ГӀАДАДА БИЦАРАБ РАГӀИ, ГӀАДАДА РЕХАРАБ ЧӀОР
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАДА БИЦАРАБ РАГӀИ, ГӀАДАДА РЕХАРАБ ЧӀОР",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Слово, сказанное зря — попусту выпущенная стрела."
}
],
"page": 83
}
{
"phrase": "ГӀАДАДА КЪАД",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "средь бела дня",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьасда ккана гӏадада къад жив хъамал гьавуни-лан...",
"ru": "У него было такое ощущение, что его ограбили средь бела дня...",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
}
],
"page": 84
}
{
"phrase": "ГӀАДАЛАБ ХАБАР",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "глупость, бессмыслица"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьес абуна гӏадалал харбал тун цо бакӏалда чӏайилан, вас аравго гӏадин тӏад вуссунги вачӏинилан, гьитӏинав чи гурилан.",
"ru": "Он сказал, чтобы не говорили глупостей; сын как ушёл, так и вернётся, не маленький.",
"author": "П. Муртазагӏалиева",
"source": "Дир хъахӏаб кӏаз"
}
],
"page": 84
}
{
"phrase": "ГӀАДАЛ НАХ",
"senses": [
{
"translation": "головной мозг"
}
],
"page": 84
}
{
"phrase": "ГӀАДАЛЪ ЖО БАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "вылететь из головы",
"literal": "по голове ударить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Я мун лъаралдаса, лъарагӏай бика, Лъараб гӏелмуялда гӏадалъ жо бана.",
"ru": "Красавица, как тебя я повстречал, Всё из головы вылетело моей.",
"author": "ГӀ. Махӏамад",
"source": "Кучӏдул"
}
],
"page": 84
}
ГӀАДАЛЪ МАГӀ ЧӀВАЗЕГӀАНГИ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАЛЪ МАГӀ ЧӀВАЗЕГӀАНГИ",
"senses": [
{
"translation": "неприятно; не по душе",
"literal": "будто гвоздь в голову вбить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Доб сордоялъ вас росулъе вачӏарав мехалъги, гӏадалъ магӏ чӏвазегӏанги бокьичӏо дие гьеб.",
"ru": "Мне было неприятно ещё тогда, когда он пришёл к нам на празднование дня рождения сьша.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 84
}
ГӀАДАЛЪ ТӀИЛ КЬАБУРАБ ГӀАДИН
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАЛЪ ТӀИЛ КЬАБУРАБ ГӀАДИН",
"senses": [
{
"translation": "резко, внезапно",
"literal": "будто палкой по голове ударили"
}
],
"examples": [
{
"av": "ГӀадалъ тӏил кьабураб гӏадин тӏуркӏана ХӀайдар.",
"ru": "Гайдар внезапно вздрогнул.",
"author": "М. Шамхалов",
"source": "ГӀадамал руго гӏадамал"
}
],
"page": 84
}
{
"phrase": "ГӀАДАМАЗДА ГӀАДЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "удивить (ошарашить) людей"
}
],
"examples": [
{
"av": "Росдаца рагӏи тарав ГӀамирханил васасда, Хочбарица зар кьаби гӏадлъана гӏадамазда.",
"ru": "Людей ошарашила пощёчина, Что дал Хочбар сыну Амирхана.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 84
}
{
"phrase": "ГӀАДАМАЗЕ КВЕШЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "делать наперекор, вопреки всему",
"literal": "назло людям"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дица гъоб гӏадамазе квещезе абуна, дида аскӏоса нахъе айилан.",
"ru": "Я это сказала назло всем, чтоб ты отошёл от меня.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Гьитӏинав гьокочи"
}
],
"page": 85
}
ГӀАДАМАЗУЛ КӀАЛАЛ РУКЪИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАМАЗУЛ КӀАЛАЛ РУКЪИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "заставить молчать; заткнуть рот кому-л.",
"equiv": "approx",
"literal": "зашить людям рот"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Дуни вуцӏухӏун чӏелаан, дида цӏакъ лъала вуцӏухӏун чӏезе, ал гӏадамазул кӏалал рукъизе мунго вахъаха,— ян къвалалъ надалдаса гӏетӏги бацӏунаго къватӏиве лъугьун ана гьев.",
"ru": "— Я-то буду молчать, я умею молчать, но заставь замолчать людей,— вытирая пот со лба рукавом, он вышел.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 85
}
ГӀАДАМАЛ ХВАРАЛЪУВ ХВЕЗЕГИ ВАС ВУКӀИН ТАЛИХӀ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАМАЛ ХВАРАЛЪУВ ХВЕЗЕГИ ВАС ВУКӀИН ТАЛИХӀ",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Счастье иметь сына, даже если он по-гибнет там, где люди погибают."
}
],
"page": 85
}
ГӀАДАМАЛ ХОЛА, БАХӀАРЧИ ДАИМ ЧӀАГО ВУКӀУНА
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАМАЛ ХОЛА, БАХӀАРЧИ ДАИМ ЧӀАГО ВУКӀУНА",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Люди умирают, а герой вечно живой."
}
],
"page": 85
}
{
"phrase": "ГӀАДАМАЛЪЕ ВАХЪИНЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "выйти в люди"
},
{
"n": 2,
"translation": "выйти в свет"
}
],
"page": 85
}
ГӀАДАНАХ ГЬАЛУЛЕБ ХӀАЛ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАНАХ ГЬАЛУЛЕБ ХӀАЛ",
"senses": [
{
"translation": "сильная жара; мозги плавятся",
"literal": "кипят"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дуе бокьун бугоха гьадинги хӏанчӏилги гӏаданах гьалулеб хӏалалъ гьелегьун бугеб мехалъ, хутӏа-хутӏаравги вагӏаризавуларищ дун гьалъилан гьикъизе.",
"ru": "Сейчас, когда так жарко, что и у птицы мозг кипит, ты спрашиваешь, не заставит ли она (девушка) меня ещё больше покраснеть.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Гьитӏинав гьокочи"
}
],
"page": 85
}
{
"phrase": "ГӀАДАНИ БЕРАЛ",
"senses": [
{
"see_also": "гӏаданул берал",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 86
}
{
"phrase": "ГӀАДАНЛЪИ БИЧИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "продавать честь и достоинство",
"literal": "человечность"
}
],
"examples": [
{
"av": "Амма гьанже гӏадаб гӏасияб даран ГӀаданлъи бичулеб дида бихьчиӏо.",
"ru": "Не видел я подобной грешной торговли. Когда продают честь и достоинство.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 86
}
{
"phrase": "ГӀАДАНЛЪИ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "оказать гостеприймство, уважение; пригласить в гости",
"literal": "человечность про-явить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьанжеса вачӏарав мехалъ лъикӏаб гӏаданлъи гьабизе ккела гьесие.",
"ru": "Надо будет пригласить его домой, когда приёдет в следующий раз.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 86
}
{
"phrase": "ГӀАДАНЛЪИ ЦӀУНИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "сохранять достоинство"
}
],
"examples": [
{
"av": "Халкъалде гьоркьове вахъиналдего Магӏарул гӏаданлъи цӏунизе гьабе.",
"ru": "Прежде чем выйти в люди, Научись достоинство своё сохранять.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Хъахӏилаб экран"
}
],
"page": 86
}
{
"phrase": "ГӀАДАНУЛ БЕРАЛ",
"labels": [
"поэт."
],
"senses": [
{
"translation": "очи ясные"
}
],
"examples": [
{
"av": "Халкъ гӏажиз гьабулей гӏадан яти дал,",
"ru": "Паданул беразул низам бихана. Я увидел женщину дивной красоты, И очи мой ясные потеряли покой.",
"author": "ЧӀанкӏа",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 86
}
ГӀАДАН ГӀАДАМАСЕ — МАТӀУ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАН ГӀАДАМАСЕ — МАТӀУ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Человек человеку — зеркало."
}
],
"page": 85
}
ГӀАДАН ЛЪАЗЕ ККАНИ, ЦӀАМУЛ ПУД ЦАДАХЪ КВАНАЗЕ ККОЛА
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДАН ЛЪАЗЕ ККАНИ, ЦӀАМУЛ ПУД ЦАДАХЪ КВАНАЗЕ ККОЛА",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Чтоб узнать человека, надо пуд соли с ним съесть."
}
],
"page": 85
}
{
"phrase": "ГӀАДАН ЛЪУГЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "стать [достойным] человеком"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цеего хвана Гьиматил гӏадан лъугьине бокьарай кӏодо.",
"ru": "Давно умерла бабушка, которая мечтала, чтобы Гимбат стал человеком.",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Къисаби ва харбал"
}
],
"page": 85
}
{
"phrase": "ГӀАДАТАЗУЛ ЖУЛ",
"labels": [
"книжн."
],
"senses": [
{
"translation": "«Метла адатов»",
"etymology": "название первой книги Гамзата Цадасы, обозначавшее пути «выметания» из новой жизни старых, вредных адатов"
}
],
"examples": [
{
"author": "ЦӀ. ХӀамзат"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДАТ МЕРХЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "преступить обычай, традицию",
"literal": "адат растоптать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Баркала, Урузмаг, баркала, кӏодо, КӀвана дуда согӏаб гӏадат мерхьине.",
"ru": "Спасибо, бабушка, спасибо, Урузмаг, Сумела ты обычай жестокий преступить.",
"author": "М. Сулиманов",
"source": "Апараг"
}
],
"page": 86
}
{
"phrase": "ГӀАДАХЪ БОСИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "обратить внимание; принять к сведению"
}
],
"page": 87
}
ГӀАДЛУ БИЛЪЛЪАНХЪИЗАБИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДЛУ БИЛЪЛЪАНХЪИЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "наводить порядок",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьенив вищулев вукӏун вуго щибаб росулъ гӏадлу билъанхъизабизе 50 рекӏарав.",
"ru": "Выбирали 50 всадников, чтобы навести порядок в каждом селе.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Салатавалъул партизанал"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДЛУ БИХХИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "внести сумятицу",
"literal": "порядок разрушить"
}
],
"examples": [
{
"av": "ГӀищкъу-гьавайилан гьал гӏадамаца, ГӀадлу биххун буго дуниялалъул.",
"ru": "О любви и страсти нынче только говорят, И в мире царит беспорядок.",
"author": "Махӏмуд",
"source": "Апараг"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДЛУ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "наводить порядок",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "— ГӀелаха гьал руччаби гӏадлу гьабизе бихьи-налги гьечӏого хутӏани, дуниял бегуниса бахъила гьаз.",
"ru": "— Ёсли позволить женщинам наводить порядок, то они могут перевернуть весь мир.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДЛУ ХВАРАВ",
"senses": [
{
"translation": "невоспитанный, тёмный",
"literal": "порядок нарушающий"
}
],
"examples": [
{
"av": "Рикӏкӏунге магӏарулав",
"ru": "Падлу хварав чийилан. Не считайте горца Невоспитанным человеком.",
"author": "ХӀ. Гъазимирзоев",
"source": "Чундузул сухъмахъ"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДЛУ ХВЕЗЕ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "нарушать порядок, дисциплину",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цониги магӏарулас гӏадлу хвезе гьабуни, Гьесда рагӏи абулев гӏакъилав судияв мун.",
"ru": "Ёсли хоть один горец нарушит порядок. Ты — судья, призывающий его к ответу.",
"author": "ГӀ. М. ГӀалиев",
"source": "ЦӀваби кенчӏелел руго"
}
],
"page": 87
}
{
"phrase": "ГӀАДЛУ ЦӀУНИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "соблюдать порядок; наводить порядок",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Дица ну же да гьоркьоб гӏадлу цӏунизе буго, ЦӀияб къагӏидаялъул къанун букӏине буго.",
"ru": "— Я средь вас порядок наведу И новые законы создам для вас.",
"author": "М. ГӀусманов",
"source": "Лъабго багьадурасул росу"
}
],
"page": 88
}
ГӀАДЛУ-НИЗАМАЛДЕ АХӀИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "ГӀАДЛУ-НИЗАМАЛДЕ АХӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "призвать к порядку, к ответу"
}
],
"examples": [
{
"av": "Ва къотӏи ккун букӏана, радал кванан хадуб пионеротрядги данде бакӏарун, такьсирчагӏазе диван гьабизе, гӏадлу-низамалде ахӏизе.",
"ru": "Было решено после завтрака собрать пионерский отряд и призвать виновников к ответу.",
"author": "ГӀ. Расулов",
"source": "Анищалъул цӏаялда хадур"
}
],
"page": 88
}
{
"phrase": "ГӀАД-ХОЧӀ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "насмехаться; поднимать на смех"
},
{
"n": 2,
"translation": "не принимать всерьёз"
}
],
"examples": [
{
"av": "Радал ахӏи бан нижеда тӏаде вачӏарав районалъул прокурор ГӀабдулгӏазизида дица бицана ккараб жо, гьес дир рагӏи гӏад-хочӏие гьабуна ва дие хӏинкъи кьуна.",
"ru": "Утром я рассказал всё как было районному прокурору Абдулазизу, но он не принял мой слова всерьёз и стал мне угрожать.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 88
}