{
"word": "цена",
"stress": 4,
"forms": [
"цена"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "багьа, къимат, мухь",
"examples": [
{
"ru": "государственные цены",
"av": "пачалихъалъул багьаби"
},
{
"ru": "рыночные цены",
"av": "базаралъулал багьаби"
},
{
"ru": "снижение цен",
"av": "къимат (багьа) гӏодобе ккей"
},
{
"ru": "падать в цене",
"av": "къимат хвезе, багьа хвезе, учузлъизе"
},
{
"ru": "повыситься в цене",
"av": "багьа (къимат) цӏи-кӏкӏине (борхизе), хиралъизе"
},
{
"ru": "взвинчивание цен",
"av": "багьаби эхеде гьункьизари, рорхизари"
}
]
},
{
"text": "харж гьаби, хвезаби",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "любой ценой достичь чего-либо",
"av": "кӏудияб харж гьабун щибниги жо щвезабизе"
}
]
},
{
"text": "къимат, къадру, кӏвар",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "цена дружбы",
"av": "гьудуллъиялъул къимат"
},
{
"ru": "в цене",
"av": "кӏудияб къиматалда, цӏакъ хираго буго"
},
{
"ru": "знать цену кому-чему-либо",
"av": "лъиениги-сундуениги битӏун къимат кьезе; сундулниги-лъилниги къимат гьабизе"
},
{
"ru": "набивать себе цену",
"av": "жиндир къимат (къадру) цогидазда цебе борхизабизе жигар бахъизе"
},
{
"ru": "грош цена",
"av": "кепкил багьаяб буго"
},
{
"ru": "цены нет",
"av": "цӏакъ багьаяб, багьа абизе (лъезе) кӏолареб, цӏакъ лъикӏаб, хирияб буго"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценз",
"forms": [
"ценз"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "ценз",
"comment": "щибниги ишалда гьоркьоб гӏахьаллъи гьабизе ихтияр букӏине ккани, чара гьечӏеблъун чӏезабураб шартӏ",
"examples": [
{
"ru": "возрастной ценз",
"av": "гӏумрудул ценз"
},
{
"ru": "избирательный ценз",
"av": "рищиялъул ценз"
},
{
"ru": "имущественный ценз",
"av": "боцӏи-рикъзиялъул ценз"
},
{
"ru": "образовательный ценз",
"av": "лъаялъул даражаялъул ценз"
},
{
"ru": "ценз оседлости",
"av": "цо бакӏалда гӏемераб мехалъ яшав гьабизе ккеялъул ценз"
}
]
}
]
}
{
"word": "цензовый",
"stress": 2,
"stem": "ЦЕНЗОВ",
"forms": [
"цензовый",
"цензовая",
"цензовое"
],
"senses": [
{
"text": "цензалъул (аб)",
"examples": [
{
"ru": "цензовые выборы",
"av": "цензалъулал рищиял"
}
]
}
]
}
{
"word": "цензор",
"stress": 2,
"forms": [
"цензор"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цензор",
"comment": "цензура гьабулев чи"
}
]
}
{
"word": "цензорский",
"stress": 2,
"stem": "ЦЕНЗОРСК",
"forms": [
"цензорский",
"цензорская",
"цензорское"
],
"senses": [
{
"text": "цензорасул",
"examples": [
{
"ru": "цензорская обязанность",
"av": "цензорасул борч",
"comment": "тӏадаб иш"
}
]
}
]
}
{
"word": "цензура",
"stress": 5,
"stem": "ЦЕНЗУР",
"forms": [
"цензура"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "цензура",
"comment": "басмаялда рахъулел жалазда, театралда лъолеб пьесаялда ва ц. тӏад балагьи гьаби",
"examples": [
{
"ru": "дозволено цензурой",
"av": "басмаялда бахъизе цензураялъ изну кьуна"
}
]
},
{
"text": "цензура",
"comment": "гьеб хӏалтӏи гьабулеб пачалихъалъул идара"
}
]
}
{
"word": "цензурный",
"stress": 5,
"stem": "ЦЕНЗУРН",
"forms": [
"цензурный",
"цензурная",
"цензурное"
],
"senses": [
{
"text": "цензураялъул"
},
{
"text": "рекъараб, букӏине бегьулеб, абизе бегьулеб",
"precomment": "пристойный, допустимый",
"examples": [
{
"ru": "вполне цензурное выражение",
"av": "тӏубанго абизе бегьулеб (рекъараб) рагӏи",
"comment": "калам"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценитель",
"stress": 4,
"forms": [
"ценитель"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "къимат кьолев чи, къадру-къимат лъалев чи, рагӏа-ракьанде щун лъалев чи",
"examples": [
{
"ru": "ценитель поэзии",
"av": "поэзия лъикӏ лъалев, гьелъул къимат лъалев чи"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценительница",
"stress": 4,
"forms": [
"ценительница"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "къимат кьолей гӏадан, къадру-къимат лъалей чӏужугӏадан, рагӏа-ракьанде щун лъалей чӏужугӏадан"
}
]
}
{
"word": "ценить",
"stress": 4,
"forms": [
"ценить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "багьа чӏвазе, багьа бицине; къимат чӏезабизе",
"precomment": "кого-что, назначить цену",
"labels": [
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "ценить в сто рублей",
"av": "нусго гъурщил багьа чӏезабизе (чӏвазе)"
}
]
},
{
"text": "къимат гьабизе, къадру гьабизе",
"precomment": "кого-что",
"examples": [
{
"ru": "высоко ценить чьи-либо заслуги",
"av": "льилниги хъулухъалъе (хӏалтӏуе) кӏудияб къимат кьезе"
},
{
"ru": "его не ценят",
"av": "гьесул къимат-къадру гьабуларо"
},
{
"ru": "ценить хорошего работника",
"av": "лъикӏав хӏалтӏухъанасул къадру-къимат гьабизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "цениться",
"stress": 4,
"forms": [
"цениться"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "кинаб букӏаниги къимат (багьа) букӏине",
"examples": [
{
"ru": "предметы старины дорого ценятся",
"av": "некӏо заманалъул къайидул цӏакъ къимат гьабула"
}
]
},
{
"text": "къимат (къадру) гьабизе",
"examples": [
{
"ru": "народные таланты высоко ценятся в нашей стране",
"av": "нилъер улкаялда халкъиял гьунаразул (махшелазул, пагьмуялъул) цӏакъ кӏудияб къимат (къадру) гьабула"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценник",
"stress": 2,
"forms": [
"ценник"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "ценник",
"comment": "къайи-къоноялъул багьа-къимат бихьизабураб справочник"
}
]
}
{
"word": "ценность",
"stress": 2,
"stem": "ЦЕННОСТ",
"forms": [
"ценность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "багьа; къимат; мухь",
"precomment": "цена",
"examples": [
{
"ru": "вещь большой ценности",
"av": "кӏудияб къимат (багьа) бугеб жо"
}
]
},
{
"text": "кӏвар букӏин (буголъи); къиматаб (къадруяб) букӏин",
"precomment": "важность",
"examples": [
{
"ru": "его работа имеет большую ценность для науки",
"av": "гьесул хӏалтӏиялъул гӏелмуялъе кӏудияб кӏвар буго"
}
]
},
{
"text": "багьа хирияб къайи; къиматаб жо",
"precomment": "ценный предмет",
"examples": [
{
"ru": "хранение ценностей",
"av": "къиматал жал (багьа хирияб къайи) цӏуни"
}
]
},
{
"text": "бечелъи",
"examples": [
{
"ru": "культурные ценности",
"av": "культуриял бечелъаби"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценный",
"stress": 2,
"stem": "ЦЕНН",
"forms": [
"ценный",
"ценная",
"ценное"
],
"senses": [
{
"text": "къиматаб; къимат бугеб",
"precomment": "имеющий цену",
"examples": [
{
"ru": "ценное письмо",
"av": "къимат бугеб кагъат"
}
]
},
{
"text": "хирияб; багьа (къимат) кӏудияб",
"precomment": "дорогой",
"examples": [
{
"ru": "ценные подарки",
"av": "хириял (багьа кӏудиял) сайгъатал"
}
]
},
{
"text": "лъикӏаб; кӏвар бугеб",
"precomment": "важный",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "ценное предложение",
"av": "кӏвар бугеб (лъикӏаб) предложение"
},
{
"ru": "ценный человек",
"av": "лъикӏав (къиматав) чи"
}
]
}
]
}
{
"word": "ценообразование",
"stress": 12,
"forms": [
"ценообразование"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "багьа (къимат) чӏезаби"
}
]
}
{
"word": "цент",
"forms": [
"цент"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цент",
"comment": "США-ялда ва цо-цо пачалихъазда хӏалтӏизабулеб гӏисинаб гӏарац; долларалъул нусго бутӏа гьабун цо бутӏа"
}
]
}
{
"word": "центнер",
"stress": 2,
"forms": [
"центнер"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "центнер",
"comment": "100 килограмм"
}
]
}
{
"word": "центр",
"forms": [
"центр"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "центр, бакьулъбакӏ",
"labels": [
"в разных значениях"
],
"examples": [
{
"ru": "центр окружности",
"av": "горалъул бакьулъбакӏ"
},
{
"ru": "жить в центре города",
"av": "шагьаралъул бакьулъ (централда) гӏумру гьабизе"
},
{
"ru": "комиссия из центра",
"av": "кӏудияб шагьаралдаса комиссия"
},
{
"ru": "районный центр",
"av": "районалъул центр"
},
{
"ru": "административный центр области",
"av": "областалъул административияб центр"
},
{
"ru": "двигательные центры",
"av": "лугби хьвадизарулел (рагъаризарулел) централ"
},
{
"ru": "центр нападения",
"av": "футболалда, хоккеялда ва гь.ц. гьужум гьабулезул аслияв"
},
{
"ru": "центр тяжести",
"av": "бакӏлъиялъул центр (бакьулъбакӏ)"
},
{
"ru": "центр внимания",
"av": "киназго кӏвар кьолевлъун вукӏине"
}
]
}
]
}
{
"word": "централизация",
"stress": 10,
"forms": [
"централизация"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "централизация",
"comment": "бакӏалъулал идарабазе цо централъ нухмалъи гьаби; цо централъе мутӏигӏлъи"
}
]
}
{
"word": "централизм",
"stress": 8,
"forms": [
"централизм"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "централизм",
"comment": "централизациялъулаб система, бакӏалъул органаз (идарабаз) иш централдасан бихьизабухъе, централъ нухмалъи гьабухъе тӏобитӏулеб къагӏида, система",
"examples": [
{
"ru": "демократический централизм",
"av": "демократияб централизм"
}
]
}
]
}
{
"word": "централизованный",
"stress": 10,
"stem": "ЦЕНТРАЛИЗОВАНН",
"forms": [
"централизованный",
"централизованная",
"централизованное"
],
"senses": [
{
"text": "централизациялъулаб; пачалихъалъул хъатикь бугеб",
"examples": [
{
"ru": "в централизованном порядке",
"av": "централизациялъулаб къагӏидаялда"
}
]
}
]
}
{
"word": "централизовать",
"stress": 12,
"forms": [
"централизовать"
],
"labels": [
"совершенный вид",
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "централизация гьабизе, сундуениги нухмалъи цо централдасан гьабизе",
"precomment": "что"
}
]
}
{
"word": "центральный",
"stress": 6,
"stem": "ЦЕНТРАЛЬН",
"forms": [
"центральный",
"центральная",
"центральное"
],
"senses": [
{
"text": "бакьулъ, централда бугеб, бищун бетӏераб",
"precomment": "находящийся в центре",
"examples": [
{
"ru": "центральная улица",
"av": "бищун бетӏераб (централда бугеб) къватӏ"
}
]
},
{
"text": "бетӏераб; нухмалъи гьабулеб",
"precomment": "главный, руководящий",
"examples": [
{
"ru": "центральный комитет",
"av": "бетӏераб комитет"
}
]
},
{
"text": "аслияб; бищун кӏвар бугеб",
"precomment": "основной",
"examples": [
{
"ru": "центральный вопрос",
"av": "аслияб суал"
},
{
"ru": "центральная нервная система",
"av": "аслияб нервазулаб система"
},
{
"ru": "центральное отопление",
"av": "централияб (цо бакӏалдасан) рукъбакӏ хинлъизабулеб система"
},
{
"ru": "центральный угол",
"av": "централияб (кӏиго радиусалда гьоркьоб бугеб) бокӏон",
"labels": [
"математика"
]
}
]
}
]
}
{
"word": "центрифуга",
"stress": 8,
"forms": [
"центрифуга"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "центрифуга",
"comment": "1 жуба-гъубараб жо (смесь) чанго бутӏабазде механикияб къагӏидаялда бикьизабизе хӏалтӏизабулеб аппарат; 2 приборазул хӏалтӏул хӏалбихьи гьабизе, лётчикал ва космонавтал ругьун гьаризе хӏалтӏизабулеб аппарат"
}
]
}
{
"word": "центробежный",
"stress": 8,
"stem": "ЦЕНТРОБЕЖН",
"forms": [
"центробежный",
"центробежная",
"центробежное"
],
"senses": [
{
"text": "централдасан (бакьулъан) къватӏибе балагьараб",
"examples": [
{
"ru": "центробежная сила",
"av": "бакьулъан къватӏибехун балагьараб гуч, къуват",
"labels": [
"физика"
]
}
]
}
]
}
{
"word": "центровой",
"stress": 8,
"forms": [
"центровой",
"центровая",
"центровое"
],
"senses": [
{
"text": "централда (бакьулъ) букӏунеб",
"examples": [
{
"ru": "центровой игрок",
"av": "централда (бакьулъ) хӏалев",
"comment": "хӏадарухъан, хӏалев чи"
}
]
}
]
}
{
"word": "центростремительный",
"stress": 12,
"stem": "ЦЕНТРОСТРЕМИТЕЛЬН",
"forms": [
"центростремительный",
"центростремительная",
"центростремительное"
],
"senses": [
{
"text": "централде балагьун бугеб, централдехун буссараб",
"examples": [
{
"ru": "центростремительная сила",
"av": "централде буссараб (балагьараб) гуч"
}
]
}
]
}