{
"word": "хӏара",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏара",
"хӏараялъ",
"хӏараялъул",
"хӏарадул",
"хӏараби"
],
"senses": [
{
"text": "Lauf, Gewehrlauf",
"comment": "der Schusswaffe",
"examples": [
{
"av": "гӏарададул хӏара",
"de": "Geschützrohr"
},
{
"av": "тункӏил хӏара",
"de": "Gewehrlauf"
},
{
"av": "танчил хӏара",
"de": "Pistolenlauf"
}
]
},
{
"text": "Klinge",
"examples": [
{
"av": "хвалчадул хӏара",
"de": "Säbelklinge"
}
]
},
{
"text": "Bratspieß, Ladestock, Schaschlikspieß"
},
{
"text": "Schüreisen"
},
{
"text": "Brecheisen, Pfahl",
"labels": [
"Dialektismus"
]
},
{
"text": "Statur, Körperbau"
},
{
"text": "starke Schmerzen; Schmerzattacke; Wehen, Presswehen",
"examples": [
{
"av": "лъимадуе хӏара чӏвай",
"de": "Geburtswehen"
}
]
},
{
"text": "Tanne; Tannenbaum; Weihnachtsbaum",
"comment": "auf der Hochzeit"
},
{
"examples": [
{
"av": "бихьинаб хӏара!",
"de": "Mann!, Bravo!"
},
{
"av": "янгъизаб хӏара",
"de": "einsamer Mensch"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏаракат",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракат",
"хӏаракаталъ",
"хӏаракаталъул"
],
"senses": [
{
"text": "Aktivität; Beweglichkeit",
"examples": [
{
"av": "хӏаракат гьабизе",
"de": "Aktivität zeigen; erfolgreich arbeiten"
}
]
},
{
"text": "Eifer, Fleiß, Anstrengung, Bemühung",
"examples": [
{
"av": "хӏаракат бахъизе",
"de": "sich bemühen; Eifer zeigen"
},
{
"av": "унтарав сахлъизавизе хӏаракат бахъана тохтурас",
"de": "der Arzt versuchte, den Kranken zu heilen"
},
{
"av": "кигӏан хӏаракат бахъаниги, тӏехь хъван лъугӏизабизе кӏвечӏо дида",
"de": "wie ich mich auch bemühte, ich konnte das Buch nicht beenden"
}
]
},
{
"text": "Bewegung, Handlung"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏаракатаб",
"stress": 5,
"stem": "хӏараката",
"forms": [
"хӏаракатаб"
],
"gender_forms": [
"хӏаракатаб",
"хӏаракатав",
"хӏаракатай"
],
"senses": [
{
"text": "aktiv, tatkräftig",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатаб хӏалтӏи",
"de": "aktive Arbeit"
}
]
},
{
"text": "flink, geschickt",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатав чи",
"de": "emsiger Mensch"
}
]
},
{
"text": "fleißig, eifrig"
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏаракаталда",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракаталда"
],
"senses": [
{
"text": "aktiv, tatkräftig",
"labels": [
"Adverb"
]
},
{
"text": "fleißig, eifrig"
}
],
"pos": "Adverb",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏаракатчи",
"stress": 5,
"stem": "хӏаракатч",
"forms": [
"хӏаракатчи",
"хӏаракатчияс",
"хӏаракатчиясул",
"хӏаракатчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "aktiver Mensch, Aktivist; gesellschaftlich engagierter Mensch; Persönlichkeit",
"examples": [
{
"av": "Дагъистан Республикаялъул культураялъул мустахӏикъав хӏаракатчи",
"de": "verdienter Kulturarbeiter der Republik Dagestan"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏаракатчилъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракатчилъи",
"хӏаракатчилъиялъ",
"хӏаракатчилъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Aktivität, Tätigkeit"
},
{
"text": "Gewandtheit, Betriebsamkeit"
},
{
"text": "Bemühung, Anstrengung, Eifer",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатчилъи бихьизабизе",
"de": "Eifer zeigen"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏаракатчӏужу",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракатчӏужу",
"хӏаракатчӏужуялъ",
"хӏаракатчӏужуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "aktive Frau; Aktivistin; gesellschaftlich aktive Frau; Akteurin"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарам",
"stress": 5,
"homonym": 1,
"forms": [
"хӏарам",
"хӏарамалъ",
"хӏарамалъул"
],
"senses": [
{
"text": "Verbot; etwas Verbotenes; Tabu",
"examples": [
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"de": "ein Verbot verhängen, verbieten"
},
{
"av": "хӏарам гьабурасе хӏучч битӏуларо",
"de": "wer das Verbot bricht, dem wird es nicht gut gehen",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"de": "das Verbot brechen; Unerlaubtes tun"
},
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"de": "trinken",
"labels": [
"bildlich"
],
"comment": "Alkohol"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарамаб",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамаб"
],
"gender_forms": [
"хӏарамаб",
"хӏарамав",
"хӏарамай"
],
"senses": [
{
"text": "verboten; unerlaubt",
"labels": [
"Religion"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарамаб иш",
"de": "verbotene Tat; unerlaubte Handlung"
},
{
"av": "хӏарамаб квен",
"de": "unerlaubtes Essen"
}
]
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏарамалъул",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамалъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарам",
"refwordnum": "2",
"comment": "Genitiv"
},
{
"text": "Tempel-",
"examples": [
{
"av": "хӏарамалъул ах",
"de": "Tempelgarten"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарам",
"kind": "from",
"refwordnum": "2"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "хӏарамзада",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамзада",
"хӏарамзадаца",
"хӏарамзадал",
"хӏарамзадаби"
],
"senses": [
{
"text": "Betrüger, Schwindler; Schurke, Bösewicht, Halunke; Schelm"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарамзадалъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамзадалъи",
"хӏарамзадалъиялъ",
"хӏарамзадалъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Betrug, Gaunerei; Niedertracht, Übeltat"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарамлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъи",
"хӏарамлъиялъ",
"хӏарамлъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Verb"
],
"masdarfrom": "хӏарамлъизе"
},
{
"text": "Verbotenheit, Unzulässigkeit"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "хӏарамлъизаби",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Kausativ",
"Verb"
],
"masdarforceto": "хӏарамлъизабизе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "хӏарамлъизабизе",
"stress": 5,
"stem": "хӏарамлъизаб",
"forms": [
"хӏарамлъизабизе",
"хӏарамлъизабула",
"хӏарамлъизабила",
"хӏарамлъизабуна",
"хӏарамлъизабе"
],
"senses": [
{
"text": "für verboten erklären",
"labels": [
"Kausativ"
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Kausativ"
}
{
"word": "хӏарамлъизе",
"stress": 5,
"stem": "хӏарамлъ",
"forms": [
"хӏарамлъизе",
"хӏарамлъула",
"хӏарамлъила",
"хӏарамлъана",
"хӏарамлъе"
],
"senses": [
{
"text": "verboten sein, werden; unzulässig sein"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Infinitiv"
}
{
"word": "хӏарамлъи-хӏалаллъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъи-хӏалаллъи",
"хӏарамлъи-хӏалаллъиялъ",
"хӏарамлъи-хӏалаллъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Verbotenes und Erlaubtes",
"labels": [
"Kollektivsubstantiv"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарамхана",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамхана",
"хӏарамханаялъ",
"хӏарамханаялъул",
"хӏарамханаби"
],
"senses": [
{
"text": "Bordell, Freudenhaus"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарам-балагьалъ",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарам-балагьалъ"
],
"labels": [
"selten",
"Adverb"
],
"see_also": [
{
"target": "хӏалалъ",
"kind": "see"
},
{
"target": "хӏалица",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Adverb",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏарбу",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарбу",
"хӏарбуялъ",
"хӏарбуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Krieg; Feldzug; Schlacht",
"labels": [
"bildungssprachlich"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "рагъ",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏари",
"stress": 3,
"stem": "хӏар",
"forms": [
"хӏари",
"хӏарялъ",
"хӏарялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Verb"
],
"masdarfrom": "хӏаризе"
},
{
"text": "Schlamm, nasser Dreck",
"examples": [
{
"av": "хӏор букӏаралъуса хӏари камуларо",
"de": "dort, wo ein Teich war, bleibt Schlamm",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "хӏарулъ къазе",
"de": "im Schlamm stecken bleiben"
}
]
},
{
"text": "Mulm; Moder",
"examples": [
{
"av": "ракул хӏариялъул гохӏ буго гъанситухъ",
"de": "am Herd liegt ein Haufen Dungasche"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "хӏаризаби",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏаризаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Kausativ",
"Verb"
],
"masdarforceto": "хӏаризабизе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "хӏаризабизе",
"stress": 3,
"stem": "хӏаризаб",
"forms": [
"хӏаризабизе",
"хӏаризабула",
"хӏаризабила",
"хӏаризабуна",
"хӏаризабе"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Kausativ"
],
"forceto": "хӏаризе"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏаризе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Kausativ"
}
{
"word": "хӏаризе",
"stress": 3,
"stem": "хӏар",
"forms": [
"хӏаризе",
"хӏарула",
"хӏарила",
"хӏарана",
"хӏаре"
],
"senses": [
{
"text": "etwas zerkleinern"
},
{
"text": "streuen; schütten",
"comment": "etwas Kleines"
},
{
"text": "verputzen, verschlingen",
"labels": [
"bildlich"
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Infinitiv"
}
{
"word": "хӏарикӏутӏ",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарикӏутӏ",
"хӏарикӏутӏалъ",
"хӏарикӏутӏалъул",
"хӏарикӏутӏал"
],
"senses": [
{
"text": "Aschenbecher"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарим",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарим",
"хӏарималъ",
"хӏарималъул",
"хӏаримал"
],
"senses": [
{
"text": "gemeinschaftliches Feld, gemeinschaftliche Heuwiese",
"labels": [
"veraltet"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарим къазе",
"de": "eine öffentliche Heuwiese einzäunen"
},
{
"av": "рехьед хӏарималде биччаге",
"de": "laß die Herde nicht auf die gemeinschaftliche Heuwiese"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарир",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарир",
"хӏариралъ",
"хӏариралъул"
],
"senses": [
{
"text": "Seide",
"labels": [
"bildungssprachlich"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏаркуч",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏаркуч",
"хӏаркучалъ",
"хӏаркучалъул"
],
"senses": [
{
"text": "Gewöhnliche Pestwurz; Rote Pestwurz",
"labels": [
"Botanik"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарп",
"forms": [
"хӏарп",
"хӏарпалъ",
"хӏарпалъул",
"хӏарпил",
"хӏарпал",
"хӏурупал"
],
"senses": [
{
"text": "Buchstabe",
"examples": [
{
"av": "гьитӏинаб хӏарп",
"de": "kleiner Buchstabe, Minuskel"
},
{
"av": "кӏудияб хӏарп",
"de": "Großbuchstabe"
},
{
"av": "хӏарп хъвазе",
"de": "einen Buchstaben schreiben"
},
{
"av": "хӏарп цӏализе",
"de": "den Buchstaben lesen"
},
{
"av": "хӏарп-хӏарпккун цӏализе",
"de": "buchstabieren"
},
{
"av": "хӏарп абизе лъаларев чи",
"de": "Analphabet",
"comment": "wörtl. Mensch, der den Buchstaben nicht nennen kann"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарпил",
"stress": 6,
"homonym": 1,
"forms": [
"хӏарпил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарп",
"comment": "Genitiv"
},
{
"text": "Buchstaben-",
"examples": [
{
"av": "хӏарпил гъалатӏ",
"de": "Buchstabenfehler"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарп",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "хӏарпил",
"stress": 6,
"homonym": 2,
"forms": [
"хӏарпил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏапара",
"comment": "Genitiv"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏапара",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "хӏарччал",
"stress": 7,
"stem": "хӏарчча",
"forms": [
"хӏарччал",
"хӏарччаз",
"хӏарччазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Plural"
],
"pluralfor": "хӏерчч"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏерчч",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Plural"
}
{
"word": "хӏарччикьлъел",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччикьлъел",
"хӏарччикьлъелалъ",
"хӏарччикьлъелалъул",
"хӏарччикьлъелал"
],
"senses": [
{
"text": "Telleruntersetzer"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарччилмагъакь",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарччил",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏерчч",
"comment": "Genitiv"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏерчч",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "хӏарччилмагъакь",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччилмагъакь",
"хӏарччилмагъакьалъ",
"хӏарччилмагъакьалъул",
"хӏарччилмагъакьал"
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарччикьлъел",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарщ",
"forms": [
"хӏарщ",
"хӏарщуца",
"хӏарщул"
],
"senses": [
{
"text": "Schlamm, Kot, Morast; Matsch",
"examples": [
{
"av": "бакъваяб хӏарщ",
"de": "dicker Brei, dickes Gemisch"
},
{
"av": "хӏарщ лъугьине",
"de": "zu Schlamm werden; aufweichen"
},
{
"av": "хӏарщ мерхьине",
"de": "im Schlamm waten, durch den Schlamm gehen"
},
{
"av": "хӏарщ багъарана",
"de": "Schmutz hat sich gebildet",
"comment": "vom Regen, von der Schneeschmelze"
},
{
"av": "кверал хӏарщул цӏуна",
"de": "die Hände wurden mit flüssigem Schmutz beschmutzt"
},
{
"av": "хӏарщулъ гӏодов речӏчӏана",
"de": "in den Schlamm gefallen"
},
{
"av": "хӏарщулъ къазе вахъана",
"de": "fast im Schlamm stecken geblieben"
},
{
"av": "накалтӏе щвезегӏан хӏарщулъ къана",
"de": "knietief im Schlamm stecken"
}
]
},
{
"text": "bindender Lehmmörtel",
"examples": [
{
"av": "хӏарщ буцизе",
"de": "Schlamm kneten (für Mörtel); Ton für Mörtel aufbereiten",
"comment": "z.B. für das Mauern von Wänden"
},
{
"av": "къадазда хӏарщ чӏвазе",
"de": "Wände mit Lehmbewurf verputzen"
},
{
"av": "къед хӏарщуца ккола",
"de": "das Mauerwerk hält durch Mörtel zusammen",
"labels": [
"Sprichwort"
]
}
]
},
{
"text": "Heilschlamm",
"labels": [
"Medizin"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарщуца сахлъизаризе",
"de": "sich mit Schlamm behandeln lassen"
}
]
},
{
"text": "viel, sehr viel, in ausreichender Menge, reichlich; im Überfluss",
"examples": [
{
"av": "хӏарщ гӏадин буго досухъ гӏарац",
"de": "er hat sehr viel Geld"
},
{
"av": "хӏарщ гӏадин букӏана берталъ квинеги гьекъезеги жо",
"de": "auf der Hochzeit gab es im Überfluss Essen und Trinken"
},
{
"av": "хӏарщулъ тӏилал кьабизе",
"de": "Skandal machen, Aufruhr machen",
"comment": "wörtl. mit Stöcken auf den Schlamm schlagen"
},
{
"av": "хӏарщулъ тӏилал кьабуни, тӏири нилъедего щола",
"de": "schlägst du mit dem Stock in den Schlamm — fliegen die Spritzer auf dich selbst",
"labels": [
"Sprichwort"
],
"comment": "wer anderen eine Grube gräbt, fällt selbst hinein"
}
],
"comment": "in Verbindung mit dem Wort 'g'adin'"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарщуквер",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏарщуквер",
"хӏарщуквералъ",
"хӏарщуквералъул"
],
"see_also": [
{
"target": "хъалахъ",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "хӏарщул",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏарщул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарщ",
"comment": "Genitiv"
},
{
"text": "schmutzig",
"examples": [
{
"av": "хӏарщул къватӏ",
"de": "schmutzige Straße"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарщ",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "хӏарщ-хӏатӏ",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарщ-хӏатӏ",
"хӏарщ-хӏатӏалъ",
"хӏарщ-хӏатӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "Schlamm, Matsch",
"labels": [
"Kollektivsubstantiv"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарщ-хӏатӏ бугеб мехалъ къватӏиве вахъине бокьуларо дие",
"de": "ich gehe nicht gerne hinaus, wenn es draußen schlammig ist"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}