{
"phrase": "КӀАЛАГЪОРКЬЕ ЧӀВАЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "потерять голову",
"literal": "ничком упасть"
}
],
"examples": [
{
"av": "Къаси сардил хӏалкӏолъи Сихӏру гьабе ракӏалъе, Дун гьаб рокьул кӏотиналъ КӀалагъоркь чӏвазе гурин.",
"ru": "О, лунная ночь, Силы мне дай, Голову не потерять бы От любви такой.",
"author": "М. Гъайирбекова",
"source": "Магӏарухъа гӏадамал"
}
],
"page": 174
}
КӀАЛАЛДА МУГЬРУ ЧӀИАЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛАЛДА МУГЬРУ ЧӀИАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "держать язык за зубами",
"equiv": "approx",
"literal": "на рот печать поставить"
}
],
"examples": [
{
"av": "— КӀоларо кӏалалда мугьру чӏвазе, — ян абуна ГӀумалатица,— дица нужее бицина дагьаб цебегӏан дирго ккараб.",
"ru": "— Не могу молчать,— сказал Умалат,— я вам расскажу, что со мной недавно пр’иключилось.",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Сардил чапар"
}
],
"page": 174
}
КӀАЛАЛДА ТАКЪВА ГЬЕЧӀЕВ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛАЛДА ТАКЪВА ГЬЕЧӀЕВ",
"senses": [
{
"translation": "звёзд с нёба не хватает",
"equiv": "approx",
"literal": "на рту подковы не имеющий"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цогидаб жоялъул бицине цо кӏудияб гьунар гьечӏев, абухъего кӏалалда такъва гьечӏев чи вуго Тажудин.",
"ru": "Тажудин не был мастером говорить о чём-нибудь другом, как говорят, звёзд с нёба не хватал.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Гьитӏинав гьокочи"
}
],
"page": 175
}
{
"phrase": "КӀАЛБИЧЧАНКЪО",
"senses": [
{
"translation": "ураза-байрам (религиозный праздник у мусульман)",
"literal": "день освобождения рта"
}
],
"examples": [
{
"av": "Ункъачо Жамилатица кӏалбиччанкъо букӏа, байрам КЪО букӏа, «дир вацасул яс, дир месед гӏадай нус»,— ан рукъое ячун сайгъатал кьолаан Парихание.",
"ru": "Будь то праздник или ураза-байрам, тётя Жами-лат всегда одаривала Парихан, приговаривая: «Моя дорогая племянница, золотая моя невестка».",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 175
}
КӀАЛГИ БАХЬИН ГЬАБУН, МАХЬАГИ ЧӀЕГӀЕР ГЬАБУН
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛГИ БАХЬИН ГЬАБУН, МАХЬАГИ ЧӀЕГӀЕР ГЬАБУН",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Ртом бёлый, сычугом чёрный (о лицемере)."
}
],
"examples": [
{
"av": "Дида лъалеб букӏинчӏо кӏалги бахьин гьабун, махьаги чӏегӏер гьабун гьев вукӏин.",
"ru": "Я не знала, что он такой лицемер.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 175
}
КӀАЛДИБЕ БЕГЬАНИ, КИЛИЩ ХӀАНЧӀУЛАРЕВ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ БЕГЬАНИ, КИЛИЩ ХӀАНЧӀУЛАРЕВ",
"senses": [
{
"translation": "мягкий, застенчивый, робкий",
"literal": "в рот сунутый палец не кусает"
}
],
"examples": [
{
"av": "— КӀалдибе бегьани килищ, хӏанчӏуларей, бече гӏадай Субхӏанатил циндаго лъугьарай бацӏ йихьи-чӏищ?",
"ru": "— Смотрите, из робкой как телёнок Субханат какая вдруг выросла волчица?",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 176
}
КӀАЛДИБЕ ГЬОЦӀО ТӀЕЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ ГЬОЦӀО ТӀЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "ласкаться, подлизываться к кому-л.",
"literal": "в рот наливать мёд"
}
],
"page": 177
}
КӀАЛДИБЕ КИЛИЩ БЕГЬИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ КИЛИЩ БЕГЬИЗЕ",
"labels": [
"букв."
],
"senses": [
{
"translation": "класть палец в рот"
}
],
"examples": [
{
"av": "— ГӀемер кӏалдибе килищ бегьани, гӏанкӏуялъул кӏалдирги гажал рижулилан абуларищха умумуца.",
"ru": "— Ёсли без конца класть палец в рот, то и у курицы могут вырасти зубы,— говорят наши предки.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 177
}
КӀАЛДИБЕ ККАГИ БАЛ АР ГӀЕЧӀ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ ККАГИ БАЛ АР ГӀЕЧӀ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Пусть красное яблоко в рот упадёт."
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ ЛЪИМ БОСИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "набрать в рот воды",
"equiv": "exact"
}
],
"page": 177
}
КӀАЛДИБЕ РАГӀИ БАЧӀИНЧӀОГО ЛЪУГЬИНЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБЕ РАГӀИ БАЧӀИНЧӀОГО ЛЪУГЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "по терять дар речи; язык не повернётся сказать",
"literal": "в рот слово не приходит"
}
],
"examples": [
{
"av": "Аминат гьурмалъа багӏарлъана, гьерӏ нечон, кӏалдибе рагӏи бачӏунарого лъугьана.",
"ru": "Аминат покраснела, смутилась, словно язык про-глотила.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "ГӀаданлъиялъул къо"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ БУКӀИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "вертеться на языкё",
"literal": "быть во рту"
}
],
"page": 175
}
КӀАЛДИБ ГЬОЦӀО ГЬЕЧӀЕВ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИБ ГЬОЦӀО ГЬЕЧӀЕВ",
"senses": [
{
"translation": "грубый, бестактный",
"literal": "не имёющий во рту мёда"
}
],
"page": 175
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ ЛЪИМ ККУН",
"senses": [
{
"translation": "вне себя от радости, с вооду-шевлёнием, с удовольствием",
"equiv": "approx",
"literal": "во рту воду держа"
}
],
"examples": [
{
"av": "— ЦӀолболги пихъилги ахазе багъилаб хьин-даллъиги нилъер! — абун кӏалдиб лъим ккун, рехсолел рукӏана ХӀасанбегица букӏинисеб динияб пачалихъалъул, жибго жиндаго чӏараб Дагъистаналъул бечелъаби.",
"ru": "— И земля у нас прекрасная для садов и вино градников! — с воодушевлёнием пересчитывает Гасан-бёг богатства, которые ждут самостоятельный религиозный Дагестан.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 175
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ МАЦӀ БЕЧЕДАВ",
"senses": [
{
"translation": "красноречивый; талантливый",
"literal": "во рту язык богатый"
}
],
"examples": [
{
"av": "КӀалдиб мацӏ бечедав шигӏрудул эмен, Улка-ракь чӏухӏизе чӏаго хутӏаги!",
"ru": "Талантливый поэт, живи, Пусть Родина тобой гордится!",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 176
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ МАЦӀ ЦӀОРОЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "ж язык отнялся",
"literal": "во рту замёрз"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьесда ккана жиндир кӏалдиб мацӏ цӏорон гӏунун анилан.",
"ru": "У него было такое чувство, будто язык отнялся.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "ГӀаданлъиялъул къо"
}
],
"page": 176
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ НАЦӀ БАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "умирать с голоду; класть зубы на полку",
"equiv": "approx",
"literal": "во рту вши появились"
}
],
"examples": [
{
"av": "ХӀукуматалъул бетӏерлъуде живго ккани, цогидаб халкъ кӏалдиб нацӏ бан холеб бугониги, ургъел гьечӏо гьесие.",
"ru": "Ёсли сам окажется на высоком посту, ему наплевать, что народ живёт впроголодь.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 176
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ РАГӀИ БИЖИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "обрести дар рёчи, вымолвить слово",
"literal": "во рту слово выросло"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Гъвалида лълъар бижаниги, гьесул кӏалдиб цо рагӏи бижилеб батани, тамаша буго,— ян гаргадулаан гьев.",
"ru": "— Удивительно, он и слова не вымолвит, ёсли даже мир перевернётся вверх дном,— говорил он.",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Къисаби ва хабарал"
}
],
"page": 176
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ ХӀАЦӀУ ККЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "слюнки текут",
"equiv": "approx",
"literal": "слюна во рту появилась"
}
],
"page": 176
}
{
"phrase": "КӀАЛДИБ ЦӀА ККУН",
"senses": [
{
"translation": "стремительно, в порыве",
"literal": "держа во рту огонь"
}
],
"examples": [
{
"av": "КӀалдиб цӏа ккун араб, «цӏар рагӏараб бо», ЦӀорораб лъим гьекъон, рокъой буссана.",
"ru": "«Доблестное войско», Что умчалось как на крыльях, Вскоре домой вернулось ни с чем.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 176
}
КӀАЛДИСА БАХЪУН КЬЕЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИСА БАХЪУН КЬЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "поделиться с кем-л., отдать последний кусок",
"literal": "отдать, вынув изо рта"
}
],
"page": 177
}
КӀАЛДИСА ВАХЪУНГУТӀИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛДИСА ВАХЪУНГУТӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "стать притчей во языцех, быть [у всех] на устах",
"equiv": "approx",
"literal": "изо рта не выхо-дить"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛДИСА ЦӀА ПАРХИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "оскорбить кого-л., срывать гнев на ком-л.",
"literal": "изо рта огонь вырывается"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛДРӀБ ГӀАЖАЛ ГЪУН",
"senses": [
{
"translation": "идя навстрёчу смёрти",
"literal": "держа смерть во рту"
}
],
"page": 175
}
{
"phrase": "КӀАЛЗУЛ ЖУГЬА",
"labels": [
"книжн."
],
"senses": [
{
"translation": "слово; вздох"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цо дур кӏалзул жугьа жаваблъун щвани, Щобда байрахъ чӏвала чӏахъа рокьиян.",
"ru": "Ёсли б хоть слово услышать от тебя, В честь любви воздвиг бы памятник я.",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Сардилъ пири"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛКЪОТӀИЯЛДЕ ККЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "ссориться",
"literal": "устроить перепалку"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛУЛ ГЬУРИ БИЧЧАЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "враждовать с кем-л., строить козни кому-л.",
"literal": "изо рта ветер пус-тить"
},
{
"n": 2,
"translation": "осуждать кого-л., наговаривать на кого-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Эбел, элхъичиян, хьитал кӏодоян, КӀалул гьури биччан, гьудул какуге.",
"ru": "Мама, не осуждай моего друга за то, Что он табунщик и в больших чарыках.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Дир рекӏел асарал"
}
],
"page": 178
}
{
"phrase": "КӀАЛУХЪ БАХЪИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "вспомнить",
"literal": "до рта дойти"
},
{
"n": 2,
"translation": "попасть кому-л. на язык, быть [у всех] на устах",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "Доб кьурул ссаналъул бицен гьабила, Берцинаб мацӏ бицун релъа-рохила, Дида, гьеб кидаго кӏочон теларо, Дица гьеб кидаго кӏалухъ бахъила.",
"ru": "Вспомним о том скалистом перевале. Повеселимся, как бывало. Никогда об этом я не забуду. Всегда я это буду вспоминать.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 178
}
{
"phrase": "КӀАЛУХЪ ВАХЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "обсуждать кого-л.; быть [у всех] на устах",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "ГӀадамаз жив гьелъул рахъалъ кӏалухъ вахъизе къваригӏун букӏинчӏо гьасие, гьелде регӏунги вукӏинчӏо гьав.",
"ru": "Он не хотел, чтобы его имя было у всех на устах, ему было сейчас не до этого.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 178
}
{
"phrase": "КӀАЛ БАЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "задеть, поддеть кого л.",
"literal": "укусить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бищунго нахъегӏанаб хъорсол гьойица дида кӏал базе бегьула.",
"ru": "Меня может задеть всякий, даже уличная собака укусит",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
}
],
"page": 171
}
{
"phrase": "КӀАЛ БАХЬИН",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "лицемер",
"literal": "белый рот"
}
],
"examples": [
{
"av": "КӀал бахьин буго ни, махьида жаниб Бахчараб чороклъи лъида бихьилеб?",
"ru": "У лицемера кто же заметит Спрятанное в сердце зло?",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 171
}
{
"phrase": "КӀАЛ БИЧИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "разговориться",
"literal": "рот развязать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бухьун букӏараб кӏал ахирги бичана дица.",
"ru": "В конце концов я разговорился.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Севералда бугеб дир милъиршо"
}
],
"page": 171
}
{
"phrase": "КӀАЛ БИЧЧАЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "разговеться"
},
{
"n": 2,
"translation": "распустить язык, дать волю языку",
"equiv": "approx",
"literal": "рот"
}
],
"page": 171
}
{
"phrase": "КӀАЛ БОГӀОЕ ТЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "молчать; держать язык за зубами",
"literal": "оставить рот для хлеба"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Гьа гӏелин, кӏалги богӏое тун, хӏалтӏе,— ян ахӏана ХӀайбулагьица руччабазде.",
"ru": "— Хватит, замолчите и продолжайте работать,— прикрикнул Хайбулла на женщин.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 171
}
КӀАЛ БУГЕВ ГЬАКИДА, ГЬАКИЛ БЕТӀЕРГЬАН ЛЪЕЛГО
сообщить о неточности{
"phrase": "КӀАЛ БУГЕВ ГЬАКИДА, ГЬАКИЛ БЕТӀЕРГЬАН ЛЪЕЛГО",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Умный на арбе, а хозяин арбы пешком."
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьединаб жоялда магӏарулаз абула, ГӀабдулгӏазиз: «КӀал бугев гьакида, гьакил бетӏергьан лъелгои», — ян.",
"ru": "На это горцы говорят, Абдулазиз: «Умный на арбе, а хозяин арбы пешком».",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 172
}
{
"phrase": "КӀАЛ БУХӀИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "обжечься, обжечь что-л.",
"literal": "рот сжечь"
}
],
"examples": [
{
"av": "ХӀанчӏе абе бокьарас КӀал бухӏизе гьабила.",
"ru": "Пусть попробует, кто хочет — Обожгу тому я рот.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Кьагӏрил тӏегь"
}
],
"page": 172
}
{
"phrase": "КӀАЛ ГЬАЦӀУЕ ТЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "не болтать лишнего; придержать язык",
"equiv": "approx",
"literal": "рот оставить для мёда"
}
],
"examples": [
{
"av": "Инсуда рагӏани, дос гӏдиб абилеб? Унти ккела досда, кӏал гьацӏуе те!",
"ru": "Услышит отец, что скажет он? Убьёт он тебя, попридержи язык!",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 172
}
{
"phrase": "КӀАЛ ГЬИКЪИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "обвинять, попрекать кого-л."
},
{
"n": 2,
"translation": "мучить кого-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "... кӏиго цӏадуда гьоркьове ккарав Шайих Пари-фида кӏалал гьикъизе лъугьана, дуцадила ургъунго ахӏун вугила гьев.",
"ru": "... Шайих-Арифа обвиняли в том, что он специально пригласил его.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
},
{
"av": "Карандаса тӏечеӏеб лъимерги рехун Лъикӏго йикӏа абун, кӏал гьикъун тана.",
"ru": "Измучил и бросил меня С грудным ребёнком на руках.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 172
}
{
"phrase": "КӀАЛ ККВЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "соблюдать [мусульманский] пост",
"literal": "рот держать"
}
],
"page": 172
}
{
"phrase": "КӀАЛ КЪАЙ",
"interjection": true,
"labels": [
"груб."
],
"senses": [
{
"translation": "замолчи!, заткнись!",
"literal": "закрой рот!"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ КЪОТӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "быть при смерти; дышать на ладан",
"equiv": "approx",
"literal": "рот отрезать"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ КЬАБГӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "ругать, хулить кого-л.",
"literal": "ртом бить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Биччанте, цинциналда кӏал кьабгӏун какдолев вукӏинчӏого, кучӏдузде вуссине ХӀасанилав.",
"ru": "Пусть Хасанилав лучше пишет стихи, чем ругать то одно, то другое.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Бакъдасел"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ РАГЬИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "развязать язык",
"literal": "рот открыть"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЦЕБЕ ККЕЗАБИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "опередить кого-л. в разговоре",
"literal": "ртом вперёд оказаться"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Эбелалъ вас гьавуна, дада, вас гьавуна! — ян кӏал цебе ккезабуна дицаги.",
"ru": "— Мама родила мальчика, папа, мальчика! — постаралась я опередить всех.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЦУРАБ",
"senses": [
{
"translation": "около, рядом, близко",
"literal": "ртом коснувшись"
}
],
"examples": [
{
"av": "Муи гьеб заманалда яхуней йиго хьопил балалъан гӏодоре рачӏунел нухлул, росда к Ӏа л цураб цо свере-лалде.",
"ru": "В это время Муй поднималась по тропинке к повороту, сразу за которым находилось село.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Кьурулъ нух щвечӏеб бис"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЦӀОРОЯВӀ",
"senses": [
{
"translation": "чтоб язык твой отсох!",
"literal": "замёрз!"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Хъуре, къоролзаби! ЦӀалкӏе, кӏал цӏородалӏ Нуж гӏадал борхьал нижер заманаялъе камун гьечӏе-лин!",
"ru": "— Болтайте, вдовушки! Есть тепёрь пища для ваших сплетен. Перемывайте косточки, чтоб языки ваши отсохли!",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЦӀУРАБ РАГӀИ",
"senses": [
{
"translation": "веское слово",
"literal": "рот заполнившее слово"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дуца щайха эсда, гьардухъанасда, кӏал цӏураб рагӏи абичӏеб?",
"ru": "Почему ты не сказал этому попрошайке веского слова?",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Мугӏрузул сухъмахъал"
}
],
"page": 173
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЧОРОК",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "сплетник",
"literal": "человек с грязным ртом"
},
{
"n": 2,
"translation": "сквернослов, похабник"
}
],
"page": 174
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЧӀВАЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "припасть к чему-л.",
"literal": "рот бить"
},
{
"n": 2,
"translation": "ударить по лицу"
}
],
"examples": [
{
"av": "Мугӏрул кӏул-кӏулел иццал, КӀал чӏвазе анищ гьанже.",
"ru": "К холодным горным родникам Припасть бы губами сейчас.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "ЦӀумал мугӏруздаса роржуна"
}
],
"page": 174
}
{
"phrase": "КӀАЛ ЧӀЕЗАБИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "заткнуть рот кому-л.",
"literal": "рот остановить"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Бачӏинахъего жаваб кьелин, тӏоцебесеб гъоб каламалъе, дур гьеб Салихӏил жергъен гӏадаб жвар-гъолеб кӏал чӏезабизе.",
"ru": "— Отвечу тебе сразу, чтоб заткнуть твой болтливый рот, подобный бубну Салиха.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Бакъдасел"
}
],
"page": 174
}
{
"phrase": "КӀАЛ-КӀАЛ ЧӀВАН",
"senses": [
{
"translation": "настежь"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цогияб рахъалдасан кӏал-кӏал чӏван руго нуцӏби.",
"ru": "С другой стороны настежь открыты двери.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 177
}
{
"phrase": "КӀАЛ-МАЦӀ БУКАРИЗЕ",
"labels": [
"ирон."
],
"senses": [
{
"translation": "разводить тары-бары; чесать язык",
"literal": "рот-язык чешется"
}
],
"page": 178
}
{
"phrase": "КӀАЛ-МАЦӀ ККВЕЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "потерять дар речи",
"equiv": "approx",
"literal": "рот-язык держать"
},
{
"n": 2,
"translation": "умереть; уйти из жизни"
}
],
"examples": [
{
"av": "Нагагь чияр ракьда кӏал-мацӏ ккунани, КӀаркьазукье базе босилин ракьан.",
"ru": "Ёсли вдруг на чужбине умру я, Горсть земли родной я возьму с собой.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Нур бикьулеб буго"
}
],
"page": 178
}
{
"phrase": "КӀАЛ-МАЦӀ ЦӀОРОЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "лишиться дара речи; язык отнялся",
"literal": "рот-язык замёрз"
}
],
"page": 178
}