Статистикиял баяназда рекъон, инсульт ккарал унтаразул 10-15 про-

цент ккола 18-50 сонил ригьалъул гӏадамал. Медицинаялъул цӏех-рехал

гьарулел гӏалимзабазги абулеб буго, гьелъие гӏилла бугин гӏолохъанго

хъалиян бухӏулел, кьаралъарал, гипертониялъ ва чакрил диабеталъ ун-

тарал гӏадамал гӏемерлъи. Хехал тадбирал гьаричӏони, гӏагараб зама-

налда инсульт лъугьине бегьула хӏалтӏизе бажарулел, ай жеги жаналда

ругел гӏадамазул ругьунал унтабазул цояблъунинги абулеб буго гьез.

Щибаб соналда Россиялда инсульт ккола гӏага-шагарго 150 азарго чиясул. 2008 соналдаса 2016 соналде щвезегӏан унтаразул къадар цӏикӏкӏана 25 проценталъ. Инсульт чӏезабиялъул, гьеб ккарасул сахлъиялъе цӏикӏкӏараб зарал ккунгутӏиялъул ва гьесие хехаб кумек гьабиялъул мурадалда щивав инсанасда лъазе лъикӏаб буго гьал хадусел тадбирал:

— пуланав чиясул инсульт бугищали лъазе, гьесда гьаризе ккола гьимеян яги цаби рихьизареян абун. Инсульт бугев чиясухъа гьеб бажаруларо ва гьесул кӏалалъул цояб рахъ далунги букӏуна;

— унтиялде щаклъи бугев чиясда гьарула кверал гӏебеде ритӏеян (90° бокӏон лъугьунедухъ – гӏодов чӏун вугони ва 45° — вегун вугони). Инсульт бугев чиясул цояб квер далухъе хутӏула;

— гьаре гьесда цо щиб букӏаниги абизе, дуда хадубниги такрар гьабизе – инсульт бугесухъа бажаруларо магӏна бичӏчӏуледухъ предложение бицун;

— ахӏе хехаб кумек – 4-4,5 сагӏаталда жанив тохтурзабазухъе щварав чиясул сахлъи цӏунизе гӏемерго бигьалъула. Инсульт ккараб мехалда аслияб зарал щола ботӏрол гӏадалнахуе, ай жагъаллъула гьенир ругел бидурихьазул хӏалтӏи. Гьелдаго цадахъ гӏадалнахулъ лъугьуна «пенумбра» абураб зона – гӏадалнахулъ хӏалтӏи цӏилъизабизе рес кьолеб бакӏ. Гьебги гьабизе бигьалъула инсульт ккаралдаса хадусеб 4-4,5 сагӏтил заманалда. Гьединлъидал бищунго лъикӏаблъун рикӏкӏуна инсульт ккеялъул щаклъи бугев унтарав хехаб заманалда кардиологиялъул больницаялде щвезави.

Кин цӏунилел инсульталъукьа?

Киданиги инсульт ккечӏелги ва цогӏаги нухалда гьеб ккаралги гӏадамазе гьабулеб кумек букӏуна батӏи-батӏияб. Профилактикаялъул мурадалда цин чӏезаризе ккола инсульт ккеялъул хӏинкъи бугел хӏужаби: чиясул жинс, ригь, хъизам- тухумалда инсульт ккарав чи вугищали, артериалияб гипертония, хъалиян бухӏи, чакрил диабет, рекӏел кьабиялъул ва липидазул обменалъул хиса-басиял, кӏудиял бидурихьазул

(сонная артерия) атеросклероз, кванил гӏадлу хвезаби, кьаралъи (хасго абдоминалияб тайпа), цо бакӏалдаса щуричӏого хӏалтӏи. Рехсарал хӏужаби жиндилъ тӏатарав чи ине ккола тохтурасухъе ва халгьабизе

ккола бидулъ чакрилгун холестериналъул къадар хисун бугищали. Тохтурас малъизе буго кванил низамги гьекъезе кколел дарабиги. Цӏех-рехазул хӏасилалдалъун, бищунго тӏибитӏараб ва кӏвар цӏикӏкӏараб хӏинкъилъун ккола гипертония. Бидул тӏадецуй цӏикӏкӏарав чиясул инсульт ккеялъул хӏинкъи гӏемерлъула 2,5 нухалъ. Гӏалимзабаз абулеб буго, профилактикаялъул тадбираздалъун гӏадамазул 80 процент хвасарлъизе бегьулила инсульт ккеялдаса. Инсульт ккарал гӏадамазул 10 процентниги бажарула тӏубанго сахгьарун. Гьелъие гӏоло къеркьезе ккола неврологалги, логопедалги, психологалги,

эрготерапевталги ва цогидалги махщелчагӏиги. Кӏудияб кӏвар буго щивав унтарасе реабилитациялъул хасаб программа чӏезабиялъулги. Хехго сахлъизави бараб букӏуна гӏадалнахул жагъаллъараб бутӏаялъул

роценалдаги, ригьалдаги, цогидал унтаби рати-ратунгутӏиялдаги ва унтарасул рекӏел хӏалалдаги. Инсульт ккаралдаса лъагӏелгӏанасеб заманалда жигаралда цӏилъула гьеб ккеялъул хӏасилалда «риларал» аслиял функциял: кӏалъазе бажари, кверал щуризаризе кӏвей ва гь.ц.