{
"word": "численность",
"stress": 2,
"forms": [
"численность"
],
"labels": [
"женский род",
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "къадар",
"examples": [
{
"ru": "численность населения",
"av": "халкъалъул къадар",
"comment": "халкъалъул хӏисаб гьаби, халкъалъул перепись"
}
]
}
]
}
{
"word": "численный",
"stress": 2,
"stem": "ЧИСЛЕНН",
"forms": [
"численный",
"численная",
"численное"
],
"senses": [
{
"text": "тарихалъулаб, числоялъулаб",
"precomment": "числовой",
"examples": [
{
"ru": "численный масштаб",
"av": "тарихалъулаб масштаб"
}
]
},
{
"text": "къадаралъул, рикӏкӏеналъул",
"precomment": "количественный",
"examples": [
{
"ru": "численный состав армии",
"av": "аскаралъул рикӏкӏеналъул состав"
},
{
"ru": "численное превосходство",
"av": "рикӏкӏеналъул (къадаралъул) рахъалъ тӏокӏлъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "числитель",
"stress": 5,
"forms": [
"числитель"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "числитель",
"comment": "дробазда жиб бикьулеб",
"labels": [
"математика"
]
}
]
}
{
"word": "числительное",
"stress": 5,
"forms": [
"числительное"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"ru": "имя числительное",
"av": "рикӏкӏен",
"labels": [
"грамматика"
]
}
]
}
]
}
{
"word": "числить",
"stress": 2,
"forms": [
"числить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "рикӏкӏине",
"precomment": "кого-что кем-чем",
"labels": [
"официальное выражение"
],
"examples": [
{
"ru": "числить в отпуску",
"av": "отпускалда ругезда гъорлъ рикӏкӏине"
},
{
"ru": "числить кого-либо больным",
"av": "щив вугониги унтаразда гъорлъ рикӏкӏине, унтаразда гъоркьове вачине"
}
]
}
]
}
{
"word": "числиться",
"stress": 2,
"forms": [
"числиться"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "кигӏаналиго къадаралда букӏине, бугин рикӏкӏине",
"precomment": "насчитываться"
},
{
"text": "вукӏине; хӏисаб гьабизе (рикӏкӏине)",
"precomment": "значиться",
"labels": [
"официальное выражение"
],
"examples": [
{
"ru": "числиться в списке",
"av": "списокалда вукӏине"
},
{
"ru": "он числится студентом",
"av": "дов студентлъун хӏисаб гьавула (рикӏкӏуна)"
}
]
}
]
}
{
"word": "число",
"stress": 5,
"forms": [
"число"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "число, рикӏкӏен",
"labels": [
"математика"
],
"examples": [
{
"ru": "целое число",
"av": "тӏубараб число"
},
{
"ru": "простое число",
"av": "гӏадатаб число"
},
{
"ru": "неизвестное число",
"av": "лъалареб число"
}
]
},
{
"text": "моцӏил къо",
"precomment": "дата",
"examples": [
{
"ru": "в первых числах сентября",
"av": "сентябралъул тӏоцересел къояз"
},
{
"ru": "какое сегодня число?",
"av": "жакъа чанабилеб къо?"
}
]
},
{
"text": "къадар",
"precomment": "количество",
"examples": [
{
"ru": "большое число людей",
"av": "гӏадамазул гӏемераб къадар"
},
{
"ru": "по числу членов семьи",
"av": "хъизамалда ругезул къадар хӏисабалде босун"
}
]
},
{
"text": "форма",
"labels": [
"грамматика"
],
"examples": [
{
"ru": "единственное число",
"av": "цолъул форма"
},
{
"ru": "множественное число",
"av": "гӏемерлъул форма"
},
{
"ru": "изменяться по числам и падежам",
"av": "формабаздеги падежаздеги хисизе"
}
]
},
{
"text": "гьоркьоб букӏине",
"precomment": "состав",
"comment": "цощинаб жоялъул къадаралда",
"examples": [
{
"ru": "число присутствующих",
"av": "рачӏаразул къадар"
},
{
"ru": "быть в числе лучших",
"av": "лъикӏазда гьоркьов вукӏине"
},
{
"ru": "я не из их числа",
"av": "дун гьезда гьоркьоса гуро"
},
{
"ru": "без числа",
"av": "рикӏкӏен гьечӏого, цӏакъ гӏемер"
},
{
"ru": "в том числе",
"av": "гьезда гьоркьоб"
},
{
"ru": "по первое число",
"av": "кьварун, кутакалда"
}
]
}
]
}
{
"word": "числовой",
"stress": 7,
"forms": [
"числовой",
"числовая",
"числовое"
],
"senses": [
{
"text": "тарихалъулаб, тарихъалъ бихьизабулеб",
"examples": [
{
"ru": "числовая величина",
"av": "тарихалъул кӏодолъи, къадар"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистилище",
"stress": 5,
"forms": [
"чистилище"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "мунагьал рацӏцӏунеб (чурулеб) бакӏ",
"comment": "католиказул диналда рекъон, хваразул рухӏал алжаналде иналде мунагьаздаса рацӏцӏад гьарулеб бакӏ",
"labels": [
"религия"
]
}
]
}
{
"word": "чистильный",
"stress": 5,
"stem": "ЧИСТИЛЬН",
"forms": [
"чистильный",
"чистильная",
"чистильное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏад гьабулеб",
"labels": [
"технический термин"
],
"examples": [
{
"ru": "чистильная машина",
"av": "бацӏцӏад гьабулеб машина",
"comment": "щиб бугониги жо"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистильщик",
"stress": 2,
"forms": [
"чистильщик"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏад гьабулев чи, рацӏцӏалъи гьабулев чи",
"precomment": "щиб бугониги",
"examples": [
{
"ru": "чистильщик сапог",
"av": "чакмаби рацӏцӏунев чи"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистить",
"stress": 2,
"forms": [
"чистить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏине, бацӏцӏад гьабизе",
"precomment": "кого-что",
"examples": [
{
"ru": "чистить коня",
"av": "барти бацӏцӏине"
},
{
"ru": "чистить зубы",
"av": "цаби рацӏцӏад гьаризе"
}
]
},
{
"text": "хъал бахъизе",
"examples": [
{
"ru": "чистить яблоко",
"av": "гӏечудаса хъал бахъизе"
},
{
"ru": "чистить картошку",
"av": "картошкаялдаса хъал бахъизе"
},
{
"ru": "чистить чеснок",
"av": "ражи чехъезе"
}
]
},
{
"text": "эркен гьабизе, чӏобого гьабизе",
"precomment": "что (освободить)",
"examples": [
{
"ru": "чистить комнату",
"av": "рукъ эркен гьабизе"
}
]
},
{
"text": "бищизе, (гъорлъа) хъублъи батӏа гьабизе",
"precomment": "что (освободить от примесей)",
"examples": [
{
"ru": "чистить спирт",
"av": "спирт бацӏцӏадаблъун лъугьинабизе"
},
{
"ru": "чистить воду",
"av": "лъелъа хъублъи батӏа гьабизе"
}
]
},
{
"text": "бахъизе, эркен гьабизе",
"precomment": "что (удалить лишнее)",
"examples": [
{
"ru": "чистить полку от вещей",
"av": "кьогъен къайиялдаса эркен гьабизе"
}
]
},
{
"text": "чӏехьезе, лъугӏизабизе",
"precomment": "что",
"labels": [
"просторечное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "чистить тарелку",
"av": "гъадаро чӏехьезе"
}
]
},
{
"text": "бикъизе, вацӏцӏад гьавизе",
"precomment": "кого-что",
"comment": "цӏогьабаз",
"labels": [
"просторечное слово"
]
}
]
}
{
"word": "чиститься",
"stress": 2,
"forms": [
"чиститься"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "живго, тӏад ретӏараб жо бацӏцӏад гьабизе"
},
{
"text": "кибниги гӏадлу-низам, рацӏцӏалъи букӏинабизе"
}
]
}
{
"word": "чистка",
"stress": 2,
"forms": [
"чистка"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏад гьаби, бацӏцӏин",
"precomment": "по гл. чистить",
"examples": [
{
"ru": "чистка обуви",
"av": "хьитал рацӏцӏад гьари"
},
{
"ru": "чистка партии",
"av": "партия (данде кколарел гӏадамаздаса) бацӏцӏад гьаби"
}
]
}
]
}
{
"word": "чисто",
"stress": 2,
"forms": [
"чисто"
],
"labels": [
"наречие"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏад",
"examples": [
{
"ru": "чисто вымыть руки",
"av": "рацӏцӏадго кверал чуризе"
}
]
},
{
"text": "бацӏцӏад буго",
"labels": [
"в значении сказуемого"
],
"examples": [
{
"ru": "здесь чисто",
"av": "гьаниб бацӏцӏад буго"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистовик",
"stress": 7,
"forms": [
"чистовик"
],
"labels": [
"разговорное слово",
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб, щибго хъвачӏеб тӏамач",
"labels": [
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "переписать на чистовик",
"av": "бацӏцӏадаб тӏанчида хъвазе"
}
]
},
{
"text": "бацӏцӏадго квералъ хъвараб хӏалтӏи"
}
]
}
{
"word": "чистовой",
"stress": 7,
"forms": [
"чистовой",
"чистовая",
"чистовое"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб, бацӏцӏад гьабун хъвараб",
"examples": [
{
"ru": "чистовая рукопись",
"av": "бацӏцӏад гьабун квералъ хъвараб хӏалтӏи, квералъ хъвараб бацӏцӏадаб хӏалтӏи"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистоган",
"stress": 7,
"forms": [
"чистоган"
],
"labels": [
"мужской род",
"разговорное слово"
],
"senses": [
{
"text": "кодоб бугеб гӏарац",
"labels": [
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "заплатить чистоганом",
"av": "кодоб бугеб гӏарац кьезе"
},
{
"ru": "получить чистоганом",
"av": "гӏарац кодобе щвезе"
},
{
"ru": "рыцари чистогана",
"av": "бигьаго бечелъизе (гӏарац щвезе) бокьулел чагӏи"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистокровка",
"stress": 8,
"forms": [
"чистокровка"
],
"labels": [
"разговорное слово",
"мужской род",
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб жинсалъул, бидаяб жо",
"precomment": "щиб бугониги",
"labels": [
"разговорное слово"
]
}
]
}
{
"word": "чистокровный",
"stress": 8,
"stem": "ЧИСТОКРОВН",
"forms": [
"чистокровный",
"чистокровная",
"чистокровное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб тайпаялъул, бидаяб",
"examples": [
{
"ru": "чистокровная лошадь",
"av": "бидаяб чу"
}
]
},
{
"text": "унго-унгояб, хӏакъикъияб",
"precomment": "настоящий",
"labels": [
"разговорное слово"
]
}
]
}
{
"word": "чистописание",
"stress": 9,
"stem": "ЧИСТОПИСАНИ",
"forms": [
"чистописание"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "берцинхъвай",
"examples": [
{
"ru": "урок чистописания",
"av": "берцинхъваялъул дарс"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистоплотность",
"stress": 8,
"forms": [
"чистоплотность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "рацӏцӏалъи бокьи"
},
{
"text": "намус буголъи, яхӏ буголъи, вацӏцӏалъи",
"precomment": "порядочность",
"labels": [
"в переносном значении"
]
}
]
}
{
"word": "чистоплотный",
"stress": 8,
"forms": [
"чистоплотный",
"чистоплотная",
"чистоплотное"
],
"senses": [
{
"text": "рацӏцӏалъи бокьулев, вацӏцӏадав",
"examples": [
{
"ru": "чистоплотный человек",
"av": "вацӏцӏадав чи"
}
]
},
{
"text": "намус-яхӏ бугев, вацӏцӏадав, тазаяв, лайикълъи гьечӏев, хӏалихьатаб жо гьабуларев",
"labels": [
"в переносном значении"
]
}
]
}
{
"word": "чистоплюй",
"stress": 8,
"forms": [
"чистоплюй"
],
"labels": [
"разговорное слово",
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цӏакъго вацӏцӏадав, рацӏцӏалъи бокьулев чи"
},
{
"text": "чорокаб хӏалтӏи бокьуларев, гьелда ракӏ къалев чи"
}
]
}
{
"word": "чистопородность",
"stress": 9,
"forms": [
"чистопородность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "бидаяб, жинс лъикӏаб, тайпа лъикӏаб букӏин"
}
]
}
{
"word": "чистопородный",
"stress": 9,
"forms": [
"чистопородный",
"чистопородная",
"чистопородное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб тайпаялъул, тайпа лъикӏлъизабураб, жинс лъикӏаб, бидаяб",
"examples": [
{
"ru": "чистопородный скот",
"av": "тайпа лъикӏлъизабураб боцӏи"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистопробный",
"stress": 8,
"stem": "ЧИСТОПРОБН",
"forms": [
"чистопробный",
"чистопробная",
"чистопробное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб",
"examples": [
{
"ru": "чистопробное золото",
"av": "бацӏцӏадаб месед",
"comment": "тӏадегӏанаб пробаялъул месед"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистосердечие",
"stress": 10,
"forms": [
"чистосердечие"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "ракӏбацӏцӏалъи, рекӏелъ щайтӏан гьечӏолъи",
"examples": [
{
"ru": "отнестись к кому-либо с чистосердечием",
"av": "лъихъ вугониги ракӏ бацӏцӏадго балагьизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистосердечность",
"stress": 10,
"forms": [
"чистосердечность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"see_also": [
{
"target": "чистосердечие",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "чистосердечный",
"stress": 10,
"stem": "ЧИСТОСЕРДЕЧН",
"forms": [
"чистосердечный",
"чистосердечная",
"чистосердечное"
],
"senses": [
{
"text": "ракӏ бацӏцӏадав, шайтӏан гьечӏев, ракӏ рагьарав, ракӏ ачихъав",
"examples": [
{
"ru": "чистосердечный человек",
"av": "ракӏ рагьарав (ракӏ бацӏцӏадав) чи"
},
{
"ru": "чистосердечное признание",
"av": "ракӏ бацӏцӏадго мукӏурлъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистосортный",
"stress": 7,
"stem": "ЧИСТОСОРТН",
"forms": [
"чистосортный",
"чистосортная",
"чистосортное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб, бацӏцӏадаб сорталъул",
"examples": [
{
"ru": "чистосортное зерно",
"av": "бацӏцӏадаб сорталъул тӏорщел"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистота",
"stress": 7,
"forms": [
"чистота"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "рацӏцӏа-ракъалъи, рацӏцӏалъи, бацӏцӏалъи",
"examples": [
{
"ru": "чистота помещения",
"av": "рукъалъул рацӏцӏа-ракъалъи"
},
{
"ru": "соблюдать чистоту в комнате",
"av": "рокъоб рацӏцӏа-ракъалъи цӏунизе"
},
{
"ru": "чистота неба",
"av": "зодил бацӏцӏалъи"
}
]
},
{
"text": "ракӏбацӏцӏалъи, дуруслъи",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "чистота души",
"av": "рекӏел бацӏцӏалъи"
}
]
},
{
"text": "ачихъго, щибниги бахчичӏого",
"precomment": "на чистоту"
}
]
}
{
"word": "чистотел",
"stress": 7,
"forms": [
"чистотел"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цӏинкразул хер",
"labels": [
"ботаника"
]
}
]
}
{
"word": "чистошерстяной",
"stress": 13,
"forms": [
"чистошерстяной",
"чистошерстяная",
"чистошерстяное"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб квасул, тӏубан квасул гьабураб"
}
]
}
{
"word": "чистый",
"stress": 2,
"stem": "ЧИСТ",
"forms": [
"чистый",
"чистая",
"чистое"
],
"senses": [
{
"text": "бацӏцӏадаб",
"examples": [
{
"ru": "чистая комната",
"av": "бацӏцӏадаб рукъ"
},
{
"ru": "чистая одежда",
"av": "бацӏцӏадаб ретӏел"
},
{
"ru": "чистая посуда",
"av": "бацӏцӏадаб цӏарагӏ"
}
]
},
{
"text": "бацӏцӏадаб",
"precomment": "ничем не заполненный",
"examples": [
{
"ru": "чистый бланк",
"av": "бацӏцӏадаб (щибго жо хъвачӏеб) бланк"
}
]
},
{
"text": "бацӏцӏадаб",
"precomment": "о коже и т. п.",
"examples": [
{
"ru": "чистое лицо",
"av": "бацӏцӏадаб гьумер"
},
{
"ru": "чистый спирт",
"av": "бацӏцӏадаб спирт"
},
{
"ru": "чистое произношение",
"av": "бацӏцӏадаб аби, бацӏцӏадаб гьаракь бахъи"
}
]
},
{
"text": "бацӏцӏадаб",
"precomment": "о доходе",
"examples": [
{
"ru": "чистый барыш",
"av": "бацӏцӏадаб хайир"
}
]
},
{
"text": "ракӏ бацӏцӏадав, щайтӏанлъи гьечӏев, ракӏ ачихъав, ракӏ битӏарав",
"precomment": "честный, правдивый"
},
{
"text": "унго-унгояб, хӏакъикъияб",
"precomment": "совершенный, сущий",
"examples": [
{
"ru": "чистая правда",
"av": "унго-унгояб хӏакъикъат"
},
{
"ru": "чистый вес",
"av": "бацӏцӏадаб цӏайи"
},
{
"ru": "чистая работа",
"av": "цӏакъ лъикӏ гьабураб хӏалтӏи"
},
{
"ru": "от чистого сердца",
"av": "ракӏракӏалъго, ракӏ бацӏцӏадго, хӏалал гьабун"
},
{
"ru": "вывести на чистую воду",
"av": "къватӏив чӏвазавизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "чистюля",
"stress": 5,
"forms": [
"чистюля"
],
"labels": [
"разговорное слово",
"мужской род",
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "цӏакъго рацӏцӏа-ракъалъи бокьулев чи"
}
]
}