Пикраби росулъе руссунел руго,
Вуссунев вуго дун сапаралдаса.
Салам, Кьилимегӏер, Салам, Гьонода,
Гьанже дун талихӏав вуго ракьалда…
Мунагьал чураяв Ахӏмадил Мухӏамадил гьал мухъал рачӏуна рекӏелъе щибаб нухалда гӏагараб Гьоноде вуссуневщинахъе. Росдал кӏалтӏу бахунаго ва дирго лъимерлъи жаниб араб Лъимбецӏихъ авалалде гӏагарлъулаго.
Мухӏамад кидаго вукӏана росдал шагӏирлъун. Гьеб гьес жиндицагоги гӏемер загьир гьабуна кучӏдузулъ. Хасго ахириял соназда хъварал кучӏдузулъ цӏакъго цӏакъ загьирлъун буго инсухълъиялдеги, лъимерлъи жаниб араб авалалдеги, эбелалъул гъанситоялдеги бугеб урхъиги, рокьиги, бикьун лъугӏичӏеб чӏалгӏеналъул асарги.
Магӏарухъ хутӏараб дир инсул мина,
Мун макьилъ бихьула, рокьулъ кунчӏула.
Дун духъе кидаго гӏедегӏун вуго,
Гӏедегӏанагӏан дун кватӏулев вуго.
Минаялда цебе гьитӏинаб азбар,
Аза-азар нухаз вачуна духъе.
Чу бухьун букӏараб бакӏ хутӏун буго,
Ракӏ тӏуркӏулеб буго, гьеб бихьарабго.
Дир Дагъистаналъул гъансито гӏадин,
Гӏадада кьечӏо дий Гьонода росу.
Гьелъул цӏумазда гъорлъ гьаракь буго дир,
Гьелъул цӏаргун цадахъ цӏарги буго дир.
Гӏемерал шагьарал рихьана дида,
Дир рекӏел тахшагьар буго Гьонода.
Щибаб нухалда, иргадулаб камиялдаса хадуб, абадияб рокъове арав чиясул хӏакъалъулъ абизе хӏажатаб рагӏи батуларого хутӏидал киназго абулеб лъабго рагӏи хутӏун бугин ккола ракьалда. «Гьадинаб жо бугоха аб гӏумру» абун.
Элъухъего цӏакъ пайда гьечӏеб, цӏакъго дагьаб жо буго дунялалъул рокъор нилъер щивасе кьурал къоял. Нилъ киналго гьалбал руго гьанир. Амма кигӏан дагьаб букӏаниги Мухӏамадилги букӏана жиндирго гӏумру — шигӏрабазул дунялалъе насиб гьабураб. Вехьасул хъизамалда гьавурав гьес жиндирго рекӏел пикрабиги, пикрабазул рорженги, рухӏалъул гьаракьги — кинабго кьуна кучӏдузе. Гьезда жаниб батана гьесда жиндирго талихӏ ва къисмат. Гьес жинцаго хъвавухъе: «Рокьулел ясалги кочӏое кьуна, рекӏел дуниялги кочӏое кьуна». Гьениб батанин гьесда гӏумрудул магӏнаянги тӏаде жубазе бегьилаан, амма тӏубанго Аллагьги Аллагьасул динги кӏочон тун, цохӏо кучӏдузде вуссунги чӏечӏо мунагьал чураяв Мухӏамад. Гьесул поэзиялъулъ ахираб къого соналда хъварал шигӏрабазда жаниб хасаб бакӏ ккола рухӏиял асараз. Гьелъул хӏакъалъулъги цо чанги рагӏи абила дагьаб хадуб.
Дида, Мухӏамадил цӏар бахъарабго, цебечӏола гӏемер гьес шигӏрабазулъги рехсараб, нижер кӏиясулго гӏагараб росу — Гьонода. Мухӏамадил лъимерлъи жаниб араб росдал тӏасияб авал. Мунагьал чураяв гьесул эмен Ахӏмад. Гӏумру гӏиязе хъулухъ гьабулаго арав гӏажаибав инсан вукӏана гьев. Мухӏамад кколаан дир эбелалъул цинагӏал. Лъимерлъудаги гьел кӏиялго мадугьалихъ аскӏор рукӏана ва цадахъ гӏуна. Эбелалъ гӏемер бицунаан гьесул школалда цӏалулеб мехалъул, гьезул дое щведал кидаго тӏахьазде тӏаде къулун гьев ватулеб вукӏараб куцалъул. Гьезул гъасда кидаго ракӏгъейги аваданлъиги букӏунаанин бицуна гьелъ.
Мухӏамадие хирияб букӏана инсул росу. Гьенисан тӏамуна Мухӏамадица гӏумрудул гӏатӏидаб нухде тӏоцересел галаби. Дунялалъул кинаб пачалихъалде щваниги, щиб шагьаралда сордо баниги, росулъе вуссунеб сухъмахънух жинда къосинчӏин абун букӏана гьес росуцоялгун 60 сонилаб юбилей кӏодо гьабулеб тадбиралда. Гьонодисезе Ахӏмадил Мухӏамадилги къимат букӏана. Гьонодаса вахъарав цо вугев шагӏир, «Поэт Ахӏмадил Мухӏамад» абун, адабалда рехсолаан гьесул цӏар.
Тӏоцеве дида Мухӏамад вихьана росдал годекӏанив, бухари тӏагъурги лъун, росуцоял харабазда гьоркьов гӏодовчӏун. Гьеб сурат хутӏана дир рекӏелъ чан сон аниги…
Гьединго кӏочон толаро, росулъа шагьаралде цӏализе вачӏарав чи тӏоцеве гьесухъе гьоболлъухъ араб къо. Дун вачӏиналдаса гьев цӏакъ вохана. Гӏемераб жо бицана гьес дие доб къоялъ. Нахъе унелъул сайигъат гьабуна гьанжего гьанже басмаялде бахъараб «Поэт» абураб тӏехьги. Гьелдаса хадув гӏемер щолаан Мухӏамадихъе, щибаб нухалъ дун вачӏанщинахъе дие кьезе цӏияб тӏехьги батулаан хӏадурун. Гьесул поэзиялда жаниб батана жеги дица хӏалбихьун букӏинчӏеб, цо батӏияб, мугӏрул иццул гӏадаб бацӏцӏадаб тӏагӏамги, инсухълъи цебечӏезабулеб сипатги, гӏагараб росуги, корониб бежараб чадил тӏагӏамги, эбелалъул кверзул хинлъиги.
Тӏадехун абухъе, Ахӏмадил Мухӏамадил бицунаго дида тӏоцебе ракӏалде бачӏуна магӏарухъ росу, гӏазу бараб дунял, маркӏачӏуда гӏиги цебе къотӏун къавутӏе вуссун вачӏунев Мухӏамадил эмен, мунагьал чураяв Мусаласул Ахӏмад. Гӏажаибго ракӏги гӏатӏидав, гӏамалги берцинав инсан вукӏана мунагьал чурад Ахӏмад. 50-ялдасаги цӏикӏкӏун сон бокьулеб ишалъе, гӏиязе хъулухъ гьабиялъе кьурав чи вукӏана. Вехьасул тӏилиде ургъелги чучун, кьиндалил халатал сардал рогьарав, лъорониб лъун чанги кьегӏер хинлъизабурав. Жеги, цониги къоялъ, росдал годекӏанив гӏодов чӏун гамачӏ хинлъизабичӏев, мунагьалъе чиясда нахъасан кӏалъан гьениб заман тӏамичӏев, цогидалги бахиллъулеб гӏумру букӏана гьесул.
Гьале мугӏрул, гьале гӏи!
Гӏищкъу бугес босе тӏил…
Хӏажи Гъазимирзоевасул гьал рагӏаби кидаго ракӏалде щолаан дида Ахӏмад вихьанщинахъе. Гьесие цӏакъ къиматаб букӏана жиндирго гӏиги, мугӏрул гьаваги, роцӏараб зобги, цӏорораб лъимги.
«50 соналъ ккуна дица вехьасул тӏил кодоб», -илан лъимадулаб гьимигун, вохун абулаан гьес гьебги эхеде борхун.
Инсул гьеб къадруяб сипат цӏунун букӏана Мухӏамадица жиндирго шигӏрабазулъ.
Щибго кӏочаниги, кӏочон толаро,
Чадил махӏ, эбелалъ рокъоб бежараб.
Хулжиниса бахъун инсуца кьураб,
Кьварун бакъвараб хинкӏ, цо гьелъул тӏагӏам!
Иццул цӏорораб лъим… Гьелъул бацӏцӏалъи,
Бацӏцӏинчӏого тана дица кӏутӏбузда.
Кӏудияб, гьитӏинаб букӏинчӏо ватӏан, —
Кӏиябго цолъараб цо росу буго.
Рагъида, ургъалилъ, йихьула эбел,
Эбелалда аскӏов вихьула эмен,
Эб гӏадаб берцинаб сурат лъаларо
Сабаб гӏадин буго дида гьеб цадахъ.
Гьанже инсул зани буго хабалалъ,
Дий хабар бицунеб, харилъан баккун.
Эбел гъаримлъидул рагъида йиго,
Дун рокъой вуссунеб нухде ялагьун…
2
Мухӏамадил поэзиялда жаниб хасаб бакӏ ккола гьесул рухӏиял шигӏрабаз. Хасго ахираб анцӏго ва къого соналъ цере хъварал кучӏдузулъ кӏудияб бутӏа ккола гьез. Магӏарулазулги гьединго дунялалъул бакъбаккул поэзиялде жанибе «Олимп» ва «Везувий» гӏадал мугӏрузул цӏияб сипат бачун бачӏана гьес «Гӏарафат» абураб поэмаялдалъун. Дунялалъул чанго мацӏаздеги буссинабураб, бергьун пасихӏаб, гьаб ракьалда балеб гӏумру пайда гьечӏеб жо букӏинги, Аллагьги Аллагьасул динги бищун цебесеб жо букӏин цебечӏезабулеб гьеб поэма цӏаларабго ракӏ гьалдезабула, тӏолабго черхалда щибаб расул кьибил сородизе тӏамула. Гьединаб пасихӏаб асар буго гьеб. Амма бищунго кӏочон толареб асар гьабураб шигӏрулъун дие хутӏана «Устар Сагӏид Афандиясул тӏехь цӏалун хадуб» абураб, 26 соналъ цебе гьес хъвараб гьаб кечӏ:
Гӏумруялъ чӏвалеб мехалъ,
Чӏваге цӏвабзазде гӏайиб,
Цӏадулаб магӏу бацӏцӏун,
Рацӏцӏадго ралагьулел.
Къисмат къварилъунилан,
Къаге зодобе горду,
Зонода хъвалеб накъищ,
Бакъул чӏораз угьизе.
Цӏвабзазда гӏайиб чӏваге,
Гӏайибаб дунялалда, —
Дуй хутӏун буго канлъи,
Канаб зодихъ бакараб.
Зодове валагьидал,
Зикру рещтӏуна рекӏелъ,
Рекӏехъ гӏенеккаравго,
Пикру рещтӏуна кочӏолъ.
Бетӏергьанас битӏизе
Гьабилин къисматилан,
Къаси цӏвабзазул чӏумал,
Цӏалулел руго дица.
Цӏва гӏадав Устарасул
Муридлъун лъугьана дун,
Дунялалда къанщидал
Къанда гъоркь канлъи щвезе.
Гӏумруялъ чӏвалеб мехалъ,
Чӏваге цӏвабзазде гӏайиб,
Цӏадулаб магӏу бацӏцӏун,
Рацӏцӏадго ралагьулел.
Гьединго кутакалда асар гьабураб, зама-заманалдасан дица цӏалулеб ва гӏажаибаб, кин-кинги бигьаго къватӏибе кьун бажарулареб асар дие гьабураб кечӏлъун буго Мухӏамадил Гӏумар-Хӏажи Шахтаманов ракӏалде щведал хъвараб кечӏ.
Каранда кӏалъана кӏудияб бухӏи
Ахӏана лахӏзаталъ дун Москваялде.
Киевалъул вокзал… Гьенив эхетун,
Шахтаманов вуго хасалил бакьулъ.
Дун аскӏове щвана, дица абуна,
Анин, Гӏумархӏажи, талихӏал къоял.
Къого сон барав дун мунгун вукӏанин,
Кӏикъого балелде мун къаникь лъунин.
Тахшагьар сасана, юношайилан
Шахтаманов дида кӏалъалеб мехалъ,
Кӏикъого баниги, къого баниги,
Шагӏирасул гӏумру гӏадада инчӏин.
Киевалъул вокзал. Хасел. Тахшагьар.
Шахтаманов вуго хасалил бакьулъ.
Переделкиналде унеб нухда дун
Бадиб магӏу ххулун вуго эхетун.
Шахтаманов ана аниб кечӏги тун,
Дун араб мехалда хутӏиладай гьеб?
Гӏенеккун чӏун буго дир авар шигӏру,
Авараглъиялъул бакъанги рагӏун…
Гьанже Мухӏамад гьаб ракьалдаса индал ракӏчӏун абизе кӏола, гьесул кечӏги цӏалдолезул рекӏелъ хасаб бакӏги ккун гьаниб хутӏанин. Магӏарулал чӏаго ругебгӏан мехалъ, магӏарухъ гъасда цӏаги, цӏеда хьагги, тӏалайдухъан бурулеб кӏкӏуйги бугебгӏан мехалъ. Иццазул кӏулкӏулиги, цӏумазул рорженги тӏадмагӏарухъ бугебгӏан мехалъ. Рахьдал мацӏалъул гъасда нилъги нилъее рокьулел рагӏул устарзабазул асаралги чӏаго ругебгӏан мехалъ, Ахӏмадил Мухӏамадил шигӏраби цӏализе руго магӏарул чияс. Гьеб буго дир божи.
Аллагьас мунагьал чурун ратаги, хӏал алжаналъуб батаги.
Ашахан Юсупов