{
"phrase": "ДУНИЯЛАЛЪУЛ РАГӀАЛДА",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "на краю света, очень далеко; у чёрта на куличках",
"equiv": "exact"
}
],
"page": 115
}
ДУНИЯЛАЛЪУЛ РАГӀАЛ ГЬЕЧӀЕБ, ГӀЕЛМУЯЛЪУЛ АХИР ГЬЕЧӀЕБ
сообщить о неточности{
"phrase": "ДУНИЯЛАЛЪУЛ РАГӀАЛ ГЬЕЧӀЕБ, ГӀЕЛМУЯЛЪУЛ АХИР ГЬЕЧӀЕБ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Нет края света, нет конца познанию."
}
],
"page": 114
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛАЛЪУЛ РУКЪ",
"senses": [
{
"translation": "жизнь",
"literal": "дом мира"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дида ккана гьанже дун Гьаб дуниялалъул рокъов Столалда шар гӏадин ГӀицӏго цохӏо хутӏанин.",
"ru": "Почувствовал я, что в этой жизни Я, как шар на столе, Совсем одинок.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Эхеде нухда"
}
],
"page": 115
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ БАГЪАРИ",
"senses": [
{
"translation": "землетрясение",
"literal": "движение земли"
}
],
"page": 112
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ БАКӀАРИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "наводить порядок",
"literal": "собрать мир"
}
],
"examples": [
{
"av": "Рогьел тӏаде бахъана, Хъахӏаб халгӏат ретӏана, ТӀолабго гьаб дуниял Бакӏаризе лъугьана.",
"ru": "Встал рассвет, облачившись в одежду белую, И начал порядок везде наводить.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "ТӀабигӏаталъул накъишал"
}
],
"page": 112
}
ДУНИЯЛ БЕРЦИН ГЬАБУРАВ
сообщить о неточности{
"phrase": "ДУНИЯЛ БЕРЦИН ГЬАБУРАВ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "умный, добрый",
"literal": "украсивший мир"
},
{
"n": 2,
"translation": "уважаемый, почитаемый"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ БЕЦӀЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"see_also": "дуниял рукӏкӏине",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ БИГЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "идти под гору",
"literal": "погода испортилась"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ БИХЬЙЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "много видеть; скитаться по свету",
"literal": "мир увидеть"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "жить; вести хозяйство",
"literal": "мир делать"
},
{
"n": 2,
"translation": "устроить свою жизнь"
}
],
"examples": [
{
"av": "Щведал давла босе, дир гьудулзаби, Дуниял гьабизе къасд батанани.",
"ru": "Пока есть возможность, берите всё, Чтобы жилось вам хорошо, друзья мой.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Кучӏдул"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ДАНДЕ БОРТИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "везти кому-л. в чём-л. Цо чиясда дуниял данде бортани",
"literal": "мир навстречу бросается"
}
],
"examples": [
{
"av": "Рортула киналго гьесул бакӏ кквезе.",
"ru": "Если кому-то в мире этом повезёт. Все кидаются занять его место.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ДАНДЕ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "собирать что-л.",
"literal": "мир делать вместе"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Рокъоб бахӏарасул гӏадаб бусен-цӏаги тун, мун гьоров вегизе киве? Дуе гурищ гьаб кинабго дуниял дица данде гьабун бугеб? — абун вагӏза цӏализе лъугьунаан эбел.",
"ru": "— Оставив дома тёплую постель, зачем ты уходишь в сарай? Разве не для твоего блага я всё это собрал а? — наставительно говорила мама.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ КВАРАВ",
"senses": [
{
"translation": "истративший большое состояние",
"literal": "мир съевший"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ МЕРХЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "много путешествовать, многое увидеть",
"literal": "мир топтать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дуда чанги бакӏал рихьун ратила, Дуца чанги дуниял мерхьун батила.",
"ru": "Ты бывал везде и всюду И много видел всего.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 113
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ РАГЬИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "открыть кому-л. глаза на что-л.",
"literal": "мир открыть"
}
],
"examples": [
{
"av": "ТӀабигӏаталъ гьазие кьун бугеб гуч бихьизе, Шапигӏица рагьана дие гьезул дуниял.",
"ru": "Чтоб увидеть тот дар, Что природа нам дала, Шапи открыл мне новый мир.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Мугӏрул гӏазудаса хӏинкъуларо"
}
],
"page": 114
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ РУКӀКӀИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "стемнеть",
"literal": "мир потемнел"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Рахӏат хвейни доба радалалдаса нахъего буго, амма гьанже дуниял рукӏкӏине лъугьараб мехалъ живго виччазе бегьулароанха.",
"ru": "— Там-то с утра неспокойно, но нельзя было его отпускать одного, тем более, что стемнело уже.",
"author": "ГӀ. Расулов",
"source": "Анищалъул цӏаялда хадур"
}
],
"page": 114
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ТЕЗЕ",
"labels": [
"книжн."
],
"senses": [
{
"translation": "умереть; уйти из жизни",
"literal": "мир покинуть"
}
],
"examples": [
{
"av": "Басрияб хабада хер буго бижун, Хварас цебегодай дуниял тараб?",
"ru": "Могила уж травой заросла, А давно ли из жизни он ушёл?",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Сардилъ пири"
}
],
"page": 114
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ТИРИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "обойти (объездить) весь свет, мир"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьале гьанжеян абуни гьел чуязда рекӏун тӏолго дуниял тиризе хӏадур ругин ккола.",
"ru": "Они сейчас, кажется, готовы на конях весь мир обойти.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 114
}
{
"phrase": "ДУНИЯЛ ХВАРАБ ЖО",
"labels": [
"ирон."
],
"senses": [
{
"translation": "большое дело",
"literal": "мир испортившая вещь"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Дуниял хвараб жойищ дица гьабулеб бугеб?",
"ru": "— Можно подумать, большое дело я делаю?",
"author": "ХӀ. Парипов",
"source": "Чияр яс"
}
],
"page": 114
}
ДУНЯЛАХЪ БАЗЕ ГЬАБИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "ДУНЯЛАХЪ БАЗЕ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "разрушить, уничтожить; камня на камне не оставить, стереть с лица земли",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "Хъизан-лъимал, живго ав Жанир кьижараб мина, Кьочӏокь динамитги лъун, Дунялахъ базе гьабе.",
"ru": "Семью его, детей. Дом, в котором живёт. Подложив динамит, Сотри с лица земли.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 115
}