{
"word": "на",
"homonym": 1,
"forms": [
"на"
],
"senses": [
{
"text": "жинда, -де",
"precomment": "з вінавальным склонам (на пытанне «куды»)",
"examples": [
{
"be": "пакласці кнігу на стол",
"av": "тӏехь столалда лъезе"
},
{
"be": "сесці на крэсла",
"av": "бакӏида гӏодов чӏезе"
},
{
"be": "узысці на дрэва",
"av": "гъотӏоде вахине"
},
{
"be": "ехаць на поўдзень",
"av": "югалде (рекӏун) ине"
},
{
"be": "ісці на завод",
"av": "заводалде ине"
}
]
},
{
"text": "бакӏалъулаб падеж",
"precomment": "з месным скланеннем (на пытанне «дзе»)",
"examples": [
{
"be": "кніга ляжыць на стале",
"av": "тӏехь столалда буго"
},
{
"be": "быць на пленуме",
"av": "пленумалда гӏахьаллъизе"
},
{
"be": "першы на вёсцы работнік",
"av": "росулъ тӏоцевесев хӏалтӏухъан"
}
]
},
{
"precomment": "з вінавальным склонам (пры абазначэнні часу, тэрміну, на які распаўсюджваецца дзеянне)",
"examples": [
{
"be": "спазніцца на гадзіну",
"av": "сагӏаталъ кватӏизе"
},
{
"be": "на два дні",
"av": "кӏиго къоялъе"
},
{
"be": "на зіму",
"av": "хасалоялде"
}
]
},
{
"precomment": "з месным склонам (пры абазначэнні адрэзка часу, тэрміну завяршэння дзеяння на пытанне «калі»)",
"examples": [
{
"be": "прыеду на тым тыдні",
"av": "тӏасияб анкьалъ вачӏина"
},
{
"be": "на днях",
"av": "гьал къоязда"
},
{
"be": "на закаце сонца",
"av": "бакъ тӏерхьунеб мехалъ"
},
{
"be": "на досвітку",
"av": "рогьалилъ"
}
]
},
{
"precomment": "з вінавальным склонам (пры абазначэнні множання, дзялення)",
"examples": [
{
"be": "падзяліць шэсць на тры",
"av": "анлъго лъабиде бикьизе"
},
{
"be": "памножыць тры на тры",
"av": "лъабго лъабилъ кьабизе"
}
]
},
{
"precomment": "з вінаватым склонам (пры абазначэнні падабенства з кім-чым-небудзь)",
"examples": [
{
"be": "ён падобны на бацьку",
"av": "дов инсуда релълъарав вуго"
}
]
},
{
"precomment": "з вінавальным склонам (пры абазначэнні прылады дзеяння)",
"examples": [
{
"be": "зашпіліць паліто на ўсе гузікі",
"av": "тӏолалго маргъалаз пальто рахазе"
},
{
"be": "зачыніць на ключ",
"av": "кӏулалъ рахазе"
}
]
},
{
"precomment": "з прыназоўным склонам (пры абазначэнні прылады або сродку дзеяння)",
"examples": [
{
"be": "смажыць на алеі",
"av": "нахулъ бежизе"
},
{
"be": "іграць на скрыпцы",
"av": "чагъанаялда бакъан бачине"
},
{
"be": "шыць на машыне",
"av": "машинаялда (машинаялъ) букъизе"
}
]
},
{
"precomment": "з вінавальным склонам (пры абазначэнні фізічнага недахопу)",
"examples": [
{
"be": "глухі на адно вуха",
"av": "цояб гӏинда гӏинкъав"
}
]
},
{
"text": "лъиениги, сундуениги хӏажатаб, тараб",
"precomment": "з вінавальным склонам",
"examples": [
{
"be": "пакой на дваіх",
"av": "кӏигоязе бугеб рукъ"
}
]
},
{
"text": "мурад бихьизабулеб мехалъ",
"precomment": "з вінаватым склонам",
"examples": [
{
"be": "матэрыял на сукенку",
"av": "гурдие ххам"
},
{
"be": "дазвол на праезд",
"av": "ине ихтияр"
}
]
},
{
"text": "къадаралъул батӏалъи бихьизабизе",
"precomment": "з вінавальным склонам (пры абазначэнні колькаснай розніцы)",
"examples": [
{
"be": "на месяц раней",
"av": "моцӏалъ цебе"
}
]
},
{
"text": "лъугьабахъиналъул хасият, шартӏ бихьизабулаго",
"precomment": "са стараноўным склонам (пры абазначэнні характару дзеяння, умоў, пры якіх яно здзяйсняецца)",
"examples": [
{
"be": "паўзці на жываце",
"av": "чахьалда хъурщизе"
}
]
},
{
"precomment": "выразы",
"examples": [
{
"be": "на пусты страўнік",
"av": "кванирукъ чӏобого букӏаго (мачӏикьго)"
},
{
"be": "на новы лад",
"av": "цӏияб куцалъ"
},
{
"be": "на наступны дзень",
"av": "хадусеб къоялде"
},
{
"be": "на будучы год",
"av": "тӏасияб соналде"
},
{
"be": "на выпадак, калі ...",
"av": "нагагь гьедин ккани, ..."
},
{
"be": "на нашых вачах",
"av": "нильер берда цебе"
}
]
}
]
}
{
"word": "на",
"homonym": 2,
"forms": [
"на"
],
"labels": [
"размоўнае слова",
"часціца"
],
"senses": [
{
"text": "ма",
"precomment": "вазьмі",
"examples": [
{
"be": "на сшытак",
"av": "ма тетрадь",
"comment": "босе"
},
{
"be": "вось табе і на!",
"av": "ма дуе, босе гьанже!"
}
]
}
]
}
{
"word": "на",
"homonym": 3,
"forms": [
"на"
],
"precomment": "прыстаўка, ужываецца пры ўтварэньні:",
"senses": [
{
"precomment": "дзеясловаў",
"examples": [
{
"be": "набраць",
"av": "бакӏаризе"
},
{
"be": "напісаць",
"av": "хъвазе"
},
{
"be": "натрапіць",
"av": "тӏаде ккезе"
}
]
},
{
"precomment": "назоўнікаў",
"examples": [
{
"be": "нагруднік",
"av": "карандабухь"
},
{
"be": "падрукаўнік",
"av": "къвалидаххел",
"comment": "хӏалтӏулеб мехалда, къвалал чороклъичӏого рукӏине, тӏасан ххолел бащдал къвалал (цоябкъвал)"
},
{
"be": "накаленнік",
"av": "накалдабухь, накалдаххел",
"comment": "наку цӏунизе"
}
]
},
{
"precomment": "прыметнікаў",
"examples": [
{
"be": "нагрудны",
"av": "каранда балеб"
},
{
"be": "настольны",
"av": "столалда тӏад лъолеб"
},
{
"be": "насценны",
"av": "къадада балеб"
}
]
},
{
"precomment": "прыслоўяў",
"examples": [
{
"be": "моцна-моцна",
"av": "щулаго"
},
{
"be": "насцяж",
"av": "кьварун"
},
{
"be": "насуха",
"av": "бакъвазегӏан"
}
]
}
]
}