Томск областалда гӏумру гьабун вуго азаргоялдасаги цӏикӏкӏун дагъистанияв
24 февралалда Магӏарул театралъул минаялъуб тӏобитӏараб миллиял мацӏазул байрамалда гӏахьаллъизе вачӏун вукӏана Томск областалда вугев Дагъистаналъул миллатазул цолъиялъул нухмалъулев, спорталъул рахъалъ Томск областалъул халкъазул ассамблеялъул председателасул заместитель, Россиялъул халкъазул ассамблеялъул координатор, Закатала районалъул Макъав росулъа Авсаладин Ахӏмадов. Нижергун букӏараб дандчӏваялда гьес бицана жинцаго гьабулеб хӏалтӏул, тӏоритӏулел тадбиразул, церечӏарал масъалабазул хӏакъалъулъ.
— Авсаладин, кида ва щиб мурадалъе гӏоло Томск областалда гӏуцӏараб Дагъистаналъул миллатазул цолъи?
— 2010 соналъул августалда байбихьана гьеб гӏуцӏизе. Гьеб жамгӏияб гӏуцӏиялъул аслияб мурад букӏана дагъистаниял, хасго магӏарулал цолъизари, нилъер динги, культураги, мацӏалги цӏуни, гьединго гӏолилазул лъайги спортги цебетӏезаби. Цолъиялъул сияхӏалда вуго 1000-ялдаса цӏикӏкӏун дагъистанияв, гьездаго гьоркьов 500 магӏарулав.
Нижеца жигараб гӏахьаллъи гьабула Томск областалда тӏоритӏулел спортивиял ва культуриял тадбиразда. Масала, 2011 соналъул марталда дагъистаниял гӏахьаллъана областалда тӏобитӏараб кочӏолгун кьурдул конкурсалда. Гьебго соналъул сентябралда тӏоритӏана батӏи-батӏиял байрамалъулал тадбирал. Гьениб буго «Ватӏан» абураб ясазул хореографияб ансамбльги.
— Гьединал тадбирал тӏоритӏиялъе гӏезегӏан харжал унел ратила. Лъица кумек гьабулеб?
— Нижеца цолъиялъул гӏахьалчагӏазухъа бакӏарула членхӏакъ. Гьеб гуребги, Тюменалда, Красноярскалда, Элистаялда, Улан-Удеялда, Читаялда, Иркутскалда, Кемероваялда ва Новосибирскалда гӏумру гьабун ругел дагъистаниязги, хасго магӏарулаз, гьабула кумек.
— Щиб хӏалтӏуда, сунде руссун ругел Томск областалда гӏумру гьабун ругел дагъистаниял?
— Нилъерал чӏахӏиял хъулухъазда гьечӏо, тохтурзабиги машгьурал специалисталги дагь руго. Аслияб къагӏидаялда нилъер гӏолохъаби хӏалтӏулел руго мебель гьабулел фирмабазда, ралел бакӏазда, гӏезегӏан руго автосервисалъул бизнесалда ругелги.
— Нилъер миллаталъул гӏадатал цӏуниялъул мурадалда, кинал тадбирал тӏоритӏулел?
— Цӏияб сон байбихьула Дагъистаналъул миллатазул гьоркьоблъи щула гьабиялъул бицунел тадбираздаса. Тӏоритӏула гӏолилазул дандеруссинал. Кечӏ-бакъаналъул, кьурдабазул ва миллияб ратӏлил кумекалдалъун гӏолилазда рихьизарула магӏарул гӏадатал. Кьурдухъаби-ясаз нилъералги бакӏалъулалги ясал ругьун гьарула кьурдизе. Гъоркьиса нижер кьурдул коллективалъе щвана тӏоцебесеб бакӏ. 2017 соналда Новосибирскалда тӏобитӏараб магӏарул мацӏалъул къо сверана рохалилаб байрамалде, хадуб, гӏолилазул гьариялда рекъон, гьениб тӏобитӏизе ккана хъизамазулгун гӏолилазул дандеруссинги. Расул Хӏамзатов ракӏалдещвезавиялъул мурадалда, щибаб соналъул 23 сентябралда ахӏула мавлид ва тӏоритӏула литературиял сардал. Лъаратӏаса магӏарул мацӏалъул учитель Давуд Давудовас «Халкъазул гьудуллъиялъул рокъоб» лъималазе кьола рахьдал мацӏалъул дарсал.
— Нужер жамагӏат цӏакъ диналде машгъуллъун бугин бицунеб рагӏана…
— Гьелъие нугӏлъи гьабулеб цо чанго мисал бачина дица. Шамил, Гъазимухӏамад, Хӏамзат-бег, Гӏабдурахӏман Даниялов, Расул Хӏамзатов гьарурал ва хварал къояз ахӏула мавлидал, кьола садакъа. Барнаулалда ва Сибиралъул цогидал шагьаразда тӏоритӏула гьединалго дандеруссинал. Киназего бокьулеб тадбир ккола Томск шагьаралъул кӏудияб мажгиталда аскӏоб тӏобитӏулеб «Ролъул бог» абулеб байрам. Гьениб белъуна мугь. Аскӏор ругел шагьараздаса дагъистаниялги ахӏун, мажгиталъуб тӏобитӏула мавлид, хадуб мугьги кванала.
Нижеца кӏудияб кӏвар кьола исламалъул тӏалабазда рекъон гӏолилазе тарбия кьеялде ва гьел диналде руссинариялде. Гьеб хӏалтӏулъ нижее кумек щола Дагъистаналъул Динияб идараялъул гӏалимаздаса.
— Сибиралъул ракьалда дагъистаниясе къварилъи ккани, цолъиялъ кинаб кумек гьабулеб?
— Томск областалда нилъер чи хвани яги цогидаб къварилъи ккани, кумек гьарун киназухъего ритӏула СМСал ва къокъабго заманалда жаниб данделъула. Киналго диниял тадбиралги тӏуразарун, Дагъистаналде вачинеги садакъа гьабизеги гӏураб гӏарацги кьун, хварасул жаназа ватӏаналде битӏула…
Дагъистаниязда гьоркьоб гьениб лъикӏаб гьудуллъи буго. Гьелъие нугӏлъи гьабулеб цо мисалги бачина. Нилъер диналъул вацасе захӏматаб операция гьабиялъе кумек къваригӏун бугин вацапалдаса бараб ахӏиялъ бакӏарараб гӏарцул кумекалдалъун захӏматго унтарав кӏикъого чиясе операция гьабуна тахшагьаралъул медицинаялъул централда.
— Дагъистан рикӏкӏуна спортсменазул ватӏанлъун, Сибиралъул дагъистаниязде бахун бугищ гьеб «унти»?
— Дун ккола Томск областалъул миллатазда гьоркьор спортивиял къецал тӏоритӏиялъул ассамблеялъул жавабияв. Гъоркьиса нижеца тӏоритӏарал футболалъул, волейболалъул, баскетболалъул ва гугариялъул къецазда дагъистанияз гӏемерал призалъулал бакӏал росана. Имам Шамилил призалъе гӏоло тӏоритӏана футболалъул ва волейболалъул турнирал. Гьениб магӏарул гӏолохъабазул «Ас-салам» абураб футболалъул командаялъ гъоркьиса тӏоцебесеб бакӏги ккуна.
Грек-рим гугариялъул областалъулаб чемпионаталда призалъулал бакӏал росана школалъул цӏалдохъан Тӏагьир Мухӏамадовас, гьединго гӏолохъаби Мурад Маликаевасги Артур Гӏумаровасги. Эмин Амирханов ккола Сибиралъул ва Томск областалъул самбоялъул рахъалъ чемпион, ветераназда гьоркьов самбоялъул лъабцӏулго дунялалъул чемпионлъун вахъана Малахӏасан Калаев.
— Цогидал миллатазулгун дагъистаниязул кинаб гьоркьоблъи бугеб? Нилъеразда гьоркьор ругищ закон хвезабулел чагӏи?
— Томск областалда «Цолъи» жамагӏат къадру-къиматалда буго, нилъерал полициялде ккани, ахӏун бачӏуна ва нижецаго гьединасе гӏадлуги гьабула. Ахирал соназда гьединал чагӏи гьечӏин абизе бегьула. Гьеб рахъалъ нилъер гӏолохъабазда берккезе хӏинкъараб хӏал буго.
— Дагъистаналдаса студентал ругищ гьенир цӏалулел? Ратани гьезулгун кинаб бухьен бугеб?
— Дагъистаналдаса студентал цӏакъ дагь руго. Ниж гьелгун дандчӏвала, гьезулгун хабар-кӏал гьабула. Томск шагьаралда буго Россиялдаго цӏар рагӏараб анлъго тӏадегӏанаб цӏалул заведение. Нижеца кӏудияб хӏалтӏи гьабулеб буго гьел вузазул хӏакъалъулъ Дагъистаналъул гӏолилазда рагӏизабизе, гьел доре ахӏизе, кумек гьабула цӏализе лъугьинаризе ва гьезул цӏалиялдагун гӏадлуялда хадуб халги ккола. Масала, Политехникияб университеталъул нартил факультеталда цӏализе бегьула Дагъистаналда рокъорго чӏунцин (дистанционно).
— Ахираб нухалда ватӏаналде кида мун щварав, батӏияб-цӏияб хиса-баси бугищ гьаниб дуда бихьулеб?
— 2013 соналъул 15 сентябралда дун гӏахьаллъана Дагъистаналда тӏобитӏараб ракьцоязул форумалда. Долдаса нахъе Дагъистан лъикӏаб рахъалдехун хисун буго. Цадахъ гӏисинал лъималгун, къаси сагӏат цоялдацин ратана парказда тира-сверулел гӏадамал. Дие гьаниб бокьулареб жо буго диналда рикьалаби гьаризе лъугьин. Бусурбаби цолъун, гъункун рукӏине ккола.
Томскалъулазда нижеца бицуна хӏухьбахъиялъе Дагъистаналда ругел ресазул хӏакъалъулъ, амма гьанире щун рачӏаразул гӏарз буго ралъдал лъимги пляжги чорокаб бугин.
Нури Нуриев