{
"word": "доламывать",
"stress": 4,
"forms": [
"доламывать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "доломать",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "долбить",
"stress": 5,
"forms": [
"долбить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "гӏанлъизе, борлъизе",
"precomment": "что",
"examples": [
{
"ru": "долбить дерево",
"av": "гъветӏ гӏанлъизе"
}
]
},
{
"text": "чӏечӏого цого жо такрар гьабизе, бугӏизе",
"precomment": "что и без дополнения (повторять)",
"labels": [
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "сколько ему ни долби – не понимает",
"av": "кигӏан дуца гьесда бугӏаниги, (гьесда) бичӏчӏуларо"
}
]
},
{
"text": "рекӏехъе лъазабизе",
"precomment": "что и без дополнения (заучивать наизусть)",
"labels": [
"разговорное слово"
]
}
]
}
{
"word": "долг",
"forms": [
"долг"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "налъи; борч; тӏадаб жо, гьабизе тӏадаб иш; къарз",
"labels": [
"в разных значениях"
],
"examples": [
{
"ru": "долг перед родиной",
"av": "ватӏаналда цебе (бугеб) борч, налъи"
},
{
"ru": "чувство долга",
"av": "тӏадаб жо бичӏчӏи"
},
{
"ru": "по долгу службы",
"av": "хъулухъалъулаб барчалъе гӏоло"
},
{
"ru": "считать своим долгом",
"av": "жиндирго борчлъун рикӏкӏине"
},
{
"ru": "наделать долгов",
"av": "налъаби гьаризе"
},
{
"ru": "залезть в долги",
"av": "налъабакье ккезе"
},
{
"ru": "остаться в долгу",
"av": "налъулавлъун ккезе"
},
{
"ru": "он не останется в долгу",
"av": "гьев налъулавлъун ккун чӏоларо, гьес бецӏичӏого толаро"
},
{
"ru": "отдать последний долг",
"av": "ахирияб нухда регӏизе (хвел букъиялъулъ гӏахьаллъи гьабизе)"
}
]
}
]
}
{
"word": "долгий",
"stress": 2,
"stem": "ДОЛГ",
"forms": [
"долгий",
"долгая",
"долгое"
],
"senses": [
{
"text": "халат бахъараб, халатаб, гӏемер мехалъ букӏунеб",
"examples": [
{
"ru": "долгий путь",
"av": "халатаб нух"
},
{
"ru": "долгое время",
"av": "халатаб заман"
},
{
"ru": "долгая жизнь",
"av": "халатаб гӏумру"
},
{
"ru": "на долгие годы",
"av": "гӏемерал соназе"
},
{
"ru": "долгие гласные",
"av": "халат рахъарал гьаркьилал",
"labels": [
"лингвистика"
]
},
{
"ru": "это долгая песня",
"av": "халатаб, чӏамучӏаб иш"
},
{
"ru": "откладывать в долгий ящик",
"av": "гьабизесеб иш нахътӏамун, хадуб бехъерхъизабун тезе"
}
]
}
]
}
{
"word": "долго",
"stress": 2,
"forms": [
"долго"
],
"labels": [
"наречие"
],
"senses": [
{
"text": "халат(го), халат бахъун (ккун), гӏемер(аб) мехалъ"
}
]
}
{
"word": "долговечность",
"stress": 7,
"forms": [
"долговечность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "гӏемер мех (цӏикӏкӏун заман) бай, гӏумру халалъи",
"precomment": "продолжительность"
},
{
"text": "щулалъи; гӏемераб заманалъе букӏин",
"precomment": "прочность"
}
]
}
{
"word": "долговечный",
"stress": 7,
"stem": "ДОЛГОВЕЧН",
"forms": [
"долговечный",
"долговечная",
"долговечное"
],
"senses": [
{
"text": "гӏемер мех балеб; халат бахъараб; гӏумру халатаб",
"precomment": "продолжительный",
"examples": [
{
"ru": "долговечная дружба",
"av": "гӏемер соназулаб гьудуллъи"
}
]
},
{
"text": "щулияб, халатаб заманалъе бугеб",
"precomment": "прочный"
}
]
}
{
"word": "долговой",
"stress": 7,
"forms": [
"долговой",
"долговая",
"долговое"
],
"senses": [
{
"text": "налъул(аб)",
"examples": [
{
"ru": "долговое обязательство",
"av": "налъул(аб) къотӏи (тӏадебоси)"
}
]
}
]
}
{
"word": "долговременный",
"stress": 8,
"stem": "ДОЛГОВРЕМЕНН",
"forms": [
"долговременный",
"долговременная",
"долговременное"
],
"senses": [
{
"text": "гӏемер мехалъул(аб), гӏемер мехалъ букӏунеб, халат бахъараб",
"examples": [
{
"ru": "долговременное отсутствие",
"av": "гӏемер мехалъ ками (бакӏалда гьечӏолъи)"
},
{
"ru": "долговременное укрепление",
"av": "гӏемер заманалъе бараб (гьабураб) щулалъи",
"labels": [
"военный термин"
]
}
]
}
]
}
{
"word": "долговязый",
"stress": 7,
"forms": [
"долговязый",
"долговязая",
"долговязое"
],
"labels": [
"разговорное слово"
],
"senses": [
{
"text": "тӏеренхалатав, хӏалакъав ва ворхатав"
}
]
}
{
"word": "долгогривый",
"stress": 8,
"forms": [
"долгогривый",
"долгогривая",
"долгогривое"
],
"senses": [
{
"text": "жал халатаб",
"examples": [
{
"ru": "долгогривый конь",
"av": "жал халатаб чу"
}
]
}
]
}
{
"word": "долгожданный",
"stress": 8,
"forms": [
"долгожданный",
"долгожданная",
"долгожданное"
],
"senses": [
{
"text": "гӏемер мехалъ жиндихъ балагьараб (балагьун чӏараб)",
"examples": [
{
"ru": "долгожданный гость",
"av": "гӏемер мехалъ ралагьун чӏарав (чӏезе ккарав) гьобол"
}
]
}
]
}
{
"word": "долгоиграющий",
"stress": 9,
"stem": "ДОЛГОИГРАЮЩ",
"forms": [
"долгоиграющий",
"долгоиграющая",
"долгоиграющее"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"ru": "долгоиграющая пластинка",
"av": "гӏемераб жо хъвараб (гӏемераб мехалъ гӏенеккизе бегьулеб) пластинка"
}
]
}
]
}
{
"word": "долголетие",
"stress": 7,
"stem": "ДОЛГОЛЕТИ",
"forms": [
"долголетие"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "гӏумру халалъи, гӏемер мех бай",
"examples": [
{
"ru": "проблема долголетия",
"av": "гӏумру халалъиялъул проблема (масъала)"
}
]
}
]
}
{
"word": "долголетний",
"stress": 7,
"stem": "ДОЛГОЛЕТН",
"forms": [
"долголетний",
"долголетняя",
"долголетнее"
],
"senses": [
{
"text": "гӏемерал соназ, гӏемер мехалъ букӏунеб, халат бахъараб",
"examples": [
{
"ru": "долголетняя дружба",
"av": "гӏемер мехалъ халат бахъараб, гӏемер соназулаб гьудуллъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "долгоносик",
"stress": 7,
"forms": [
"долгоносик"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "тӏорщалил нацӏцӏ",
"labels": [
"зоология"
]
}
]
}
{
"word": "долгополый",
"stress": 7,
"forms": [
"долгополый",
"долгополая",
"долгополое"
],
"senses": [
{
"text": "квенчӏел халатаб"
}
]
}
{
"word": "долгосрочный",
"stress": 8,
"forms": [
"долгосрочный",
"долгосрочная",
"долгосрочное"
],
"senses": [
{
"text": "халатаб заманалъул, халатаб заманалъе кьураб",
"examples": [
{
"ru": "долгосрочный заём",
"av": "халат бахъараб заманалъе кьураб заём"
}
]
}
]
}
{
"word": "долгота",
"stress": 7,
"forms": [
"долгота"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "халалъи",
"precomment": "длительность",
"examples": [
{
"ru": "долгота дня",
"av": "къойил халалъи"
}
]
},
{
"text": "долгота",
"labels": [
"география"
]
},
{
"text": "халат бахъин",
"labels": [
"лингвистика"
],
"examples": [
{
"ru": "долгота гласного",
"av": "рагьараб гьаракьалъул халат бахъин"
}
]
}
]
}
{
"word": "долготерпение",
"stress": 10,
"forms": [
"долготерпение"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "халатаб сабру букӏин, халатаб заманалъ сабру гьабизе, хӏехьезе кӏвей"
}
]
}
{
"word": "долевой",
"stress": 6,
"homonym": 1,
"forms": [
"долевой",
"долевая",
"долевое"
],
"senses": [
{
"text": "халаса (халалъухъе) бугеб",
"precomment": "продольный",
"examples": [
{
"ru": "долевой разрез дерева",
"av": "гъотӏол халалъухъе бугеб суйи (къотӏи)"
}
]
}
]
}
{
"word": "долевой",
"stress": 6,
"homonym": 2,
"forms": [
"долевой",
"долевая",
"долевое"
],
"senses": [
{
"text": "бутӏадулаб, бутӏалъун кколеб (сундулниги)",
"precomment": "являющийся долей, частью чего-либо"
}
]
}
{
"word": "долезать",
"stress": 6,
"forms": [
"долезать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "долезть",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "долезть",
"stress": 4,
"forms": [
"долезть"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "харизе, вахине (цощинаб бакӏалде щвезегӏан)",
"examples": [
{
"ru": "долезть до крыши",
"av": "тӏохде щвезегӏан харизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "долетать",
"stress": 6,
"forms": [
"долетать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "долететь",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "долететь",
"stress": 6,
"stem": "ДОЛЕТЕ",
"forms": [
"долететь"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "боржун щвезе (цощинаб бакӏалде)",
"precomment": "до чего-либо"
},
{
"text": "щвезе (махӏал, гьаркьал ва гь. ц.), рачӏине",
"precomment": "о звуках, запахах и т. д."
}
]
}
{
"word": "долечивать(ся)",
"stress": 4,
"forms": [
"долечивать(ся)"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "долечить",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "долечить",
"stress": 6,
"forms": [
"долечить"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "сахлъизегӏан дару гьабизе",
"precomment": "кого-что, довести до выздоровления"
}
]
}
{
"word": "долечиться",
"stress": 6,
"forms": [
"долечиться"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "жиндиего дару гьаби рагӏалде бахъинабизе, дару гьабун, лъугӏизабизе",
"precomment": "окончить лечение"
}
]
}
{
"word": "должен",
"stress": 2,
"forms": [
"должен"
],
"labels": [
"в значении сказуемого"
],
"senses": [
{
"text": "налъи кьезе буго",
"precomment": "кому-чему",
"examples": [
{
"ru": "он мне должен три рубля",
"av": "дос дие лъабго гъурщил налъи кьезе буго"
}
]
},
{
"text": "(гьабизе) тӏадаб буго",
"precomment": "с неопределённой формой глагола (обязан сделать)",
"examples": [
{
"ru": "вы должны закончить работу в срок",
"av": "гӏужда хӏалтӏи лъугӏизабизе тӏадаб буго нужеда"
}
]
}
]
}
{
"word": "долженствование",
"stress": 12,
"forms": [
"долженствование"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "ккечӏого, лъугьинчӏого рес гьечӏолъи"
}
]
}
{
"word": "должник",
"stress": 6,
"forms": [
"должник"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "налъулав, налъукье ккарав чи, налъи тӏад бугев чи"
}
]
}
{
"word": "должница",
"stress": 6,
"forms": [
"должница"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "налъулай, налъи тӏад бугей гӏадан"
}
]
}
{
"word": "должно",
"stress": 6,
"forms": [
"должно"
],
"senses": [
{
"text": "(букӏине) ккола",
"precomment": "следует",
"labels": [
"в значении сказуемого",
"безличное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "работать как должно",
"av": "букӏине кколедухъ хӏалтӏизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "должностной",
"stress": 10,
"forms": [
"должностной",
"должностная",
"должностное"
],
"senses": [
{
"text": "хъулухъалъулаб",
"examples": [
{
"ru": "должностная ответственность",
"av": "хъулухъалъулаб жавабчилъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "должность",
"stress": 2,
"stem": "ДОЛЖНОС",
"forms": [
"должность"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "хъулухъ",
"examples": [
{
"ru": "должность директора",
"av": "директорасул хъулухъ"
},
{
"ru": "освободить от должности",
"av": "хъулухъалдаса эркен гьавизе"
},
{
"ru": "занимать какую-либо должность",
"av": "кинаб бугониги хъулухъалда вукӏине (хъулухъ букӏине)"
}
]
}
]
}
{
"word": "должный",
"stress": 2,
"stem": "ДОЛЖН",
"forms": [
"должный",
"должная",
"должное"
],
"senses": [
{
"text": "букӏине кколеб",
"examples": [
{
"ru": "ответить должным образом",
"av": "букӏине кколеб куцалъ жаваб кьезе"
},
{
"ru": "на должной высоте",
"av": "букӏине кколеб борхалъуда"
}
]
},
{
"text": "букӏине кколеб",
"precomment": "должное",
"labels": [
"в значении имени существительного",
"средний род"
],
"examples": [
{
"ru": "отдать должное",
"av": "лъилниги букӏине кколеб адаб, къимат гьабизе; букӏине кколеб къимат кьезе"
}
]
}
]
}
{
"word": "доливать",
"stress": 6,
"forms": [
"доливать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "долить",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "долина",
"stress": 4,
"forms": [
"долина"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "расалъи, жаниблъи, гӏурумухъ",
"examples": [
{
"ru": "горная долина",
"av": "мугӏрул (мугӏрузда гьоркьоб бугеб) расалъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "долинный",
"stress": 4,
"stem": "ДОЛИНН",
"forms": [
"долинный",
"долинная",
"долинное"
],
"senses": [
{
"text": "расалъиялъул, гӏурумухъалъул(аб)",
"examples": [
{
"ru": "долинные земли",
"av": "гӏурумухъалда ругел ракьал"
}
]
}
]
}
{
"word": "долить",
"stress": 4,
"forms": [
"долить"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "тӏаде тӏун, цӏезабизе, тӏаде (гъоркь бугелде) тӏезе",
"precomment": "что, чего (до определенного уровня)",
"examples": [
{
"ru": "долить какао молоком",
"av": "какаоялде рахь тӏезе"
}
]
}
]
}
{
"word": "доллар",
"stress": 2,
"forms": [
"доллар"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "доллар",
"comment": "США-ялъул ва цо-цо цогидал пачалихъазулги гӏарцул роцен"
}
]
}
{
"word": "доложить",
"stress": 6,
"stem": "ДОЛОЖИ",
"homonym": 1,
"forms": [
"доложить"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "доклад гьабизе; баян кьезе, бицине, лъазабизе",
"precomment": "что, о ком-чем (сделать доклад)",
"examples": [
{
"ru": "секретарь доложил о прибытии делегатов",
"av": "делегатал (вакилзаби) рачӏиналъул хӏакъалъулъ секретарас лъазабуна"
}
]
}
]
}
{
"word": "доложить",
"stress": 6,
"homonym": 2,
"forms": [
"доложить"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "тӏаде жубазе",
"precomment": "что, чего (добавить)",
"examples": [
{
"ru": "доложить недостающие деньги",
"av": "гӏолареб гӏарац тӏаде жубазе"
}
]
}
]
}
{
"word": "долой",
"stress": 4,
"forms": [
"долой"
],
"labels": [
"наречие",
"разговорное слово"
],
"senses": [
{
"text": "тӏагӏа, яре, яризабе; нахъе баче (гьабе)",
"examples": [
{
"ru": "долой войну!",
"av": "рагъ яризабе!"
},
{
"ru": "шапки долой!",
"av": "тӏагърал рахъе!"
}
]
}
]
}
{
"word": "доломать",
"stress": 6,
"forms": [
"доломать"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "тӏубанго бекизабизе (хвезабизе); гъурун лъугӏизабизе",
"precomment": "что"
}
]
}
{
"word": "доломит",
"stress": 6,
"forms": [
"доломит"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "доломит",
"comment": "минерал",
"labels": [
"минералогия"
]
}
]
}
{
"word": "долото",
"stress": 6,
"forms": [
"долото"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "лълъини"
}
]
}
{
"word": "долька",
"stress": 2,
"forms": [
"долька"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "мочӏу",
"examples": [
{
"ru": "долька апельсина",
"av": "апельсиналъул мочӏу"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "доля",
"kind": "see",
"refwordnum": "1"
}
]
}
{
"word": "дольше",
"stress": 2,
"forms": [
"дольше"
],
"senses": [
{
"text": "цогидалдаса халатаб",
"precomment": "сравнительная степень к долгий и долго",
"examples": [
{
"ru": "этот путь дольше того",
"av": "гьаб нух добцоялдаса халатаб буго"
}
]
}
]
}
{
"word": "доля",
"stress": 2,
"stem": "ДОЛ",
"forms": [
"доля"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "бутӏа",
"precomment": "часть",
"examples": [
{
"ru": "пятая доля",
"av": "щуйил бутӏа"
},
{
"ru": "моя доля составляет сто рублей",
"av": "дир бутӏа нусго гъурущ ккола"
},
{
"ru": "львиная доля",
"av": "цӏакъ кӏудияб, цӏикӏкӏарасеб бутӏа"
}
]
},
{
"text": "къисмат, къадар, насиб",
"precomment": "участь, судьба",
"examples": [
{
"ru": "счастливая доля",
"av": "талихӏаб къисмат"
},
{
"ru": "горькая доля",
"av": "талихӏ гьечӏеб (кьогӏаб) къисмат"
}
]
}
]
}