{
"word": "хӏара",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏара",
"хӏараялъ",
"хӏараялъул",
"хӏарадул",
"хӏараби"
],
"senses": [
{
"text": "ствол, дула",
"comment": "агнястрэльнай зброі",
"examples": [
{
"av": "гӏарададул хӏара",
"be": "ствол гарматы"
},
{
"av": "тункӏил хӏара",
"be": "ствал ружжа"
},
{
"av": "танчил хӏара",
"be": "дула пісталета"
}
]
},
{
"text": "клінок",
"examples": [
{
"av": "хвалчадул хӏара",
"be": "клінок шаблі"
}
]
},
{
"text": "ражон, шампал, шампур"
},
{
"text": "качарга"
},
{
"text": "лом, кол",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"text": "стан, целасклад"
},
{
"text": "моцныя болі; прыступ болю; схваткі, потугі",
"examples": [
{
"av": "лъимадуе хӏара чӏвай",
"be": "родавыя потугі"
}
]
},
{
"text": "ялінка; навагодняя ёлка",
"comment": "на вяселлі"
},
{
"examples": [
{
"av": "бихьинаб хӏара!",
"be": "мужчына!, маладзец!"
},
{
"av": "янгъизаб хӏара",
"be": "адзінокі чалавек"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏаракат",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракат",
"хӏаракаталъ",
"хӏаракаталъул"
],
"senses": [
{
"text": "актыўнасць; спрытнасць",
"examples": [
{
"av": "хӏаракат гьабизе",
"be": "праявіць актыўнасць; паспяхова працаваць"
}
]
},
{
"text": "стараннасць, руплівасць, намаганне, імпэт",
"examples": [
{
"av": "хӏаракат бахъизе",
"be": "паспрабаваць; праявіць стараннасць"
},
{
"av": "унтарав сахлъизавизе хӏаракат бахъана тохтурас",
"be": "урач стараўся вылечыць хворага"
},
{
"av": "кигӏан хӏаракат бахъаниги, тӏехь хъван лъугӏизабизе кӏвечӏо дида",
"be": "як я ні стараўся, не змог скончыць кнігу"
}
]
},
{
"text": "рух, дзеянне"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏаракатаб",
"stress": 5,
"stem": "хӏараката",
"forms": [
"хӏаракатаб"
],
"gender_forms": [
"хӏаракатаб",
"хӏаракатав",
"хӏаракатай"
],
"senses": [
{
"text": "актыўны, дзейсны",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатаб хӏалтӏи",
"be": "актыўная работа"
}
]
},
{
"text": "спрытны, рухавы",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатав чи",
"be": "спрытны чалавек"
}
]
},
{
"text": "старанны, руплівы"
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏаракаталда",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракаталда"
],
"senses": [
{
"text": "актыўна, дзейсна",
"labels": [
"прыслоўе"
]
},
{
"text": "старанна, рупліва"
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏаракатчи",
"stress": 5,
"stem": "хӏаракатч",
"forms": [
"хӏаракатчи",
"хӏаракатчияс",
"хӏаракатчиясул",
"хӏаракатчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "актыўны чалавек, актывіст; грамадскі дзеяч; грамадскі актывіст",
"examples": [
{
"av": "Дагъистан Республикаялъул культураялъул мустахӏикъав хӏаракатчи",
"be": "заслужаны работнік культуры Рэспублікі Дагестан"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏаракатчилъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракатчилъи",
"хӏаракатчилъиялъ",
"хӏаракатчилъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "актыўнасць, дзейнасць"
},
{
"text": "спрытнасць, аператыўнасць"
},
{
"text": "старанне, намаганне, руплівасць",
"examples": [
{
"av": "хӏаракатчилъи бихьизабизе",
"be": "паказаць стараннасць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏаракатчӏужу",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏаракатчӏужу",
"хӏаракатчӏужуялъ",
"хӏаракатчӏужуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "актыўная жанчына; актывістка; грамадска актыўная жанчына; дзеячка"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарам",
"stress": 5,
"homonym": 1,
"forms": [
"хӏарам",
"хӏарамалъ",
"хӏарамалъул"
],
"senses": [
{
"text": "забарона; нешта забароненае; табу",
"examples": [
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"be": "накласці забарону, забараняць, забараніць"
},
{
"av": "хӏарам гьабурасе хӏучч битӏуларо",
"be": "хто парушыць забарону, таму не пашанцуе",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"be": "парушыць забарону; учыніць недазволенае"
},
{
"av": "хӏарам гьабизе",
"be": "выпіць",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "алкагольныя напоі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарамаб",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамаб"
],
"gender_forms": [
"хӏарамаб",
"хӏарамав",
"хӏарамай"
],
"senses": [
{
"text": "забаронены, забаротны, недазволены",
"labels": [
"рэлігія"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарамаб иш",
"be": "забароненая справа; недазволены ўчынак"
},
{
"av": "хӏарамаб квен",
"be": "недазволеная ежа"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏарамалъул",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамалъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарам",
"refwordnum": "2",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "храмавы",
"examples": [
{
"av": "хӏарамалъул ах",
"be": "храмавы сад"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарам",
"kind": "from",
"refwordnum": "2"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хӏарамзада",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамзада",
"хӏарамзадаца",
"хӏарамзадал",
"хӏарамзадаби"
],
"senses": [
{
"text": "махляр, ашуканец; падлец, мярзотнік, злыдзень; шэльма"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарамзадалъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамзадалъи",
"хӏарамзадалъиялъ",
"хӏарамзадалъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "махлярства, машэнніцтва; подласць, злачынства"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарамлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъи",
"хӏарамлъиялъ",
"хӏарамлъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "хӏарамлъизе"
},
{
"text": "забарона, недазволенасць"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хӏарамлъизаби",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "хӏарамлъизабизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хӏарамлъизабизе",
"stress": 5,
"stem": "хӏарамлъизаб",
"forms": [
"хӏарамлъизабизе",
"хӏарамлъизабула",
"хӏарамлъизабила",
"хӏарамлъизабуна",
"хӏарамлъизабе"
],
"senses": [
{
"text": "зрабіць забароненым, недазволеным",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "хӏарамлъизе",
"stress": 5,
"stem": "хӏарамлъ",
"forms": [
"хӏарамлъизе",
"хӏарамлъула",
"хӏарамлъила",
"хӏарамлъана",
"хӏарамлъе"
],
"senses": [
{
"text": "быць, стаць забароненым, забаронным, недазволеным"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "хӏарамлъи-хӏалаллъи",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамлъи-хӏалаллъи",
"хӏарамлъи-хӏалаллъиялъ",
"хӏарамлъи-хӏалаллъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "забароненае і дазволенае",
"labels": [
"зборны назоўнік"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарамхана",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарамхана",
"хӏарамханаялъ",
"хӏарамханаялъул",
"хӏарамханаби"
],
"senses": [
{
"text": "бардэль, дом распусты"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарам-балагьалъ",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарам-балагьалъ"
],
"labels": [
"рэдка",
"прыслоўе"
],
"see_also": [
{
"target": "хӏалалъ",
"kind": "see"
},
{
"target": "хӏалица",
"kind": "see"
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "хӏарбу",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарбу",
"хӏарбуялъ",
"хӏарбуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "вайна; кампанія; бітва",
"labels": [
"кніжнае"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "рагъ",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏари",
"stress": 3,
"stem": "хӏар",
"forms": [
"хӏари",
"хӏарялъ",
"хӏарялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "хӏаризе"
},
{
"text": "іл, мокры бруд",
"examples": [
{
"av": "хӏор букӏаралъуса хӏари камуларо",
"be": "там, дзе была сажалка, іл застаецца",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "хӏарулъ къазе",
"be": "загразнуць у глеі"
}
]
},
{
"text": "пацяруха, труха",
"examples": [
{
"av": "ракул хӏариялъул гохӏ буго гъанситухъ",
"be": "каля агменю куча трухі ад кізяка"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хӏаризаби",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏаризаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "хӏаризабизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "хӏаризабизе",
"stress": 3,
"stem": "хӏаризаб",
"forms": [
"хӏаризабизе",
"хӏаризабула",
"хӏаризабила",
"хӏаризабуна",
"хӏаризабе"
],
"senses": [
{
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"forceto": "хӏаризе"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏаризе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "хӏаризе",
"stress": 3,
"stem": "хӏар",
"forms": [
"хӏаризе",
"хӏарула",
"хӏарила",
"хӏарана",
"хӏаре"
],
"senses": [
{
"text": "драбніць што-небудзь"
},
{
"text": "сыпаць",
"comment": "нешта дробнае"
},
{
"text": "з'есці, уплесці",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "хӏарикӏутӏ",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарикӏутӏ",
"хӏарикӏутӏалъ",
"хӏарикӏутӏалъул",
"хӏарикӏутӏал"
],
"senses": [
{
"text": "попельніца"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарим",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарим",
"хӏарималъ",
"хӏарималъул",
"хӏаримал"
],
"senses": [
{
"text": "грамадскае поле, грамадскі сенакос",
"labels": [
"устарэлае слова"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарим къазе",
"be": "загарадзіць грамадскі сенакос"
},
{
"av": "рехьед хӏарималде биччаге",
"be": "не пускай статак на грамадскую сенажаць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарир",
"stress": 5,
"forms": [
"хӏарир",
"хӏариралъ",
"хӏариралъул"
],
"senses": [
{
"text": "шоўк",
"labels": [
"кніжнае"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏаркуч",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏаркуч",
"хӏаркучалъ",
"хӏаркучалъул"
],
"senses": [
{
"text": "белакапытнік гібрыдны; падбел гібрыдны",
"labels": [
"батаніка"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарп",
"forms": [
"хӏарп",
"хӏарпалъ",
"хӏарпалъул",
"хӏарпил",
"хӏарпал",
"хӏурупал"
],
"senses": [
{
"text": "буква, літара",
"examples": [
{
"av": "гьитӏинаб хӏарп",
"be": "маленькая літара, строчная літара"
},
{
"av": "кӏудияб хӏарп",
"be": "вялікая літара, загалоўная літара"
},
{
"av": "хӏарп хъвазе",
"be": "напісаць літару"
},
{
"av": "хӏарп цӏализе",
"be": "чытаць літару"
},
{
"av": "хӏарп-хӏарпккун цӏализе",
"be": "чытаць па літарах"
},
{
"av": "хӏарп абизе лъаларев чи",
"be": "непісьменны чалавек",
"comment": "літ. чалавек, які не можа назваць літару"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарпил",
"stress": 6,
"homonym": 1,
"forms": [
"хӏарпил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарп",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "літарны",
"examples": [
{
"av": "хӏарпил гъалатӏ",
"be": "памылка ў літары"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарп",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хӏарпил",
"stress": 6,
"homonym": 2,
"forms": [
"хӏарпил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏапара",
"comment": "родны склон"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏапара",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хӏарччал",
"stress": 7,
"stem": "хӏарчча",
"forms": [
"хӏарччал",
"хӏарччаз",
"хӏарччазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "хӏерчч"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏерчч",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "хӏарччикьлъел",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччикьлъел",
"хӏарччикьлъелалъ",
"хӏарччикьлъелалъул",
"хӏарччикьлъелал"
],
"senses": [
{
"text": "падстаўка пад талерку"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарччилмагъакь",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарччил",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏерчч",
"comment": "родны склон"
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏерчч",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хӏарччилмагъакь",
"stress": 7,
"forms": [
"хӏарччилмагъакь",
"хӏарччилмагъакьалъ",
"хӏарччилмагъакьалъул",
"хӏарччилмагъакьал"
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарччикьлъел",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарщ",
"forms": [
"хӏарщ",
"хӏарщуца",
"хӏарщул"
],
"senses": [
{
"text": "бруд, вадкі бруд, вадкая гліна, мясіва; слякоць",
"examples": [
{
"av": "бакъваяб хӏарщ",
"be": "густая мяшанка"
},
{
"av": "хӏарщ лъугьине",
"be": "ператварацца, ператварыцца ў бруд; раскісаць, раскіснуць; утварацца — пра бруд"
},
{
"av": "хӏарщ мерхьине",
"be": "месіць гразь, ісці па гразі"
},
{
"av": "хӏарщ багъарана",
"be": "утварыўся бруд",
"comment": "ад дажджу, раставання снегу"
},
{
"av": "кверал хӏарщул цӏуна",
"be": "рукі выпэцкаліся вадкім брудам"
},
{
"av": "хӏарщулъ гӏодов речӏчӏана",
"be": "упаў у гразь"
},
{
"av": "хӏарщулъ къазе вахъана",
"be": "ледзь не заграз у гразі"
},
{
"av": "накалтӏе щвезегӏан хӏарщулъ къана",
"be": "па калена завязаў у гразі"
}
]
},
{
"text": "звязываючы раствор з гліны",
"examples": [
{
"av": "хӏарщ буцизе",
"be": "мясіць бруд (для раствору); падрыхтаваць раствор з гліны",
"comment": "напр. для муравання сцен"
},
{
"av": "къадазда хӏарщ чӏвазе",
"be": "абмазаць сцэны глінай"
},
{
"av": "къед хӏарщуца ккола",
"be": "муроўка сцяны трымаецца на растворы",
"labels": [
"прыказка"
]
}
]
},
{
"text": "гразі",
"labels": [
"медыцына"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарщуца сахлъизаризе",
"be": "лячыцца гразямі"
}
]
},
{
"text": "шмат, вельмі шмат, у дастатковай колькасці, дастаткова; у зборы",
"examples": [
{
"av": "хӏарщ гӏадин буго досухъ гӏарац",
"be": "у яго вельмі шмат грошай"
},
{
"av": "хӏарщ гӏадин букӏана берталъ квинеги гьекъезеги жо",
"be": "на вяселлі было шмат ежы і пітва"
},
{
"av": "хӏарщулъ тӏилал кьабизе",
"be": "скандаліць, падымаць бучу",
"comment": "даслоўна па гразі палкамі ўдарыць"
},
{
"av": "хӏарщулъ тӏилал кьабуни, тӏири нилъедего щола",
"be": "ударыш палачкай по гразі — пырскі на цябе ж паляцяць",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "не капай другому яму, сам у яе трапіш"
}
],
"comment": "у спалучэнні са словам 'гӏадын'"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарщуквер",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏарщуквер",
"хӏарщуквералъ",
"хӏарщуквералъул"
],
"see_also": [
{
"target": "хъалахъ",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "хӏарщул",
"stress": 6,
"forms": [
"хӏарщул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "хӏарщ",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "брудны",
"examples": [
{
"av": "хӏарщул къватӏ",
"be": "брудная вуліца"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "хӏарщ",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "хӏарщ-хӏатӏ",
"stress": 3,
"forms": [
"хӏарщ-хӏатӏ",
"хӏарщ-хӏатӏалъ",
"хӏарщ-хӏатӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "слякоць",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "хӏарщ-хӏатӏ бугеб мехалъ къватӏиве вахъине бокьуларо дие",
"be": "я не люблю выходзіць, калі на вуліцы слякота"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}