Жакъа гӏолеб гӏелалъул пикру гьабичӏони, метер кватӏун ккезе бегьула
ДРялъул Культураялъул министерствоялъ хӏадур гьабураб «Сценаялъул устарзабаз – дагъистаниязе» абураб проекталда рекъон, республикаялъул миллиялги Ясикӏабазулги театразде, музеязде ва батӏи-батӏиял выставкабазде рачун рачӏуна росабазул школазул цӏалдохъаби. Магӏарул миллияб театралъул администрациялда, гьеб масъала тӏубазе батана батӏияб нух, ай жалго лъималазухъе гьоболлъухъе унеб къагӏида. Гьайгьай, росабазул клубазда ва школазул данделъабазул залазда букӏунаро театралъул минаялъуб гӏадинаб санагӏалъи. Гьениб гьаракьцин рагӏула батӏияб къагӏидаялда, бажаруларо спектаклялъе хӏажатал декорациял рекъезарунги. Амма гьел гӏиси-бикъинал гӏунгутӏабаздасаги бергьуна нилъер магӏарулазул анищаб мурад тӏубай – миллияб театралъул актеразулгун чӏагояб дандчӏваялъе рес щвей.
Араб анкьалда къватӏибе биччараб «Хӏакъикъаталда» хъван букӏана театралъул гӏахьалчагӏаз Ленинкенталда бихьизабураб спектаклялъул хӏакъалъулъ. Магӏарул театралъул репертуаралда къадруяб бакӏ кквезе мустахӏикъаб «Ниж – цӏияб гӏел» абураб спектаклялъул хӏакъалъулъ бицани, абизе ккола гьеб хӏадур гьабунин «Балугълъиялде рахинчӏезул ишазулги гьезул ихтиярал цӏуниялъулги комиссиязул хӏакъалъулъ» абураб ДРялъул законалда гьарурал хиса-басиялги «Лъимерлъиялъул анцӏго сон (2018-2027)» абураб улкаялъул президентасул указги кьочӏое росун. Спектаклялъул аслияб мурад буго, миллияб гӏадат-гӏамалалъул кьучӏалда, умумузул хьвада-чӏвадиялъул мисалалда гӏолилал куцай, рахьдал мацӏалдеги, гӏагараб ракьалдеги гьезулъ рокьи цӏикӏкӏинаби.
Умумузулги лъималазулги пикруялъул дандеккунгутӏи кидаго букӏана ва букӏуна. Абула, лъималазул дунял бичӏчӏизе ккани, гьелъухъ балагьизе кколин лъимадул бераздалъунилан. Гьединаб мурадги цебелъун, хӏадур гьабун буго спектакль Хӏайбула Гӏабдулгъапуровас. Гьесул гьеб иргадулаб хӏалтӏиги лъугьун буго гьанжезаманалъул масъалабазул унго-унгояб сурат бихьизабулеб асарлъун. Хӏакимзабазул, бечедал гӏадамазул хъизаназда гӏолел ясазе кинабго щола, гӏурусаз абухъе, тепсиялда тӏадги лъун. Гьез рукъ-бакӏ бакӏаруларо, партал чуруларо, квен гьабуларо. Кин гьединаз хьихьизе бугеб жидерго хъизан-рукъ? Инсул рокъоб гӏадинаб бечелъи гьечӏони, хӏехьезе бугищ гьелъ росасул рукъ? Гьединал суалазда тӏад ургъизе ккола нилъ.
Социалиял дандеккунгутӏаби сабаблъун кколел руго цӏалдохъабазда гьоркьор расги лъикӏал гурел лъугьа-бахъинал. Ахираб заманалда гӏемерлъун буго цӏалдохъабаз школазде ярагъ босиялъул ва лъукъа-къотӏиялъул хӏужаби. Психологазул пикруялда рекъон, эбел-инсул тарбия щвечӏел лъималаз, хасго гӏиси-бикъинал дандеккунгутӏаби сабаблъун, гьарулел руго вахӏшиял ишал. Хъизамалда бугеб хӏал бихьулеб гьечӏо школалдаги, къайимлъи гьабулел идарабаздаги, полициялдаги. Гьезул масъалабазде кӏваркьолеб гьечӏо лъималазул ихтиярал цӏунизе тӏадал идарабазул хӏалтӏухъабазги. Хъизамазги хӏаракат бахъула гьединал масъалаби къватӏире загьирлъизе риччачӏого тезе. Артистаз хӏаракат бахъула гӏолилазул гӏумру лъазабизе. Жаваб балагьула эбел-инсуда лъимал ва гьединго гӏаксалдаги, ричӏчӏунгутӏиялъе бугеб гӏиллаялъе. Бихьулеб буго лъималазухъ гӏенеккизецин эбел-инсуда заман батулеб гьечӏеблъи. Гӏун бучӏунеб гӏел нилъер букӏинесеб кколелъул, нижеда битӏараблъун бихьуларо гӏолилазде кӏваркьунгутӏи. Жакъайин абуни гьел куцалел «идарабилъун» лъугьун руго Интернетги, социалиял гьиналги, къватӏалги. Аслияб идеологиялъун лъугьун буго гӏарцул яги зарул къуват. Лъималаз мисал босула къуватасдаса ва гьединаб хӏал цӏунулелъул гьел, гӏемерисеб мехалда, мекъаб нухдеги ккола. Хасго гьединаб къорикье кколел руго ресалда ругел эбел-инсул лъимал. Гӏарацги, бокьа-бокьараб ретӏинеги квинеги буго, амма камулеб буго эбел-инсулгун гьабулеб ракӏжубараб накъит. Рокъоб батичӏеб хинлъи балагьизе лъимал унел руго къватӏахъе яги гьеб балагьулеб буго Интернеталъул кумекалдалъун. Гьеле гьел балагьаздаса жидерго лъимал цӏунизе ахӏулел руго эбел-эмен «Ниж – цӏияб гӏел» абураб спектаклялъ.
Изахӏат Сайпудинова