{
"word": "дун",
"forms": [
"дун",
"дица",
"дир"
],
"senses": [
{
"text": "ben",
"examples": [
{
"av": "дун вачӏана",
"tr": "geldim"
},
{
"av": "дун ячӏана",
"tr": "ben geldim"
},
{
"av": "дун гьанив чӏела",
"tr": "burada kalacağım"
},
{
"av": "дица хӏетӏ чӏанщинаб бакӏ лъалеб буго гьелда",
"tr": "her adımımı kontrol ediyor, nereye bastığımı biliyor"
},
{
"av": "дида щиб лъалеб?",
"tr": "nereden bileyim?"
},
{
"av": "дун гӏадин лъугьаги",
"tr": "senin de başına aynı kader gelsin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
],
"comment": "tedavisi olmayan bir hastalık, yakın birini kaybetme vb. hakkında"
},
{
"av": "дун гӏадин хутӏаги",
"tr": "ve dul kalacaksın",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
],
"comment": "öksüz, yetim, yalnız vb."
},
{
"av": "Дуцани ячина, дуни ячӏина, ГӀанкӏудул мокъида мокъокъ кин чӏолеб",
"tr": "Sen beni alırsın, belki ben de kabul ederim, ama bir kekliğin tavuk tüneğine konması caiz midir",
"labels": [
"folklor"
]
}
]
}
],
"pos": "zamir",
"form": "—"
}
{
"word": "дунги",
"stress": 2,
"forms": [
"дунги",
"дунгиялъ",
"дунгиялъул",
"дунгиял"
],
"senses": [
{
"text": "pirinci kabuğundan ayırmak için havan",
"labels": [
"ağız sözü"
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дунгъуз",
"stress": 6,
"forms": [
"дунгъуз",
"дунгъузалъ",
"дунгъузалъул",
"дунгъузал"
],
"senses": [
{
"text": "domuz",
"labels": [
"bölgesel kullanım"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "болъон",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниял",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял",
"дуниялалъ",
"дуниялалъул"
],
"senses": [
{
"text": "dünya; evren; yeryüzü",
"labels": [
"kitabî",
"mecaz anlamda"
],
"examples": [
{
"av": "тӏолго дуниял",
"tr": "tüm dünya"
},
{
"av": "дуниял бихьизе",
"tr": "dünyaya gelmek"
},
{
"av": "дуниял бихьарав",
"tr": "görmüş geçirmiş, deneyimli"
},
{
"av": "дуниял кваниги гӏорцӏичӏев, гӏор гьекъаниги къеч буссинчӏев",
"tr": "dünyadaki her şeyi yer doymaz, bütün nehrin suyunu içer susuzluğunu gideremez",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "дуниял къварилъана",
"tr": "dünya küçükmüş"
},
{
"av": "дуниял тезабизе",
"tr": "hayatı zindan etmek, gözünü açtırmamak",
"comment": "birini"
},
{
"av": "дуниял тезабизе",
"tr": "uçsuz bucaksız uzaklara göndermek",
"comment": "birini"
},
{
"av": "дуниял тун ине",
"tr": "dünyadan göç etmek",
"comment": "ölmek, telef olmak"
},
{
"av": "дуниял тун ине ккаги",
"tr": "bu dünyadan göçesin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "дуниял тун ине",
"tr": "çok uzağa gitmek",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "дуниял теркизе (тиризе, чекизе)",
"tr": "dünyayı dolaşmak"
},
{
"av": "гьаб дуниял рагӏалде гӏунтӏун батила",
"tr": "anlaşılan kıyamet kopuyor"
},
{
"av": "Гьаб дуниял дир ани, ТӀолго дуе кьелаан, Дунго лагълъун чӏелаан",
"tr": "Kâinatın efendisi olsaydım, Hepsini sana bağışlardım, Ve kendim senin kölen olurdum",
"labels": [
"folklor"
]
},
{
"av": "дуего бокьухъе кьурдизабе дуниял",
"tr": "dünyanın senin zurnana göre oynamasını sağla"
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда",
"tr": "dünyanın ucunda"
},
{
"av": "дуда цадахъ дун дуниялалъул рагӏалде щвезегӏанги вилълъина",
"tr": "seninle dünyanın ucuna bile giderim"
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда",
"tr": "çok uzakta, dünyanın bir ucunda",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда букӏун бугогури гьаб ицц",
"tr": "bu pınarın yeri meğer çok uzaktaymış"
},
{
"av": "дуниялалда вукӏун ракӏ бохугеги дур",
"tr": "bu dünyada kalbin sevinmesin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "дуниялалда рагӏизабизе",
"tr": "dört bir yana duyurmak; âleme yaymak"
},
{
"av": "гьаб дуниялалда хадур нилъ рукӏани гурого, дуниял хадуб бачине нилъеда кӏолареб",
"tr": "dünyadaki olayları kabul etmek zorundayız, gidişatını değiştirmek bizim gücümüz dahilinde değil",
"labels": [
"atasözü"
],
"comment": "öz. bkm. dünyanın peşinden gitmeliyiz, onu arkamızdan sürükleyemeyiz"
}
]
},
{
"text": "dünya, insanlık",
"examples": [
{
"av": "дуниялалдаго лъала нилъер машгьурав шагӏир ХӀамзатил Расул",
"tr": "bütün dünya ünlü şairimiz Resul Gamzatov'u biliyor"
}
]
},
{
"text": "yaşam, hayat",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"examples": [
{
"av": "дуниял данде бигъана",
"tr": "hayatta şansı yaver gitmemek"
},
{
"av": "дуниял данде билълъунеб буго долда",
"tr": "hayatta bahtı açık, işleri yolunda gidiyor"
},
{
"av": "дидани дуниял данде билълъинчӏо",
"tr": "benim hayatım da şanslı geçmedi, kader bana sırtını döndü"
},
{
"av": "дуниял кварав, канлъи бихьарав",
"tr": "hem hayata doymuş hem de Tanrı'nın dünyasını görmüş",
"labels": [
"deyiş"
]
},
{
"av": "дуниялалъул канлъи бихьизе толеб гьечӏо",
"tr": "yaşanmaz; hayat yok",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla Tanrı'nın ışığını görmeye izin vermiyor"
},
{
"av": "дуниялалъул канлъи течӏо",
"tr": "usandırırdı, rahatsız ederdi"
},
{
"av": "дуниялалалдаса ракӏ буссун буго",
"tr": "yaşamak istemiyor, hayattan soğumuş"
},
{
"av": "дуниялалдаса хьул къотӏизе",
"tr": "hayata karşı ilgisini kaybetmek"
},
{
"av": "дуда далдалунищ дир дуниял бугеб?",
"tr": "benim hayatım sana mı bağlı?",
"comment": "kelimesi kelimesine dünyam senin üstünde mi duruyor?"
}
]
},
{
"text": "hava",
"examples": [
{
"av": "дуниял бигун буго",
"tr": "yağmurlar durmuyor"
},
{
"av": "дуниял квачан буго",
"tr": "dışarıda don var"
},
{
"av": "дуниял кьерхарулеб буго",
"tr": "hava sık sık bozulur"
},
{
"av": "дуниял бакӏаризе (гьабизе, хачазе)",
"tr": "servet yapmak; her şeyi kendine toplamak"
},
{
"av": "дуниял бецӏлъана",
"tr": "karardı, gece oldu"
},
{
"av": "дуниял бижаралдаса нахъе",
"tr": "ezelden beri; dünyanın kuruluşundan beri"
},
{
"av": "дуниял кьуниги кьеларо",
"tr": "dünyalara değişmem"
},
{
"av": "дуниял рогьана",
"tr": "ortalık ağardı, şafak söktü"
},
{
"av": "дуниял рукӏкӏана",
"tr": "alaca karanlık çöktü"
},
{
"av": "дуниял тӏад баччаги дуда",
"tr": "bütün dünya senin yükün olacak",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "дуниял тӏаде бегараб гӏадин вуго дов",
"tr": "keyfi yok, neşesi yok",
"comment": "kelimesi kelimesine o, bütün dünya üzerine yıkılmış gibi bir durumda"
},
{
"av": "дуниял хвараб жойищ гьебго",
"tr": "pösür, büyük bir şey sanki"
},
{
"av": "дуниял цӏун буго",
"tr": "çok fazla"
},
{
"av": "дуниял цӏун буго гьаниб гени",
"tr": "burada çok fazla armut var"
},
{
"av": "дуниял чӏегӏерлъана",
"tr": "dünya mezar oldu",
"comment": "kelm. ışık karardı"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниялалъул",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялалъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "дуниял",
"comment": "ismin -in hâli"
},
{
"text": "dünyevi",
"examples": [
{
"av": "дуниялалъул боцӏи",
"tr": "dünyevi zenginlik"
},
{
"av": "дуниялалъул боцӏи цӏамхӏалаб лъим гӏадаб жойила, кигӏан гьекъаниги къечӏ буссунареб",
"tr": "dünyevi zenginlik tuzlu suya benzer, ne kadar içersen iç susuzluğunu gideremezsin",
"labels": [
"atasözü"
]
}
]
},
{
"text": "dünya çapında",
"examples": [
{
"av": "дуниялалъул рагъ",
"tr": "dünya savaşı"
},
{
"av": "дуниялалъул рукъ",
"tr": "bu dünya; geçici hayat",
"labels": [
"din"
]
},
{
"av": "дуниялалъул рукъ къачӏазе",
"tr": "geçici hayatın tadını çıkarmak"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "дуниял",
"kind": "from"
}
],
"pos": "isim",
"form": "ilgi durumu"
}
{
"word": "дуниялалъулго",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялалъулго"
],
"senses": [
{
"text": "evrensel"
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "дуниялсур",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялсур",
"дуниялсурица",
"дуниялсурил",
"дуниялсурал"
],
"senses": [
{
"text": "rezil olmuş, mahcup"
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "дуниялтерк",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялтерк",
"дуниялтеркица",
"дуниялтеркил",
"дуниялтеркал"
],
"senses": [
{
"text": "gezgin; dünyayı gezen"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниялтерклъи",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялтерклъи",
"дуниялтерклъиялъ",
"дуниялтерклъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "dünyayı dolaşma, gurbet gezisi",
"examples": [
{
"av": "дуниялтерклъиги чӏалгӏун, росулъе вуссана дир саяхъав гьудул",
"tr": "avare arkadaşım dünyayı dolaşmaktan bıktı ve köye geri döndü"
},
{
"av": "дуниялтерклъиялъ янгъизлъана дун",
"tr": "dünyayı dolaşmak beni yalnızlığa sürükledi"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниялчек",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялчек",
"дуниялчекица",
"дуниялчекил",
"дуниялчекал"
],
"labels": [
"konuşma dili"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниялтерк",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниял-ахират",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял-ахират",
"дуниял-ахираталъ",
"дуниял-ахираталъул"
],
"senses": [
{
"text": "her şey; tümü",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla bu dünya ve ahiret hayatı",
"examples": [
{
"av": "дуниял-ахират хвезабизе",
"tr": "her şeyi mahvetmek"
},
{
"av": "дуниял-ахират хвезабизе",
"tr": "öfkelenmek, öfkeye kapılmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "ateş püskürmek"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дуниял-гӏалам",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял-гӏалам",
"дуниял-гӏаламалъ",
"дуниял-гӏаламалъул"
],
"senses": [
{
"text": "tüm dünya, bütün alem; kâinat",
"examples": [
{
"av": "дуниял-гӏаламалда рихарав",
"tr": "tüm dünya tarafından nefret edilen"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "гӏалам",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дунявияб",
"stress": 4,
"forms": [
"дунявияб"
],
"gender_forms": [
"дунявияб",
"дунявияв",
"дунявияй"
],
"senses": [
{
"text": "dünyevi",
"examples": [
{
"av": "дунявияб рукъ",
"tr": "yakın dünya",
"labels": [
"Kur'an terimi"
]
},
{
"av": "дунявияб чӏаголъи",
"tr": "yakın gelecek",
"labels": [
"Kur'an terimi"
],
"comment": "Kuran terimi 'ad-dünya' (yakın, dünyavi dünya); zıttı — 'ahiret hayatı' (ahiret yaşamı, 'al-ahira')"
}
]
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "дунял",
"stress": 4,
"forms": [
"дунял",
"дунялалъ",
"дунялалъул"
],
"labels": [
"ağız sözü"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниял",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "дунялалъул",
"stress": 4,
"forms": [
"дунялалъул"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниялалъул",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}