{
"word": "чӏезабизе",
"stress": 3,
"stem": "чӏезаб",
"forms": [
"чӏезабизе",
"чӏезабула",
"чӏезабила",
"чӏезабуна",
"чӏезабе"
],
"senses": [
{
"text": "спыняць, спыніць каго-што-небудзь; прыпыняць, прыпыніць што-небудзь; стрымліваць, стрымаць; затрымліваць, затрымаць; утрымліваць, утрымаць",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"examples": [
{
"av": "гьоко чӏезабизе",
"be": "спыніць падводу"
},
{
"av": "машина чӏезабизе",
"be": "спыняць, застапарыць машыну"
},
{
"av": "мотор чӏезабизе",
"be": "выключыць матор"
},
{
"av": "сагӏат чӏезабизе",
"be": "спыніць гадзіннік"
},
{
"av": "чу чӏезабизе",
"be": "стрырымаць, асадзіць коня"
},
{
"av": "гӏодор чӏезаризе",
"be": "саджаць, пасадзіць, усадзіць, рассадзіць",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "гьалбал гӏодор чӏезаризе",
"be": "пасадзіць гасцей"
},
{
"av": "кваназе гӏодор чӏезаризе",
"be": "запрашаць да стала, саджаць за стол"
}
]
},
{
"text": "супакойваць, супакоіць; сунімаць",
"examples": [
{
"av": "гъалмагъир гьабулел лъимал чӏезаризе",
"be": "супакоіць свавольных дзяцей"
},
{
"av": "лъиданиги чӏезавизе кӏолев чи гуро дов",
"be": "на яго няма ніякага стрымлівання; ніхто не можа яго ўтаймаваць"
}
]
},
{
"text": "(па)ставіць; усталёўваць, усталяваць",
"examples": [
{
"av": "багьа (къимат) чӏезабизе",
"be": "усталяваць цану"
},
{
"av": "гӏадлу-низам чӏезабизе",
"be": "устанавіць дысцыпліну"
},
{
"av": "къадар чӏезабизе",
"be": "устанавіць колькасць",
"comment": "чаго-небудзь"
},
{
"av": "низам чӏезабизе",
"be": "усталяваць парадак"
},
{
"av": "рекорд чӏезабизе",
"be": "устанавіць рэкорд"
},
{
"av": "унти чӏезабизе",
"be": "паставіць дыягназ"
}
]
},
{
"text": "даказваць, даказаць",
"examples": [
{
"av": "жиндирабго чӏезабизе",
"be": "даказаць сваё; стаяць на сваім"
}
]
},
{
"comment": "у спалучэнні з некаторымі дзеяпрыслоўямі выражае прымусовасць дзеяння",
"examples": [
{
"av": "бегун чӏезабизе",
"be": "прымусіць ляжаць"
},
{
"av": "буцӏцӏун чӏезабизе",
"be": "прымусіць маўчаць, прымусіць да маўчання, затыкнуць рот"
},
{
"av": "даран-базар чӏезабизе",
"be": "прыкрыць гандаль"
},
{
"av": "кӏал чӏезабизе",
"be": "прымусіць маўчаць, затыкнуць рот"
},
{
"av": "чияр кӏал чӏезабизе кӏоларо",
"be": "чужога рота не затычэш",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "на чужы рот не накінеш хустку"
},
{
"av": "накалда чӏезавизе",
"be": "ставіць на калені"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "чӏезе",
"stress": 3,
"homonym": 1,
"stem": "чӏ",
"forms": [
"чӏезе",
"чӏола",
"чӏела",
"чӏана",
"чӏа"
],
"senses": [
{
"text": "спыняцца, спыніцца, прыпыняцца, прыпыніцца",
"examples": [
{
"av": "машина чӏана",
"be": "машына спынілася, застапарылася"
},
{
"av": "мотор чӏана",
"be": "матор заглох"
},
{
"av": "ракӏ чӏана",
"be": "сэрца спынілася"
},
{
"av": "сагӏат чӏун буго",
"be": "гадзіннік спыніўся"
},
{
"av": "хӏалтӏи чӏезе тана",
"be": "работу спынілі"
},
{
"av": "хӏухьбахъизе чӏун руго дол",
"be": "яны спыніліся на адпачынак, на прывал"
},
{
"av": "троллейбус чӏолеб бакӏ",
"be": "стаянка тралейбуса"
},
{
"av": "чӏезе къадар бухӏизе",
"be": "месца сабе не знаходзіць"
},
{
"av": "дур чӏезе къадар бухӏи щиб!",
"be": "які ж ты непаседлівы!"
},
{
"av": "чӏезе къадар бухӏарав",
"be": "непаседлівы"
},
{
"av": "чӏезе кӏвеларо бачӏарав чи",
"be": "непаседа, ягоза"
},
{
"av": "чӏезе къадар лъугӏизе",
"be": "месца сабе не знаходзіць"
},
{
"av": "чӏезе къадар лъугӏун, духъ валагьун вуго эмен",
"be": "бацька чакае цябе, месца сабе не знаходзячы"
},
{
"av": "чӏезе кӏунгутӏи",
"be": "нестрыманасць, няўстрыманасць"
},
{
"av": "чӏараб сагӏат гьечӏого",
"be": "бесперапынна, ні на гадзіну не арываючыся"
},
{
"av": "чӏейго гьечӏеб",
"be": "бесперапынны"
},
{
"av": "чӏолеб бакӏалда чӏа",
"be": "ведай сваё месца"
}
]
},
{
"text": "бываць, быць, знаходзіцца дзе-небудзь",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"av": "вахтаялда чӏезе",
"be": "стаць на вахту"
},
{
"av": "гьогьмада чӏезе",
"be": "стаць у прахалоднае месца"
},
{
"av": "къаданив чӏезе",
"be": "стаць у галавах",
"comment": "напр. хворага"
},
{
"av": "нуцӏикӏалтӏа чӏезе",
"be": "стаяць у дзвярах"
},
{
"av": "рорчӏутӏа чӏезе",
"be": "стаяць на начной варце",
"comment": "пра чабаноў"
},
{
"av": "рорчӏутӏа чӏезе",
"be": "чуваць, быць у стане няспання",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "аскӏов чӏезе",
"be": "стаяць побач з кім-небудзь, чым-небудзь"
},
{
"av": "гьанив дида аскӏов чӏа",
"be": "стой тут побач са мной"
},
{
"av": "аскӏов чӏезе",
"be": "падтрымліваць, падтрымаць каго-небудзь; дапамагаць, дапамагчы каму-небудзь; заступацца, заступіцца за каго-небудзь",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "у якіх-небудзь справах"
},
{
"av": "бакъукь чӏезе",
"be": "стаяць на сонцы, на сонцапёку"
},
{
"av": "бакьулъ чӏезе",
"be": "стаяць на сярэдзіне"
},
{
"av": "балагьутӏа чӏезе",
"be": "стаяць там, адкуль далёка відаць"
},
{
"av": "гъотӏокь чӏезе",
"be": "стаць пад дрэвам"
},
{
"av": "гӏодов чӏезе",
"be": "садзіцца"
},
{
"av": "бакӏитӏа гӏодов чӏезе",
"be": "садзіцца на крэсла"
},
{
"av": "нахъа чӏезе",
"be": "стаяць ззаду; наўмысна адставаць ад астатніх пры хадзе ці яздзе",
"comment": "каго-небудзь, чаго-небудзь"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏезе",
"be": "стаяць воддаль"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏезе",
"be": "адчужацца, аддаляцца ад каго-небудзь ці чаго-небудзь",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏа",
"be": "стань далей"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏа",
"be": "аддаліліся",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "цебе чӏезе",
"be": "стаяць перад кім-чым-небудзь"
},
{
"av": "цебе чӏезе",
"be": "стаць перад кім-небудзь",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "битӏун чӏезе",
"be": "стаяць прама"
},
{
"av": "дандвитӏун чӏезе",
"be": "стаяць насупраць",
"comment": "каго-небудзь, чаго-небудзь"
},
{
"av": "гьанив чӏа",
"be": "стой тут"
},
{
"av": "цо хӏалалда чӏа",
"be": "стай спакойна"
},
{
"av": "цӏадакь чӏоге, лъимал",
"be": "не стайце, дзеці, пад дажджом"
},
{
"av": "рагъаричӏого чӏезе",
"be": "стаяць на месцы, стаяць не варушачыся"
}
]
},
{
"text": "пачакаць",
"examples": [
{
"av": "чӏа",
"be": "пачакай, пачакай"
},
{
"av": "чӏаха, ле",
"be": "пачакай-ка, пагадзі-ка"
},
{
"av": "чӏаха цо бихьилин!",
"be": "ну пачакай!"
},
{
"av": "дун вачӏинегӏан чӏа",
"be": "пачакай мяне",
"comment": "літ. пачакай, пакуль я не прыйду"
}
]
},
{
"text": "заставацца, застацца дзе-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гьанив чӏа",
"be": "заставайся тут"
},
{
"av": "дун гьанив чӏела, нуж рокъоре а",
"be": "я тут застануся, а вы ідзіце дадому"
},
{
"av": "ракӏалда чӏезе",
"be": "застацца ў памяці"
},
{
"av": "рокъов чӏезе",
"be": "заставацца дома"
}
]
},
{
"text": "наступаць, наступіць",
"comment": "пра часы года",
"examples": [
{
"av": "их чӏана",
"be": "вясна наступіла"
},
{
"av": "рии чӏана",
"be": "лета надышло"
},
{
"av": "рогьел чӏана",
"be": "раніца надышла",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"av": "хасел чӏовулъ",
"be": "у пачатку зімы, у першыя дні зімы"
},
{
"av": "квешаб къо чӏаги дуда",
"be": "хай наступіць для цябе дрэнны дзень; хай спасцігне цябе бяда",
"labels": [
"лаянкавае слова",
"выраз"
]
},
{
"av": "къиямасеб къо чӏаги дуда",
"be": "хай настане для цябе апошні дзень"
}
]
},
{
"text": "размясціцца",
"comment": "паркоўкай, лагерам",
"examples": [
{
"av": "къайи чӏан чӏезе",
"be": "размясціцца дзе-небудзь",
"comment": "з атыраю"
}
]
},
{
"text": "заставацца на месцы жыхарства",
"examples": [
{
"av": "дол шагьаралда чӏана",
"be": "яны засталіся ў горадзе"
}
]
},
{
"text": "садзіцца, асядаць; набіцца",
"examples": [
{
"av": "ботӏрол расутӏа хӏур чӏана",
"be": "у валасы набіўся пыл"
}
]
},
{
"text": "абыходзіцца, абысціся ў што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "учузго чӏезе",
"be": "танна абысціся"
},
{
"av": "хираго чӏезе",
"be": "дорага абысціся"
}
]
},
{
"text": "перастаць, супакоіцца, заціхнуць",
"examples": [
{
"av": "гьури чӏана",
"be": "вецер сціх"
},
{
"av": "гьури чӏана",
"be": "радыкуліт",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "хапіў"
},
{
"av": "цӏад чӏана",
"be": "дождж спыніўся"
}
]
},
{
"text": "ступаць, зрабіць крок",
"examples": [
{
"av": "гали чӏезе",
"be": "зрабіць крок"
},
{
"av": "тӏокӏаб гали чӏеларо дица дур рокъобе",
"be": "я ні кроку не зраблю ў твой дом"
},
{
"av": "нарш чӏезе",
"be": "ступаць нагой, зрабіць крок",
"labels": [
"размоўнае слова",
"выраз"
]
},
{
"av": "нарш чӏеларо дица рохьобе",
"be": "ні кроку не пайду я ў лес; не пайду я ў лес"
},
{
"av": "хӏетӏе чӏезе",
"be": "ступаць нагой, зрабіць крок; ісці",
"comment": "куды-небудзь"
},
{
"av": "хӏетӏе чӏеларо дица тӏокӏаб дур тукаде",
"be": "нагі маёй не будзе больш у тваёй краме"
},
{
"av": "инсанас хӏетӏе чӏечӏеб бакӏ",
"be": "месца, дзе не ступала нага чалавека"
}
]
},
{
"text": "масціць",
"examples": [
{
"av": "къотӏноб гамачӏ чӏезе",
"be": "масціць вуліцу каменем, брукам"
},
{
"av": "нухда чабах чӏезе",
"be": "масціць дарогу шчабнем"
}
]
},
{
"text": "утварыцца",
"examples": [
{
"av": "гӏанси чӏана",
"be": "утварылася снежная гурба"
},
{
"av": "хӏор чӏезе",
"be": "утварыцца — пра лужыну"
},
{
"av": "цӏадал хӏорал чӏана",
"be": "утварыліся дажджавыя калюжы"
},
{
"av": "хӏор чӏезе",
"be": "запрудзіцца"
},
{
"av": "лъарахъ хӏор чӏана",
"be": "рэчка запрудзілася"
}
]
},
{
"comment": "з дзеяпрыслоўямі іншых дзеясловаў выступае ў ролі дапаможнага дзеяслова",
"examples": [
{
"av": "балагьун чӏезе",
"be": "чакаць, паджыдаць",
"labels": [
"размоўнае слова",
"выраз"
]
},
{
"av": "балагьун чӏезе заман гьечӏо",
"be": "чакаць няма калі"
},
{
"av": "бахъун чӏезе",
"be": "пастаяць, уставаць, устаць на ногі"
},
{
"av": "лъимер бахъун чӏана",
"be": "дзіця пачало ўставаць на ногі"
},
{
"av": "бахчун чӏезе",
"be": "хавацца"
},
{
"av": "буцӏцӏун чӏезе",
"be": "замаўчаць"
},
{
"av": "тӏирун чӏезе",
"be": "запірацца, упірацца"
},
{
"av": "чӏезе кӏвезе",
"be": "мець цярпенне"
},
{
"av": "бацӏцӏун кӏалгун чӏезе",
"be": "замаўчаць"
},
{
"av": "данде чӏезе",
"be": "супраціўляцца, супрацьстаяць каму-чым-небудзь"
},
{
"av": "дегӏен чӏезе",
"be": "кувыркацца, кувыркнуцца; перакувыркацца, перакувыркнуться, пераварочвацца цераз галаву"
},
{
"av": "гӏайиб тӏад чӏезе",
"be": "быць вінаватым"
},
{
"av": "квартӏа чӏезе",
"be": "адбіваць, адбіць малатком",
"comment": "касу, сярп"
},
{
"av": "квачӏид чӏезе",
"be": "стаць на дыбы"
},
{
"av": "чу квачӏид чӏана",
"be": "конь стаў на дыбы"
},
{
"av": "къан бетӏерги ккун чӏезе",
"be": "хапацца за галаву"
},
{
"av": "къед чӏезе",
"be": "класці сцяну",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"av": "кьерда чӏезе",
"be": "пабудавацца, размясціцца ў рад"
},
{
"av": "лълъар чӏезе",
"be": "паставіць ражок",
"labels": [
"устарэлае слова",
"выраз"
],
"comment": "для кровапускання"
},
{
"av": "лъетӏа чӏезе",
"be": "адпраўляць натуральную патрэбу; пайсці ў прыбіральню"
},
{
"av": "нахъе цӏан чӏезе",
"be": "устрымацца"
},
{
"av": "сабруялда чӏезе",
"be": "стаць спакойным; цярпець, сцярпець"
},
{
"av": "сихӏкъотӏун чӏезе",
"be": "памаўчаць"
},
{
"av": "унтун вугилан чӏезе",
"be": "сімуляваць"
},
{
"av": "стакаби чӏезе",
"be": "паставіць банкі",
"comment": "у лячэбных мэтах"
},
{
"av": "тӏад кӏалъачӏого чӏезе",
"be": "не паслухацца"
},
{
"av": "ханазтӏа чӏезе",
"be": "высіджваць птушанят"
},
{
"av": "хӏалхьун чӏезе",
"be": "супакоіцца"
},
{
"av": "хӏадурго чӏезе",
"be": "быць напагатове"
},
{
"av": "хӏатӏитӏа чӏезе",
"be": "ступіць на нагу"
},
{
"av": "хӏухьел ккун чӏезе",
"be": "затрымаць дыханне"
},
{
"av": "хӏужжа цебе чӏана",
"be": "факт выявіўся"
},
{
"av": "чӏун хутӏизе",
"be": "захрасаць, захраснуць"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}