{
"word": "хведер",
"stress": 5,
"forms": [
"хведер",
"хведералъ",
"хведраца",
"хведералъул",
"хведрал"
],
"senses": [
{
"text": "стружка, трэскі",
"examples": [
{
"av": "цӏулал хведер",
"be": "драўляныя стружкі"
},
{
"av": "хведер лъухьизе",
"be": "мясці стружкі"
},
{
"av": "хведер цӏадабе базе",
"be": "пакласці трэскі ў агонь"
},
{
"av": "хведрал цӏа",
"be": "агонь з трэскі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хведрал",
"stress": 6,
"forms": [
"хведрал"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "ходер",
"comment": "родны склон"
}
],
"see_also": [
{
"target": "ходер",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хвезаби",
"stress": 3,
"forms": [
"хвезаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "хвезабизе"
},
{
"text": "памерцвленне",
"examples": [
{
"av": "хӏайван хвезаби",
"be": "забойства жывёлы"
}
]
},
{
"text": "псаванне, прывядзенне ў непрыдатнасць",
"examples": [
{
"av": "машина хвезаби",
"be": "паломка машыны"
}
]
},
{
"text": "разлад, дэзарганізацыя, парушэнне",
"examples": [
{
"av": "къотӏи хвезаби",
"be": "парушэнне дагавора"
},
{
"av": "низам хвезаби",
"be": "парушэнне парадку"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хвезабизе",
"stress": 3,
"stem": "хвезаб",
"forms": [
"хвезабизе",
"хвезабула",
"хвезабила",
"хвезабуна",
"хвезабе"
],
"senses": [
{
"text": "пазбаўляць жыцця, пазбавіць жыцця; умерцўляць, умертвіць; усыпляць, усыпіць каго-небудзь; супакоіць",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"examples": [
{
"av": "вакъуца хвезавила",
"be": "здохнеш ад голаду"
}
]
},
{
"text": "сапсаваць, папсаваць; прыводзіць, прывесці ў непрыдатнасць; разбурыць, разбураць; зламаць што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "сагӏат хвезабизе",
"be": "сапсаваць гадзіннік"
},
{
"av": "цӏороца пихъ хвезабуна",
"be": "град пашкодзіў фрукты"
}
]
},
{
"text": "расстройваць, расстроіць; разладжваць, разладзіць; дэзарганізаваць што-небудзь; парушаць, парушыць што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "бертин хвезабизе",
"be": "сапсаваць вяселле"
},
{
"av": "гӏадлу хвезабизе",
"be": "дэзарганізаваць дысцыпліну"
},
{
"av": "кеп хвезабизе",
"be": "сапсаваць настрой"
},
{
"av": "рахӏат хвезабизе",
"be": "парушыць спакой"
},
{
"av": "хӏалтӏи хвезабизе",
"be": "расладзіць працу"
}
]
},
{
"text": "зношваць",
"examples": [
{
"av": "ретӏел хвезабизе",
"be": "зношваць вопратку"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "хвезе",
"stress": 3,
"stem": "х",
"forms": [
"хвезе",
"хола",
"хвела",
"хвана",
"хва"
],
"senses": [
{
"text": "паміраць, памерці",
"labels": [
"высокі стыль",
"размоўнае слова"
],
"examples": [
{
"av": "хвезе вахъине",
"be": "быць на краі гібелі"
},
{
"av": "хвезе вахъана",
"be": "ледзь не памёр, ледзь не загінуў"
},
{
"av": "хвезе дагьав хутӏана",
"be": "ледзь не памёр, ледзь не загінуў"
},
{
"av": "хвезе гьавизе",
"be": "знішчаць; умерцвяць"
},
{
"av": "хвезе мех щун буго",
"be": "адной нагой у магіле"
},
{
"av": "бахӏарчилъиялда хвезе",
"be": "загінуць смерцю храбрых"
},
{
"av": "боснов хвезе",
"be": "памерці ў ложку",
"comment": "не на вайне"
},
{
"av": "рагъда хвезе",
"be": "паўсці ў бітве, загінуць у баі"
},
{
"av": "гӏолохъанго хвезе",
"be": "памерці маладым"
},
{
"av": "вугьун хвезе",
"be": "замёрзнуць"
},
{
"av": "(лъадалъ) гъанкъун хвезе",
"be": "патануць"
},
{
"av": "херлъун хвезе",
"be": "памерці ад старасці"
},
{
"av": "унтун хвезе",
"be": "памерці ад хваробы"
},
{
"av": "живго жинцаго чӏван хвезе",
"be": "застрэліцца"
},
{
"av": "хварав чи",
"be": "памерлы чалавек, нябожчык, мярцвяк"
},
{
"av": "хварасулги арасулги къимат гьабула",
"be": "шануюць тых, хто пайшоў з жыцця або з'ехаў ад нас",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "пра пакойнага блага не гавораць"
},
{
"av": "хваразда хадур чӏагоял ине бегьуларо",
"be": "жывым — жывое, мёртвым — мёртвае",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "літ. за мёртвымі жывым нельга ісці"
},
{
"av": "холев вугев чи",
"be": "паміраючы"
},
{
"av": "хвечӏого чиясул къимат лъалареб",
"be": "чалавека цэняць толькі пасля смерці",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "няма прарока ў сваёй Айчыне"
},
{
"av": "хвезе гӏажалгӏанги бокьуларо",
"be": "не па душы; ненавісны нібы смерць"
}
]
},
{
"text": "дохнуць, іздохнуць, здохнуць; пасьці, акалець; акачурыцца",
"labels": [
"размоўнае слова"
],
"comment": "пра жывёл",
"examples": [
{
"av": "досул гӏала хвана",
"be": "у яго кабыла пала"
},
{
"av": "хвараб гӏака — рахьдалаб",
"be": "дохлая карова даённай слыве",
"labels": [
"прымаўка"
]
}
]
},
{
"text": "сапсавацца, папсавацца; прападаць, прапасці",
"examples": [
{
"av": "исана гӏемераб пихъ хвана нижер",
"be": "у гэтым годзе ў нас прапала шмат садавіны"
}
]
},
{
"text": "сапсавацца, выйсці са строю",
"examples": [
{
"av": "телевизор хвана",
"be": "тэлевізар выйшаў са строю"
}
]
},
{
"text": "расстройвацца, расстроіцца; разладжвацца, разладзіцца; парушацца, парушыцца",
"examples": [
{
"av": "гьан хвана",
"be": "мяса разлажылася"
},
{
"av": "къотӏи хвана",
"be": "дагавор парушыўся"
},
{
"av": "макьу хвана",
"be": "сон парушыўся"
},
{
"av": "рагӏи хвана",
"be": "слова не стрымаў"
}
]
},
{
"text": "зношвацца, зносіцца",
"comment": "пра адзенне",
"examples": [
{
"av": "ретӏел хун буго",
"be": "адзенне зношана"
}
]
},
{
"text": "згасаць, паміраць ад чаго-небудзь",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"av": "вохуца хвезе",
"be": "моцна ўзрадавацца",
"comment": "літаральна паміраць ад радасці"
},
{
"av": "къечон хвезе",
"be": "знемагаць ад смагі"
},
{
"av": "вакъуца холев вуго",
"be": "паміраю ад голаду"
},
{
"av": "намуслъун холев вукӏана дун",
"be": "я паміраў ад сораму"
},
{
"av": "хвана кинащинабго!",
"be": "усё прапала!, канец усім!"
},
{
"av": "хвана хӏалтӏи!",
"be": "прапала справа!"
},
{
"av": "как хвана",
"be": "намаз не адбыўся",
"comment": "па аб'ектыўных прычынах"
},
{
"av": "кӏал хвана",
"be": "пост парушыўся",
"comment": "па аб'ектыўных прычынах"
},
{
"av": "моцӏ хваги, харж щваги",
"be": "жарт да пройдзе месяц, ды атрымаю зарплату"
},
{
"av": "тату хвана",
"be": "зматарыўся, сілы згаслі"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "хвезегӏан",
"stress": 3,
"forms": [
"хвезегӏан"
],
"senses": [
{
"text": "да смерці, да самай смерці",
"labels": [
"прыслоўе"
],
"examples": [
{
"av": "хвезегӏан кӏочон теларо",
"be": "не забуду да самай смерці"
}
]
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "хвей",
"stem": "хве",
"forms": [
"хвей",
"хвеялъ",
"хвеялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
]
},
{
"text": "паміранне; смерць, канчына, гібель"
},
{
"text": "падзёж",
"comment": "скаціны"
},
{
"text": "псаванне"
},
{
"text": "разлад, непаладкі; дэзарганізацыя; парушэнне",
"examples": [
{
"av": "цокӏаллъи хвей",
"be": "парушэнне рытмічнасці"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хвезе",
"kind": "see"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хвел",
"forms": [
"хвел",
"хвелалъ",
"хвалица",
"хвелалъул",
"хвалил",
"хвелал"
],
"senses": [
{
"text": "смерць, гібель, канчына",
"examples": [
{
"av": "бахӏарчияб хвел",
"be": "геройская смерць"
},
{
"av": "тохаб хвел",
"be": "нечаканая смерць, заўчасная канчына"
},
{
"av": "хехаб хвел",
"be": "раптоўная смерць"
},
{
"av": "хвел батизе",
"be": "знайсці сабе смерць, звярнуць сабе шыю"
},
{
"av": "хвел бекьизе",
"be": "сеяць смерць"
},
{
"av": "хвел ккезе",
"be": "здарыцца — пра смерць"
},
{
"av": "росулъ хвел ккун батана",
"be": "аказалася, што ў авуле нехта памёр"
},
{
"av": "хвел рагӏизабизе (лъазабизе)",
"be": "паведаміць пра гібель",
"comment": "каго-небудзь; скону"
},
{
"av": "хвел тӏаде босун",
"be": "насмерць"
},
{
"av": "хвалил гъаргъар",
"be": "агонія"
},
{
"av": "хвалил кваркьи",
"be": "смерць, пазногці смерці",
"comment": "літ. крыло смерці"
},
{
"av": "хвалил хабар",
"be": "вестка пра смерць"
},
{
"av": "хвалил бадиве",
"be": "тварам да твару са смерцю"
},
{
"av": "хвалил квачӏикьа вахъизе",
"be": "зратаваць ад смерці, вырваць з лап смерці"
},
{
"av": "хвалил лълъар гьекъезе",
"be": "сканаць, памерць, сысці з жыцця, скончыць дні свае; піць чашу смерці",
"comment": "літ. выпіць рог смерці"
},
{
"av": "хвалил лълъар гьекъоларев чи вукӏунарев",
"be": "няма чалавека, якога міне чаша смерці",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "хвалил цӏа бакизе",
"be": "аддаць агню, знішчыць, разбурыць",
"comment": "літ. аддаць агню смерці"
},
{
"av": "хвалде ван вуго дов",
"be": "ён пры смерці"
},
{
"av": "хвалде ккезавизе",
"be": "давесці да смерці"
},
{
"av": "хвалдаса ворчӏизавизе",
"be": "выратаваць ад смерці"
},
{
"av": "хвалдаса ворчӏизе",
"be": "уратавацца ад смерці, пазбегнуць смерці"
},
{
"av": "хваликьа хӏинкъизе",
"be": "баяцца смерці"
},
{
"av": "хвел букъизе",
"be": "пахаваць нябожчыка"
}
]
},
{
"text": "падла, дохлая жывёла, труп",
"labels": [
"дыялектызм"
],
"comment": "жывёльнага"
}
],
"see_also": [
{
"target": "балкан",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвелгьечӏеб",
"stress": 3,
"forms": [
"хвелгьечӏеб"
],
"gender_forms": [
"хвелгьечӏеб",
"хвелгьечӏев",
"хвелгьечӏей"
],
"senses": [
{
"text": "бессмяротны",
"examples": [
{
"av": "хвелгьечӏеб гьунар",
"be": "бессмяротны подзвіг"
},
{
"av": "хвелгьечӏел руго ЦӀадаса ХӀамзатил асарал",
"be": "творы Гамзата Цадасы бессмяротныя"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "хвелгьечӏолъи",
"stress": 3,
"forms": [
"хвелгьечӏолъи",
"хвелгьечӏолъиялъ",
"хвелгьечӏолъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "бессмяротнасць",
"comment": "пра чалавека"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвелех",
"stress": 5,
"forms": [
"хвелех",
"хвелехалъ",
"хвелхица",
"хвелехалъул",
"хвелхил",
"хвелхал"
],
"senses": [
{
"text": "паглыбленне ў цвёрдай пародзе, прамывіна; ухаб, выбоіна; амут, яма",
"comment": "у выніку разбуральнага дзеяння вады"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвелхал",
"stress": 3,
"stem": "хвелха",
"forms": [
"хвелхал",
"хвелхаз",
"хвелхазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "хвелех"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хвелех",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "хвелхил",
"stress": 6,
"forms": [
"хвелхил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хвелех",
"comment": "родны склон"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хвелех",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хвел-гӏел",
"stress": 3,
"forms": [
"хвел-гӏел",
"хвел-гӏелалъ",
"хвел-гӏелалъул"
],
"senses": [
{
"text": "пахаванне і імяніны",
"comment": "літ. смерць і нараджэнне",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "хвел-гӏел ккараб бакӏалде кидаго унаан Удурат",
"be": "Удурат заўсёды хадзіў на памінкі і імяніны"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвел-рахъин",
"stress": 3,
"forms": [
"хвел-рахъин",
"хвел-рахъиналъ",
"хвел-рахъиналъул"
],
"senses": [
{
"text": "жыццё і смерць",
"comment": "літ. смерць і ўваскрасенне",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "хвел-рахъин лъазабизе ккела",
"be": "трэба даведацца, жывы ці мёртвы"
},
{
"av": "досул хвел-рахъин лъалеб гьечӏо",
"be": "невядома, ці жывы ён ці памёр"
},
{
"av": "хвел-рахъиналъул хиял гьабизе",
"be": "думаць пра жыццё і смерць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвенех",
"stress": 5,
"forms": [
"хвенех",
"хвенехалъ",
"хвенхица",
"хвенехалъул",
"хвенхил",
"хвенхал"
],
"senses": [
{
"text": "пыса, морда"
},
{
"text": "паднябенне",
"labels": [
"анатомія"
],
"examples": [
{
"av": "къвакӏараб хвенех",
"be": "цвёрдае неба"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хвенхал",
"stress": 3,
"stem": "хвенха",
"forms": [
"хвенхал",
"хвенхаз",
"хвенхазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "хвенех"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хвенех",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "хвенхил",
"stress": 6,
"forms": [
"хвенхил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хвенех",
"comment": "родны склон"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хвенех",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}