{
"word": "царапать",
"stress": 4,
"stem": "ЦАРАПА",
"forms": [
"царапать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "хъарсизе, хъарс-хъарсун базе",
"precomment": "кого-что и без дополнения",
"examples": [
{
"ru": "царапать зеркало",
"av": "матӏу хъарсизе"
},
{
"ru": "кошка царапает руки",
"av": "катица кверал хъарсулел руго"
},
{
"ru": "перо царапает бумагу",
"av": "пероялъ кагъат хъарсулеб буго"
}
]
},
{
"text": "гӏанлъун гӏужал гьаризе",
"labels": [
"в переносном значении"
]
},
{
"text": "махшел гьечӏого хъвазе, квешго (хашго) хъвазе",
"precomment": "что и без дополнения",
"comment": "плохо писать",
"comment_lang": "ru",
"labels": [
"в переносном значении",
"разговорное слово"
]
}
]
}
{
"word": "царапаться",
"stress": 4,
"forms": [
"царапаться"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "хъарсезе",
"precomment": "наносить царапины",
"examples": [
{
"ru": "кошка царапается",
"av": "кето хъарсола"
}
]
},
{
"text": "хъвагӏадизе, хъвагӏадун гьаркьал рахъинаризе",
"precomment": "скрестись",
"examples": [
{
"ru": "мышь царапается под полом",
"av": "гӏункӏкӏ чӏабаралда гъоркь хъвагӏадулеб буго",
"comment": "хъвагӏадун гьаркьал рахъинарулел руго"
}
]
},
{
"text": "дагӏбадизе",
"comment": "рогьрал разе",
"labels": [
"в переносном значении"
]
}
]
}
{
"word": "царапина",
"stress": 4,
"forms": [
"царапина"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "хъарси, хъарсараб бакӏ, хъарсун гьабураб гӏуж"
}
]
}
{
"word": "царапнуть",
"stress": 4,
"forms": [
"царапнуть"
],
"see_also": [
{
"target": "царапать",
"kind": "from",
"comment": "однократное действие",
"comment_lang": "ru"
}
]
}
{
"word": "царевич",
"stress": 4,
"forms": [
"царевич"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) вас"
}
]
}
{
"word": "царевна",
"stress": 4,
"forms": [
"царевна"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) яс"
}
]
}
{
"word": "царедворец",
"stress": 7,
"forms": [
"царедворец"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул кӏалгӏаялда хъулухъалда вугев чи",
"labels": [
"устаревшее слово"
]
}
]
}
{
"word": "цареубийца",
"stress": 7,
"forms": [
"цареубийца"
],
"labels": [
"мужской род",
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "пача (падишагь) чӏварав чи"
}
]
}
{
"word": "царизм",
"stress": 4,
"forms": [
"царизм"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "царизм, пачаясулаб (падишагьасулаб) режим, гӏуцӏи"
}
]
}
{
"word": "царить",
"stress": 4,
"stem": "ЦАРИ",
"forms": [
"царить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабизе",
"precomment": "царствовать",
"labels": [
"устаревшее слово"
]
},
{
"text": "гъорлъ тӏерхьине, букӏине, ханлъи гьабизе",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "скука царила в его доме",
"av": "чӏалгӏеналъ ханлъи гьабун букӏана гьесул рокъоб"
},
{
"ru": "царить над всеми",
"av": "киназдаго тӏад ханлъи гьабизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "царица",
"stress": 4,
"forms": [
"царица"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "пача-чӏужугӏадан, падишагь-чӏужугӏадан"
},
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) чӏужу (лъади)",
"precomment": "жена царя"
},
{
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "пехота – царица полей",
"av": "лъелаб аскар – рагъул майданалъул хан"
}
]
}
]
}
{
"word": "царский",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСК",
"forms": [
"царский",
"царская",
"царское"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул(аб), падишагьасул(аб)",
"examples": [
{
"ru": "царский режим",
"av": "пачаясул низам (режим)"
},
{
"ru": "царское правительство",
"av": "пачаясул хӏукумат"
}
]
},
{
"text": "хим. царская водка (азоталъул ва солянияб кислотабазул жубай)",
"precomment": "царская водка"
},
{
"text": "килисаялъул иконал рараб къадал гьоркьохъел нуцӏби",
"precomment": "царские врата"
}
]
}
{
"word": "царственный",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСТВЕНН",
"forms": [
"царственный",
"царственная",
"царственное"
],
"senses": [
{
"text": "чӏухӏараб, гьайбатаб, цӏакъ къачӏараб",
"examples": [
{
"ru": "царственная походка",
"av": "чӏухӏараб рилълъин"
}
]
}
]
}
{
"word": "царство",
"stress": 2,
"forms": [
"царство"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "пачалихъ",
"precomment": "государство"
},
{
"text": "пачалъи, падишагьльи",
"precomment": "царствование"
},
{
"text": "гӏалам, сунцаниги ханлъи гьабураб бакӏ",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "растительное царство",
"av": "хурдузул дуниял"
},
{
"ru": "животное царство",
"av": "хӏайваназул дуниял"
},
{
"ru": "царство вечного холода",
"av": "кидаго (даимго) цӏорораб бакӏ (дуниял)"
}
]
},
{
"text": "киналгоги кьижун, гӏодобе биччараб, сихӏкъотӏараб заман",
"precomment": "сонное царство"
}
]
}
{
"word": "царствование",
"stress": 2,
"forms": [
"царствование"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабураб заман",
"examples": [
{
"ru": "царствование петра первого",
"av": "Петр ТӀоцевесес пачалъи гьабураб заман"
}
]
}
]
}
{
"word": "царствовать",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСТВОВА",
"forms": [
"царствовать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабизе, пачалъун (падишагьлъун) вукӏине"
},
{
"text": "букӏине, ханлъи гьабизе",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "глубокое молчание царствовало кругом",
"av": "гъваридаб сихӏкъотӏи букӏана сверухъе",
"comment": "сихкъотӏиялъ квершел гьабун букӏана"
}
]
}
]
}
{
"word": "царь",
"stem": "ЦАР",
"forms": [
"царь"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "пача, падишагь"
},
{
"text": "бищун бергьараб (кӏудияб, къуватаб) жо, хан, пача",
"precomment": "кого-чего",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "лев – царь зверей",
"av": "гъалбацӏ – гӏалхул хӏайваназул хан"
}
]
},
{
"text": "ахӏмакъав (гӏан- тав) вуго",
"precomment": "без царя в голове"
},
{
"text": "цӏакъго цебе заманалда",
"precomment": "при царе Горохе"
}
]
}