{
"word": "мацӏ",
"homonym": 1,
"forms": [
"мацӏ",
"мацӏалца",
"мацӏалзул",
"мацӏал"
],
"senses": [
{
"text": "мова; язык",
"examples": [
{
"av": "белъараб мацӏ",
"be": "адварны язык"
},
{
"av": "гӏакдал мацӏ",
"be": "карові, ялавічны язык"
},
{
"av": "тӏогьиса мацӏ",
"be": "канчык языка"
},
{
"av": "мацӏ бабадизе",
"be": "блытацца, касанець — пра язык; заікацца"
},
{
"av": "мацӏ бакъвайги дир!",
"be": "каб мне язык адсох!",
"comment": "клятоўскі выраз"
},
{
"av": "мацӏ барав чи",
"be": "заіка, камекаючы чалавек"
},
{
"av": "мацӏ бараб лъимер",
"be": "заікаючаеся дзіця, дзіця-заіка"
},
{
"av": "мацӏ бахъизе",
"be": "аблізаць"
},
{
"av": "гӏакдаца бачида мацӏ бахъана",
"be": "карова аблізала цяля"
},
{
"av": "мацӏ бихьизе",
"be": "паказаць язык",
"comment": "каму-небудзь"
},
{
"av": "мацӏ букарун буго досул",
"be": "у яго язык свярбіць",
"comment": "сказаць што-небудзь"
},
{
"av": "мацӏ вагӏизе",
"be": "анямець",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"av": "мацӏ дализе",
"be": "павіснуць — пра язык",
"comment": "напр. сабакі"
},
{
"av": "мацӏ кквезе мацӏ ккурав",
"be": "нямы",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"av": "мацӏ къулчӏизе",
"be": "праглынуць язык",
"comment": "пры прыступе эпілепсіі"
},
{
"av": "мацӏ къватӏибе рехизе",
"be": "высунуць язык"
},
{
"av": "мацӏ къокъ гьабизе",
"be": "язык укараціць"
},
{
"av": "мацӏ хӏанчӏизе",
"be": "прыкусіць язык; прыкуснуць язык"
},
{
"av": "мацӏ хӏанчӏизе",
"be": "шкадаваць",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "мацӏ тӏекъав чи",
"be": "каснамоўны чалавек; заіка"
},
{
"av": "мацӏ тӏекълъи",
"be": "каснамоўства; заіканне"
},
{
"av": "кӏалдиб мацӏ багъарулеб гьечӏо",
"be": "у роце язык не паварочваецца",
"comment": "сказаць што-небудзь"
},
{
"av": "дур кӏалдиб мацӏ — мунго чӏвалеб бацӏ",
"be": "язык у роце тваім — волк, які цябе забівае",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "язык твой — вораг твой"
},
{
"av": "мацӏалда ракьа гьечӏеб",
"be": "язык без костак",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "мацӏалда цӏумур барав",
"be": "той, у каго язык подвешаны; той, хто за словам у кішэню не палезе",
"comment": "літ. той, у каго язык як званочак"
},
{
"av": "мацӏалтӏа богӏоллъи лъечӏо",
"be": "макавай расінкі ў роце не было",
"comment": "літ. у рот нічога не браў"
},
{
"av": "мацӏалтӏа букӏине",
"be": "круціцца на языку",
"comment": "пра слова"
},
{
"av": "мацӏалтӏа буго досул цӏар, амма кинго ракӏалде бачӏунеб гьечӏо",
"be": "на языку круціцца яго імя, але ніяк не магу ўспомніць"
},
{
"av": "мацӏалтӏе босизе",
"be": "паспрабаваць на язык"
},
{
"av": "мацӏалтӏе бачӏанщинаб рагӏи абизе",
"be": "гаварыць усё, што на розум прыйшло",
"comment": "літ. казаць словы, што прыйшлі на язык"
},
{
"av": "мацӏалда гарацӏ барав",
"be": "негаворлівы",
"comment": "літ. у каго на мове вузел"
},
{
"av": "мацӏалдаса гарацӏ бичизе",
"be": "набыць дар мовы",
"comment": "літ. развязаць вузел на мове"
},
{
"av": "мацӏ бегӏераб хер",
"be": "пырнік",
"labels": [
"батаніка"
]
},
{
"av": "мацӏ бухӏулеб тӏегь",
"be": "люцік едкі",
"labels": [
"батаніка"
]
},
{
"av": "хьитил мацӏ",
"be": "язычок абутку"
},
{
"av": "чирахъул мацӏ",
"be": "язычок полымя",
"comment": "у газавай лампе"
},
{
"av": "цӏалал мацӏ",
"be": "язычок пугі"
},
{
"av": "кӏкӏуйда гьоркьосан цӏадул мацӏал роржанхъулел руго",
"be": "скрозь дым пляшуць языкі полымя"
}
]
},
{
"text": "металічны наканечнік",
"examples": [
{
"av": "рачалзул мацӏ",
"be": "металічны наканечнік паяса"
}
]
},
{
"text": "вастрыё",
"examples": [
{
"av": "носол мацӏ",
"be": "вастрыё нажа"
},
{
"av": "хонжрол мацӏ",
"be": "вастрыё кінжала"
},
{
"av": "цӏадул мацӏ",
"be": "жар, высокая тэмпература"
},
{
"av": "къукъадул мацӏалда вуго дов",
"be": "ён наперадзе атрада"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏбухӏ",
"kind": "see",
"refwordnum": "2"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏ",
"homonym": 2,
"forms": [
"мацӏ",
"мацӏалъ",
"мацӏалъул",
"мацӏал"
],
"senses": [
{
"text": "мова; маўленне",
"examples": [
{
"av": "литературияб мацӏ",
"be": "літаратурная мова"
},
{
"av": "магӏарул мацӏ",
"be": "аварская мова; аварская гаворка"
},
{
"av": "рахьдал мацӏ",
"be": "родная мова",
"comment": "літ. малочная мова"
},
{
"av": "мацӏ бицине",
"be": "умаўляць",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "мацӏ лъазе",
"be": "валодаць мовай"
},
{
"av": "мацӏ лъалареб",
"be": "нямы, пазбаўлены дару мовы"
},
{
"av": "мацӏ лъаларев чи",
"be": "нямы [чалавек]"
},
{
"av": "хӏеренаб мацӏ бицине",
"be": "пальсціць; выказвацца ласкавай мовай"
},
{
"av": "гӏараб мацӏалъ кӏалъазе",
"be": "гаварыць па-арабску"
},
{
"av": "гӏурус мацӏалъул синонимал",
"be": "сінонімы ў рускай мове"
},
{
"av": "цо мацӏалдаса цоги мацӏалде буссинабизе",
"be": "перакладаць з адной мовы на іншую"
},
{
"av": "гӏемерал мацӏал лъалев чи",
"be": "паліглот"
}
]
},
{
"text": "размова, балбатня",
"labels": [
"размоўнае слова"
],
"examples": [
{
"av": "мацӏ бицун жо ккеларо",
"be": "ад балбатні толку не будзе"
}
]
},
{
"text": "мова; язык",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"av": "хӏанчӏазул мацӏ",
"be": "мова птушак"
},
{
"av": "мацӏ лъалареб хӏайван",
"be": "бязслоўная жывёла"
},
{
"av": "мацӏ лъалареб хӏайваназда гурхӏа, Аллагь, хӏетӏ лъаларел лъималазда гурхӏа, Аллагь!",
"be": "О Алах, змілуйся над бязсловеснымі жывёламі, о Алах, змілуйся над малымі дзецьмі, якія не ўмеюць хадзіць!"
},
{
"av": "борхьилги мацӏ лъала досда",
"be": "нават змяінай мовай здолее ён выказвацца",
"comment": "пра гаварлівага чалавека"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏ",
"homonym": 3,
"forms": [
"мацӏ",
"мацӏица",
"мацӏил",
"мацӏал"
],
"senses": [
{
"text": "паклёп; данос; кляўза; нагавор, навет; ябеда; плётка",
"examples": [
{
"av": "мацӏ гьабизе",
"be": "даносіць, данесці што-небудзь на каго-небудзь, рабіць даносы; ябэднічаць; пляткарыць, гаварыць дрэннае пра чалавека; кляўзнічаць; наклептаць, апаклёпаць каго-небудзь",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "досдасан мацӏ гьабун буго",
"be": "яго [хто-небудзь] апаклёпаў"
},
{
"av": "мацӏ кьезе",
"be": "скардзіцца, ябеднічаць",
"labels": [
"дыялектызм"
]
},
{
"av": "мацӏилаб кӏал кӏалъазе",
"be": "ябеднічаць, плёткаваць"
},
{
"av": "мацӏица кӏиго вацги цоцадаса ватӏа гьавула",
"be": "плётка два родныя браты разлучыць",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "Мацӏал гьаруразул мацӏал рахъайги",
"be": "Хай адымуцца языкі тых, хто плёткі разводзіць",
"labels": [
"фальклор"
]
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏалзул",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏалзул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "мацӏ",
"refwordnum": "1",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "моўны"
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏ",
"kind": "from",
"refwordnum": "1"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "мацӏалъул",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏалъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "мацӏ",
"refwordnum": "2",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "моўны",
"examples": [
{
"av": "мацӏалъулалъул хаслъаби",
"be": "моўныя асаблівасці"
},
{
"av": "мацӏалъул гӏалимчи",
"be": "лінгвіст, мовазнаўца"
},
{
"av": "мацӏалъул гӏелму",
"be": "лінгвістыка, мовазнаўства"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏ",
"kind": "from",
"refwordnum": "2"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "мацӏбухӏ",
"stress": 2,
"forms": [
"мацӏбухӏ",
"мацӏбухӏалъ",
"мацӏбухӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "люцік едкі",
"labels": [
"батаніка"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏигъин",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏигъин"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "мацӏигъине"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "мацӏигъине",
"stress": 5,
"stem": "мацӏигъ",
"forms": [
"мацӏигъине",
"мацӏигъуна",
"мацӏигъина",
"мацӏигъана"
],
"senses": [
{
"text": "даносіць, паклёпнічаць, ябеднічаць, навушнічаць; плёткаваць, кляўзаваць"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "мацӏик",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏик",
"мацӏикица",
"мацӏикил",
"мацӏикал"
],
"senses": [
{
"text": "плёткар; ябеднік",
"labels": [
"размоўнае слова"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏикету",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏикету",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏикету",
"мацӏикетуяс",
"мацӏикетуялъ",
"мацӏикетуясул",
"мацӏикетуялъул",
"мацӏикутул"
],
"senses": [
{
"text": "плёткар; ябеднік",
"labels": [
"размоўнае слова"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏик",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏикутул",
"stress": 5,
"stem": "мацӏикуту",
"forms": [
"мацӏикутул",
"мацӏикутуз",
"мацӏикутузул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "мацӏикету"
}
],
"see_also": [
{
"target": "мацӏикету",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "мацӏихъан",
"stress": 5,
"stem": "мацӏихъа",
"forms": [
"мацӏихъан",
"мацӏихъанас",
"мацӏихъаналъ",
"мацӏихъанасул",
"мацӏихъаналъул",
"мацӏихъааби"
],
"senses": [
{
"text": "даносчык; паклёпнік; ябеднік; навушнік; кляўзнік; плёткар",
"labels": [
"размоўнае слова"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏихъанлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"мацӏихъанлъи",
"мацӏихъанлъиялъ",
"мацӏихъанлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "паклёпніцтва",
"examples": [
{
"av": "мацӏихъанлъи гьабизе",
"be": "паклёпнічаць, займацца даносамі, паклёпамі, намовамі, сплёткамі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "мацӏ-махх",
"stress": 2,
"forms": [
"мацӏ-махх"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"av": "мацӏ-махх бан лъугьине",
"be": "акамянець, быць у бязсловесным стане"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "—"
}
{
"word": "мацӏ-цӏар",
"stress": 2,
"forms": [
"мацӏ-цӏар"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"av": "мацӏ-цӏар лъаларев",
"be": "незнаёмы"
},
{
"av": "мацӏ-цӏар лъаларел гӏадамал инжит гьаруге",
"be": "не абражай незнаёмых людзей"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "—"
}