Бетӏергьанас щивав чи вижун вуго батӏи-батӏияб гӏамал-хасиятгун, гьунар-махщелгун, тӏомол кьергун. Цоязе кьун буго берцинлъи, цогидал руго куц гьечӏел, лъабабилезе кьун буго бечелъи, ункъабилел руго мискинлъиялда. Цоял руго махщел бугел, цогидал — махщаликъал. Цоязе кьун буго гӏакълу, цогидазе — сахлъи. Цоязе кьун буго къуват, цогидазе — загӏиплъи… Палхӏасил, Аллагьас щивасе кьун буго рекъезабун ва Гьесул хӏукмуялде данде рахъин ккола Бетӏергьанасул къадаралда разилъунгутӏи, Гьесул хӏикматалда божунгутӏи. Дунялалъул рокъоб ритӏухълъи цӏунун гьечӏин ракӏалде ккейцин буго Аллагьасде данде рахъин. Гьебин абуни буго рекӏелъе бачӏинецин бегьулареб хиял. Бетӏергьанасда лъикӏ лъалелъулха лъие-щиб кьезе кколебали ва щив-кин вижизе кколевали. Нилъедайин абуни тӏадаб буго Аллагьас кьуралда разилъун чӏезе ва Гьесие аза-азар рецц гьабизе. Разилъун чӏеялда жаниб буго маслихӏатги, жакъа дунялалда ва метер ахираталда нилъее щвезе бугеб сайигъатги.
Гӏемерисел гӏалимзаби, диналъе ритӏухъал гӏадамал рукӏана мискинзаби. Гьезул букӏинчӏо я кӏудияб мина, ялъуни гӏемераб боцӏи-мал. Гьел рукӏана Аллагь лъаялъул нухда ругел, гӏибадаталда тӏадчӏарал чагӏи. Гьезул киданиги зигара-бакъги букӏунароан гьеб-доб гьечӏин абураб. Гьел кидаго рукӏунаан Аллагьас кьуралда разилъун, Гьесие рецц гьабулеллъун ва гьелдаго цадахъ гӏадамазе лъикӏлъи гьабиялъул нух ккураллъун. Гьел рукӏана талихӏал гӏадамал ва гьеб талихӏ гьез бикьулаан цогидазеги. Гьезул букӏинчӏо бечелъи, амма букӏана пайдаяб хӏалтӏи.
Ресалда ругел гӏемерисел бечедал чагӏийин абуни кидаго рукӏана боцӏи-малалъул ургъалида, гьеб данде гьабулел ва гьелдалъун жал рижарав Аллагьасе гьабулеб гӏибадаталъе загӏипал. Гьединазда жидерго бечелъиялъул батичӏо талихӏ ва халкъалъе букӏинчӏо абизегӏанасеб пайда. Гьеб хӏужаялъ цоги нухалда ритӏухъ гьабула гьаб ракьалда тӏад аслияб жо бечелъи гуреблъи. Гьоболлъухъ вукӏаго дунявияб бечелъи данде гьаби гӏакълу бугесул пишаги гуро. Ахир нилъ руссунеб рукъ батӏияб бугелъул, гьенибе босизе давла хӏадур гьабичӏев, хӏакъаб жо, чӏового хутӏула.
Жидер цӏарал абадиялъего нахъе хутӏарал гӏемерисел исламиял гӏалимзаби рукӏана мискинал, ресукъал, загӏипал ва куц-мухъ мукъсанал. Гьединазда гьоркьор рукӏана хӏатта параличалъ ккуралги тӏубанго беццалги. Гьедин бугониги, гьезул цӏар тарихалда хутӏана, ва гьединаз наслабазе гӏемераб рухӏияб бечелъиги нахъе тана. Гьезул гӏелмиял хӏалтӏабаздаса жакъаги пайда босула тӏолабго инсанияталъго.
Нилъеда кӏочене бегьуларо Бетӏергьанасул илчизаби, аварагзаби, ай махлукъаталда гьоркьоса бищунго лъикӏал гӏадамал гӏухьбилъун рукӏараблъи. Масала, Давуд аварагас гьарулаан къолдаби, Закария вукӏана цӏулал устар. Гьединлъидал нилъер хӏакъикъияб къимат буго гьунар-махщалилъ, гӏадамазе нилъедаса бугеб пайдаялъулъ.
Киназего бокьула лъикӏаб гӏумру букӏине. Амма гьедин букӏине ккани, нилъ Аллагьас малъухъе хьвадизе ккола. Гӏумру данде билълъунгутӏиялъе сабабги букӏуна нилъеда Аллагь кӏочон тей. Гӏумру маргьа гурелъул, гьаниб ракъи-къечги рохел-пашманлъиги букӏуна. Кинниги гьединаб хӏалалде ккарасул хьул къотӏизе бегьуларо. Гьесда ракӏалде щвезе ккола Къуръаналда Аллагьас рехсараб аят (магӏна): «Хӏакълъунго, захӏмалъиялда хадуб бигьалъиги бачӏуна», — ян абураб («аш-Шархӏ», аят 5-6). Лъазе ккола Аллагьас нилъеда тӏадкъалареблъи баччизе кӏолареб жо. Къуръаналда буго: «Аллагьас чиясда тӏадкъаларо гьесда баччизе хӏалкӏолареб», — ан (сура «ал-Бакъара», аят 286).
Цо-цо мехалда Тӏадегӏанав Аллагьас лагъасде балагьал рещтӏинарула гьес жинцаго гьарурал квешал гӏамалазухъ ва мунагьазе гӏазаб гьабиялъул хӏисабалда. Гьесда гьеб гӏазаб бугин ракӏалде ккейги буго гьелда сабру гьаби гьечӏолъи. Цо-цо мехалъ балагьал рачӏуна гьарурал квешал гӏамалал чуризелъун ва цо-цо мехалда Аллагьасда цеве тӏадегӏанлъизе. Гьединлъидал нилъеца сундулъго сабру гьабизе ккола. Къуръаналда буго (магӏна): «Сабру гьабуразе руго сайгъатал, хӏисаб гьечӏого», — ян (сура «аз-Зумар», аят 10).
Гьайгьай, щибго гьабичӏого вукӏинеги бегьуларо. Багъаричӏеб квералда хӏарщ рекӏунарин гӏадада абураб жо гурелъул. Гьединлъидал цо кинаб бугониги иш гьабулелъул гьеб гьабила Аллагьасде таваккалги тӏамун. Цинги нилъеда бихьила кин гьел къварилъаби, захӏмалъаби тӏаса ине ругелали.
Аллагьас махлукъат бижун буго гӏибадат гьабиялъе. Гӏумруги нилъер цӏакъ къокъаб буго, киб ва кида гьеб лъугӏилебалиги лъаларо. Гьединлъидал жавгьар гӏадинаб заман хвезабизе бегьуларо хӏажат гьечӏел ургъалабазда яги пашманлъиялда.
Инсан кидаго вукӏине ккола лъикӏабщиналъул пикрабазда, бугелда гӏей гьабун. Кӏочене бегьуларо Аллагьас нилъее гӏемерал нигӏматал кьун рукӏин. Гӏумру бугелъулха бухӏи-цӏорой жинда жаниб бугеб жо. Гьединлъидал киданиги рукӏине бегьуларо цогидазда ракӏхун. Гьедин ругони нилъерго черхалъе ккола зарал. Гьелъин исламалъ нилъедаса тӏалаб гьабулеб тӏаса лъугьинги. Гьелдаго цадахъ камизе теларо дугӏаги. Кьучӏаб хӏадисалда буго: «Щибниги жоялъ асар гьабуларо Аллагьасул къадаралъе, цохӏо дугӏаялъ гурони. Гӏумруги сунцаго халат гьабуларо лъикӏал гӏамалаз гурони», — ян (имам Тирмизи).
Аллагьасда гӏемер гьаризе ккола. Щайгурелъул, Гьесие рокьула гьарулел чагӏи. Хӏадисалда буго: «Нужеца Аллагьасда гьаре Гьесул нигӏматаздасан, Аллагьасе рокьула Жинда гьарулел чагӏи. Бищун лъикӏаб гӏибадатги ккола сабру гьаби», — ян (имам Тирмизи).
Хӏаракат бахъила араб заман аралъуб тезе, гьелде тӏадруссинчӏого чӏезе. Ккарал гъалатӏаздаса тавбуги гьабила. Щибаб цӏияб къо цӏияб тӏамач бугелъул, цӏияб гӏумру гьабизе бегьулеб. Гьелъин Аллагьасда гьаризеги, Гьесде таваккал тӏамизеги, сундулъго сабру гьабизеги кколеб. Аллагьас абуна: «Я, иман лъурал гӏадамал, нужеца дунялалъул ва ахираталъул умуразулъ сабру гьабиялдалъун ва какал раялдалъун квербакъи тӏалаб гьабе. Хӏакълъунго, Тӏадегӏанав Аллагь жидеца сабру гьабулел гӏадамалгун цадахъ вуго», — ян (сура «ал-Бакъара», аят 153).
Нилъеда лъазе ккола нилъ Аллагьас Жиндиего лагълъи гьабизе рижун рукӏин. Диналъул хӏукъукъал тӏуразе нилъее квегӏенлъи букӏинелъун Аллагьас ракьалда бижанщинаб махлукъат инсанасе мукӏурги гьабун буго. Гьеб киналдаго цадахъ, гӏакълуги кьун, кӏодоги гьавун вуго инсан. Гьединлъидал дагьабниги гӏакълу бугесда бичӏчӏизе ккола дунялалдаги талихӏав, ахираталдаги талихӏалъул байрахъ кодобе щварав чи Аллагьасе гӏоло лъикӏаб гӏамал гьабиялда тӏадчӏей гьабурав кколевлъи. Бищунго инсанасул ракӏалъе рахӏатги парахалъиги щолеб, живги хӏакъикъаталда талихӏав чи вугин абизе кӏолеб даражаялде вачунеб жолъунги ккола лъикӏлъи гьаби. Хирияв аварагасул хӏадисалда буго: «Инсан хведал, гьесул киналго гӏамалал чӏун хутӏула, лъабго гӏамал хутӏизегӏан. Гьелги руго: кьураб садакъа, нахъе тараб гӏелму-лъай ва гьесул битӏараб нухда ругел лъимал, ай жидеца дугӏа гьабулел».
Бечедав чиясда цӏехон буго бищун талихӏавлъун мун кида вукӏаравин абун? Гьес абун буго жинда гӏумруялъулъ дандчӏванин ункъо батӏияб свери, жидеда жанибги талихӏалъул магӏна бичӏчӏарал.
Тӏоцебесеб — ракӏалъе бокьараб босизе рес щвей. Кӏиабилеб — бищун хириял, берцин рихьарал жалазда тӏад бетӏергьанлъи гьабизе рес щвей. Амма жинда бичӏчӏанин гьездалъун бугеб талихӏ заманалъул жо букӏин. Лъабабилеб — чӏахӏи-чӏахӏиял проектазул бетӏерлъун вахъин, гӏемерал бакӏазул хважаинлъун лъугьин. Амма гьеб киналдаго жанибги батичӏин жинца балагьулеб букӏараб талихӏги рахӏатги. Ункъабилеб — цо нухалда жинда гьудулас гьаранин унтарал лъималазе коляскаби росизе гӏарац биччайин. Гӏарац кьун хадуб гьудулас гьаранила гьел коляскаби лъималазе кьезе цадахъ вилълъайин. Гьудуласул гьариги къабул гьабун, анила гьесда цадахь. Гьениб унтарал лъималазул бадиб бугеб рохелги, гьезул гьурмада кенчӏолеб талихӏги бихьидал, жив хӏайранлъун хутӏанила. Цинги ниж гьениса нахъе унелъул, цо лъимер бохдузда хурхун чӏанила, ва гьелъ абунила жиндие бокьун бугин дур сипат ракӏалда чӏезабизе. Алжаналда дандчӏвараб мехалда дуе цоги нухалда баркала кьезе букӏине.
Гьеле гьеб мехалда вукӏанила жив хӏакъикъаталдаги талихӏав чилъун.
Мухӏамад-Хӏабиб Махӏатӏов