{
"word": "цар",
"stem": "ЦАР",
"forms": [
"царь"
],
"labels": [
"мужчынскі род"
],
"senses": [
{
"text": "пача, падишагь"
},
{
"text": "бищун бергьараб (кӏудияб, къуватаб) жо, хан, пача",
"precomment": "каго-чаго",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"be": "леў – цар звяроў",
"av": "гъалбацӏ – гӏалхул хӏайваназул хан"
}
]
},
{
"text": "ахӏмакъав (гӏан- тав) вуго",
"precomment": "без цара ў галаве"
},
{
"text": "цӏакъго цебе заманалда",
"precomment": "пры цары Гароху"
}
]
}
{
"word": "царадворец",
"stress": 7,
"forms": [
"царедворец"
],
"labels": [
"мужчынскі род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул кӏалгӏаялда хъулухъалда вугев чи",
"labels": [
"устарэлае слова"
]
}
]
}
{
"word": "царазабойца",
"stress": 7,
"forms": [
"цареубийца"
],
"labels": [
"мужчынскі род",
"жаночы род"
],
"senses": [
{
"text": "пача (падишагь) чӏварав чи"
}
]
}
{
"word": "царкоўнаславянскі",
"stress": 13,
"forms": [
"церковнославянский",
"церковнославянская",
"церковнославянское"
],
"senses": [
{
"text": "востокалъул ва югалъул славяназул динияб хъвай-хъвагӏаялда бухьараб"
},
{
"examples": [
{
"be": "царкоўнаславянская мова",
"av": "11-17 веказда востокалъул ва югалъул славяназул мацӏ"
}
]
}
]
}
{
"word": "царкоўна-прыходскі",
"stress": 13,
"stem": "ЦЕРКОВНОПРИХОДСК",
"forms": [
"церковноприходский",
"церковноприходская",
"церковноприходское"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"be": "царкоўна-прыходская школа",
"av": "килисаялъулгун приходалъулаб школа"
}
]
}
]
}
{
"word": "царкоўны",
"stress": 5,
"stem": "ЦЕРКОВН",
"forms": [
"церковный",
"церковная",
"церковное"
],
"senses": [
{
"text": "килисаялъул",
"examples": [
{
"be": "царкоўная агароджа",
"av": "килиса сверун къараб чали, къед"
}
]
},
{
"text": "динияб; рухӏанияб",
"examples": [
{
"be": "царкоўная служба",
"av": "динияб хъулухъ"
}
]
}
]
}
{
"word": "царкоўны",
"stress": 2,
"forms": [
"церковь"
],
"labels": [
"жаночы род"
],
"senses": [
{
"text": "килиса, динияб идара",
"comment": "насраниязул"
}
]
}
{
"word": "царкоўнік",
"stress": 5,
"forms": [
"церковник"
],
"labels": [
"мужчынскі род"
],
"senses": [
{
"text": "диналда божулев (динияв) ва килисаялъул рахъ кколев чи"
},
{
"text": "христиан дин гьабулев чи"
}
]
}
{
"word": "царскі",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСК",
"forms": [
"царский",
"царская",
"царское"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул(аб), падишагьасул(аб)",
"examples": [
{
"be": "царскі рэжым",
"av": "пачаясул низам (режим)"
},
{
"be": "царскі ўрад",
"av": "пачаясул хӏукумат"
}
]
},
{
"text": "хим. царская водка (азоталъул ва солянияб кислотабазул жубай)",
"precomment": "цаарская гарачая вадкасць"
},
{
"text": "килисаялъул иконал рараб къадал гьоркьохъел нуцӏби",
"precomment": "царскія вароты"
}
]
}
{
"word": "царства",
"stress": 2,
"forms": [
"царство"
],
"labels": [
"ніякі род"
],
"senses": [
{
"text": "пачалихъ",
"precomment": "дзяржава"
},
{
"text": "пачалъи, падишагьльи",
"precomment": "царстваванне"
},
{
"text": "гӏалам, сунцаниги ханлъи гьабураб бакӏ",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"be": "расліннае царства",
"av": "хурдузул дуниял"
},
{
"be": "жывёльнае царства",
"av": "хӏайваназул дуниял"
},
{
"be": "царства вечнага холаду",
"av": "кидаго (даимго) цӏорораб бакӏ (дуниял)"
}
]
},
{
"text": "киналгоги кьижун, гӏодобе биччараб, сихӏкъотӏараб заман",
"precomment": "соннае царства"
}
]
}
{
"word": "царстваванне",
"stress": 2,
"forms": [
"царствование"
],
"labels": [
"ніякі род"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабураб заман",
"examples": [
{
"be": "царстваванне Пятра Першага",
"av": "Петр ТӀоцевесес пачалъи гьабураб заман"
}
]
}
]
}
{
"word": "царстваваць",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСТВОВА",
"forms": [
"царствовать"
],
"labels": [
"незакончанае трыванне"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабизе, пачалъун (падишагьлъун) вукӏине"
},
{
"text": "букӏине, ханлъи гьабизе",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"be": "глыбокае маўчанне панавала вакол",
"av": "гъваридаб сихӏкъотӏи букӏана сверухъе",
"comment": "сихкъотӏиялъ квершел гьабун букӏана"
}
]
}
]
}
{
"word": "царствены",
"stress": 2,
"stem": "ЦАРСТВЕНН",
"forms": [
"царственный",
"царственная",
"царственное"
],
"senses": [
{
"text": "чӏухӏараб, гьайбатаб, цӏакъ къачӏараб",
"examples": [
{
"be": "цаρεўская хада",
"av": "чӏухӏараб рилълъин"
}
]
}
]
}
{
"word": "царызм",
"stress": 4,
"forms": [
"царизм"
],
"labels": [
"мужчынскі род"
],
"senses": [
{
"text": "царизм, пачаясулаб (падишагьасулаб) режим, гӏуцӏи"
}
]
}
{
"word": "царыца",
"stress": 4,
"forms": [
"царица"
],
"labels": [
"жаночы род"
],
"senses": [
{
"text": "пача-чӏужугӏадан, падишагь-чӏужугӏадан"
},
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) чӏужу (лъади)",
"precomment": "жонка цара"
},
{
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"be": "пяхота – царыца палёў",
"av": "лъелаб аскар – рагъул майданалъул хан"
}
]
}
]
}
{
"word": "царыць",
"stress": 4,
"stem": "ЦАРИ",
"forms": [
"царить"
],
"labels": [
"незакончанае трыванне"
],
"senses": [
{
"text": "пачалъи (падишагьлъи) гьабизе",
"precomment": "царстваваць",
"labels": [
"устарэлае слова"
]
},
{
"text": "гъорлъ тӏерхьине, букӏине, ханлъи гьабизе",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"be": "нуда царыла ў яго доме",
"av": "чӏалгӏеналъ ханлъи гьабун букӏана гьесул рокъоб"
},
{
"be": "царыць над усімі",
"av": "киназдаго тӏад ханлъи гьабизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "царэвіч",
"stress": 4,
"forms": [
"царевич"
],
"labels": [
"мужчынскі род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) вас"
}
]
}
{
"word": "царэўна",
"stress": 4,
"forms": [
"царевна"
],
"labels": [
"жаночы род"
],
"senses": [
{
"text": "пачаясул (падишагьасул) яс"
}
]
}