясе киданиги рахӏатги букӏунаро. Гьев релълъуна жинцаго цӏаги бакун живго цӏадаве кӏанцӏулев чиясда. Жахӏдаллъиялъ инсанасул тӏабигӏат квешлъизабула, лъикӏал ишаздаса нахъчӏвала, хӏалихьатал, къабихӏал жал гьариялде гьетӏизавула. Жахӏдаялъ ракӏ чӏегӏер гьаби гуребги, живго инсанги талихӏкъаравлъун лъугьинавула. Гьединас хӏаракат бахъула чияр талихӏалда тӏад жиндирго талихӏ гӏуцӏизе. Гьедин гӏуцӏараб талихӏалъул ахир мекъи кколеблъиги нилъеда лъала. Жахӏда гьабизе бегьула лъабго жоялъулъ: Аллагьасе лагълъи гьабиялъулъ, садакъа ва чиясе гӏакълу кьеялъулъ.