{
"phrase": "КВЕЛЪ БАЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "обуздать, по-корить; приручить",
"literal": "уздечку надеть"
},
{
"n": 2,
"translation": "прибрать к рукам",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "ТӀаде квер бегьани, квачӏ кьабулеб дун, Квелъ бачӏого буго гьанже мерхьунеб.",
"ru": "Меня, встававшего чуть что на дыбы. Теперь приручили.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 134
}
КВЕЛЪ БАХЪУН БИЧЧАРАБ БАРТИ ГӀАДИН
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕЛЪ БАХЪУН БИЧЧАРАБ БАРТИ ГӀАДИН",
"senses": [
{
"translation": "свободно, привольно",
"literal": "как конь, выпущенный из уздечки"
}
],
"examples": [
{
"av": "Квелъ бахъун биччараб барти гӏадин, чӏечӏого бортанхъилеб букӏуна гьури гьаниб росдал къваридал къватӏазухъан.",
"ru": "В этих узких аульских переулках ветер гуляет свободно.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Гьитӏинав гьокочи"
}
],
"page": 134
}
{
"phrase": "КВЕЛЪ РЕХИЗЕ",
"senses": [
{
"see_also": "квелъ базе",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 134
}
КВЕРАЛДА КИЛИЩАЛГИ БАЩАДАЛ РУКӀУНАРО
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕРАЛДА КИЛИЩАЛГИ БАЩАДАЛ РУКӀУНАРО",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Даже пальцы на руке неодинаковые",
"literal": "неравные"
}
],
"page": 139
}
КВЕРАЛ БИДУЦА РЕЛЪИНЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕРАЛ БИДУЦА РЕЛЪИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "обагрить руки чьей-л. кровью, совершить преступление",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "ГӀадамасул жидерго намусги бацӏцӏадго бугони, квералги бидуца релъун гьечӏони, анцӏго соналъ бараб гӏаздалъаяли щай гурин, азарго сон бараб кьурулъанги лъим бецӏцӏизабула.",
"ru": "Если у человека совесть чиста и руки не обагрены чужой кровью, то он может выжать воду не только из снегов десятилетней давности, но и из тысячелетних скал.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 138
}
КВЕРАЛ ГӀОДОРЕ РИЧЧАЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕРАЛ ГӀОДОРЕ РИЧЧАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "опустить руки, раз увериться в чём-л.",
"equiv": "exact"
}
],
"page": 138
}
{
"phrase": "КВЕРАЛ МЕСЕДИЛАВ",
"senses": [
{
"translation": "золотые руки",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Лъие гьеб къваригӏараб Василий гӏадав кверал меседилав устар ва жиндирго ишалде рокьи ккарав хӏаракатчи вукӏинчӏевани.",
"ru": "Кому это нужно, если бы не было такого энер-гичного человека, как Василий, с золотыми руками и влюблённого в своё дёло.",
"author": "ГӀ. М. ГӀалиев",
"source": "Дир захӏмат — дир талихӏ"
}
],
"page": 138
}
КВЕРАЛ ТӀАТӀАЛА ЛЪУН ЧӀЕЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕРАЛ ТӀАТӀАЛА ЛЪУН ЧӀЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "сидеть сложа р и, бездельничать; плевать в потолок, гонять лодыря",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "ХӀебул гурелъулха нилъер ракӏал ругел, дунялалъул боцӏиги кодоса бахъичӏого теларила гьел нилъеда тӏаделъараб мехалъ, кверал тӏатӏала лъун чӏезе.",
"ru": "Не из воска же наши сердца, чтобы [нам] сидеть сложа руки, когда они идут на нас, чтобы отнять у нас всё нажитое.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Кьалбаз ккола гъветӏ"
}
],
"page": 138
}
КВЕРАЛЪ КВЕРГИ ККУН ЧӀЕЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕРАЛЪ КВЕРГИ ККУН ЧӀЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "сидеть сложа р и, бездействовать",
"equiv": "exact",
"literal": "рукой держа руку"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьудуласул васас чӏужу ячуней мехалъ дун квералъ кверги ккун чӏезе бегьилиш.",
"ru": "Не могу же я сидеть сложа руки, когда женится сын моего друга.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 139
}
{
"phrase": "КВЕРДАСАН КАМИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "быть убитым кем-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Кинида вущунев Башир вихьигун, Бичӏчӏун буго ЧӀохъа мадугъаласда,— Гьадин гвангъараб нур хекко сунеблъи, Вас инсул квердасан камизе вукӏин.",
"ru": "Ещё когда Башир в люльке лежал. Предсказал сосед из Чоха, Что подобное сияние угаснет рано И отцом будет сын убит.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 139
}
{
"phrase": "КВЕРДА РУГЬУНЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "стать ручным",
"literal": "к рукам привыкать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Сагӏдулагьица абуна аб хеккого кверда ругьунлъу-лилан.",
"ru": "Сагдула сказал, что его легко приручить.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 139
}
{
"phrase": "КВЕРДЕ ВОСИЗЕ",
"variants": [
"ВАЧИНЕ"
],
"senses": [
{
"translation": "покорить, пленить",
"literal": "в руки взять"
}
],
"examples": [
{
"av": "Рорхатал мугӏрузда ханлъи гьабураб Хасалил тахӏиагьар кверде босана.",
"ru": "Царствовавшую над высокими горами, Покорили мы снежную вершину — Столицу зимы.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 139
}
{
"phrase": "КВЕРДЕ ИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "сдаться в плен",
"literal": "в руки идти"
}
],
"examples": [
{
"av": "Якъинаб жо букӏана Сагӏидбег шакдарулев вукӏйн ва ахир-къадги Халипал гьариги къабул гьабун, жидер цевехъан кверде ине ккани, кинаб букӏаниги рецӏел босичӏого гьев чӏунгутӏиз.",
"ru": "Было ясно, что Саидбёг подозревает что-то неладное, и в конце концов, если их глава, удовлетворив просьбу Ха липы, вынужден будет сдаться в плен, то он не откажется от мести.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "ЧӀегӏераб гамачӏ"
}
],
"page": 140
}
{
"phrase": "КВЕРЩЕЛ БОСИЗЕ",
"labels": [
"книжн."
],
"senses": [
{
"translation": "получить чьё-л. согласие, разрешение"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьелда кӏалъазе ун кӏиго вакилас, Кверщел босулаго сордо борчӏула.",
"ru": "Два посланца ночь там провели. Чтоб заручиться согласием девушки.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 140
}
{
"phrase": "КВЕРЩЕЛ ГЬАБИЗЕ",
"labels": [
"книжн."
],
"senses": [
{
"translation": "— прибрать к рукам; по-корить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гучал кьурабазда кьан бан рекӏараб Кьили мегӏералда кверщел гьабуна.",
"ru": "Восседающую на неприступных скалах, Покорили мы Седло-гору.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 140
}
{
"phrase": "КВЕР БАЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "приступить к делу, начать что-л.; решиться на что-л.’, брать быка за рога",
"equiv": "approx",
"literal": "руку приложить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цинги вехьасул инагьдиялъ ракӏ сорорай ясалъ квер бала гьесулги жиндергоги талихӏалъе гӏоло къеркьезе.",
"ru": "Девушка, тронутая любовью чабана, решила бороться за своё счастье.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 134
}
{
"phrase": "КВЕР БАКЪАГИ",
"interjection": true,
"senses": [
{
"translation": "бог в помощь!, удачи в работе!"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Квер бакъаги, ясал, свакалел ругищ? — Ясаца киназго бутӏрул рорхула.",
"ru": "— Бог в помощь, девушки, не устали ли вы?— Девушки головы подняли все.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "ГӀаздада цӏаял"
}
],
"page": 134
}
{
"phrase": "КВЕР БАКЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "оказать помощь, поддёржку, помочь",
"literal": "руку благословить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гъав живгоги хӏадур вуго гьелъие квер бакъизе.",
"ru": "Да он и сам готов помочь ей.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 134
}
{
"phrase": "КВЕР БИТӀАРАВ",
"senses": [
{
"translation": "лёгкая рука у кого-л.",
"literal": "прямой на руку"
}
],
"examples": [
{
"av": "Оц балелъул пурцида хадув инеги бищунго квер битӏарав, чорхолъ жан бугев векьарухъанасда тӏад къалаан.",
"ru": "В день первой борозды за сохой идти поручали опытному пахарю с лёгкой рукой.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Икъбал"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР БИХХИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "не ручаться за себя"
},
{
"n": 2,
"translation": "прибегнуть к оружию"
},
{
"n": 3,
"translation": "совершить преступление",
"literal": "руку высвободить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьений мун кватӏани дица квер биххизе буго.",
"ru": "Ёсли ты там задержишься, я не ручаюсь за себя.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "ЧӀегӏераб гамачӏ"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР БИЧЧАН ВУКӀИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "быть щедрым",
"literal": "быть с открытой рукой"
}
],
"examples": [
{
"av": "Жидеда ракӏ гурхӏун ватилин гьев гьедин квер биччан вугев абун кколаан гьелда.",
"ru": "Она думала, что он так щедр только из жалости к ним.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "ЧӀегӏераб гамачӏ"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР БОРХИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "покончить с собой; руки наложить [на себя]",
"literal": "руку поднять"
}
],
"examples": [
{
"av": "Амма рокьи гьечӏеб гъасда цӏадул хинлъи чӏвачӏо дида, Мучарилав. Чанги гьесана дидего квер борхизе.",
"ru": "Но без любви, у пустого очага я не согрелся, Мучарилав. Сколько раз хотел покончить с собой.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР БОСИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "пожать руку, здороваться или прощаться за руку",
"literal": "взять руку"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Къо-мех лъикӏ,— абун ГӀумарица вехьасул тӏилица кӏвекӏараб квер босана.",
"ru": "— Всего доброго,— сказал Омар и пожал крепкую руку чабана.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "ЧӀегӏераб гамачӏ"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР БУКАРИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "поднимать руку на кого-л.",
"literal": "рука чешется"
},
{
"n": 2,
"translation": "хотеть делать что-л., приступать к чему-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьа, букарулебищ дур квер букӏараб, кодоб лъимер-ги ккурай гьай лъадуда кьабгӏизе!",
"ru": "Как у тебя рука поднялась на жену с ребёнком!",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Кьалбаз ккола гъветӏ"
}
],
"page": 135
}
{
"phrase": "КВЕР ГӀАНАСЕЙ ЯС",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "малышка, маленькая девочка",
"literal": "девочка с руку"
}
],
"examples": [
{
"av": "Кечӏ ахӏана дагьалъ, цинги гьай чӏана. Цинги гьай гӏодана, гӏайиб щиб гьалда? — ГӀатӏидаб дуниял, квер гӏанасей яс...",
"ru": "Она спела немного, затем умолкла. Потом заплакала: в чём её вина? — Мир огромен, а она малышка.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 136
}
{
"phrase": "КВЕР ГӀАТӀИДАВ",
"senses": [
{
"see_also": "квер цӏалтарав",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 136
}
{
"phrase": "КВЕР ГӀОДОБЕ ЩВЕЧӀЕБ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "наспех, на скорую руку, кое-как",
"literal": "рука, не доставшая низа"
}
],
"page": 136
}
{
"phrase": "КВЕР ГӀУНТӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "успевать",
"literal": "рукой доставать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Кумек гьабизе ккела, ГӀумардада, дирги кибего квер гӏунтӏун бахъунеб гьечТо.",
"ru": "— Надо бы помочь мне, Омардада, я ведь тоже не успеваю везде.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 136
}
КВЕР КӀОБОКӀУН КИЛИЩ БОРТУЛАРО
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕР КӀОБОКӀУН КИЛИЩ БОРТУЛАРО",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Сколько руку ни тряси, палец не упадёт (т. е. всё равно ничего не изменится)."
}
],
"examples": [
{
"av": "Дица нужеда чанго нухалъ абулеб буго квер кӏобокӏун КИЛИЩ бортуларилан.",
"ru": "Я вам в который раз говорю: что бы вы ни делали, всё останется по-прежнему.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 136
}
{
"phrase": "КВЕР МУКЪСАНАВ",
"senses": [
{
"translation": "скупой, жадный",
"literal": "рука с изъяном"
}
],
"examples": [
{
"av": "Кигӏанго гӏамал мекъав, квер мукъсанав вукӏаниги, гьалщинал сонал цадахъ тӏамиялъ ругьунлъунищали, ГӀумарчо кьижун вукӏаго ракӏгъейги букӏинчӏо гьалъие.",
"ru": "Хотя Омарчо был человеком скупым и с тяжёлым характером, но ей было тоскливо, когда он спал, оттого наверное, что столько лет они прожили вместе.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Бакъдасел"
}
],
"page": 136
}
{
"phrase": "КВЕР САХАВАТАВ",
"senses": [
{
"see_also": "квер цӏалтарав",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ТОХЛЪИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "ошибиться",
"literal": "рука прозевала"
}
],
"examples": [
{
"av": "Хирургасул квер тохлъани, яги цо гьитӏинаб гъалатӏ ккани, гьеб квар тӏезе буго ва цойги инсанас дунял тезе буго.",
"ru": "Если рука хирурга дрогнет или он допустит хоть малейшую ошибку, оборвётся эта тоненькая ниточка, и ещё один человёк покинет этот мир.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Кьалбаз ккола гъветӏ"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ТӀАД БАХЪИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "благословлять",
"literal": "рукой провести сверху"
},
{
"n": 2,
"translation": "гладить, касаться рукой"
}
],
"examples": [
{
"av": "ТӀад квер бахъун карачелахинабулаго, тӏор балеб ролъгун ва керчаб хергун, боржун унеб букӏана куркьбал гӏедераб гьури.",
"ru": "Быстрокрылый летний ветер летел, образуя волны в колосящейся пшенице и густой траве касанием своей нежной руки.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Мугӏрузул сухъмахъал"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ХАЛАТАВ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "ленивый, неповоротливый",
"literal": "длиннорукий"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ХЬВАГӀУН ТЕЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "махнуть рукой на что-л., отказаться от чего-л.",
"equiv": "exact",
"literal": "оставить махнув рукой"
},
{
"n": 2,
"translation": "оставить в покое что-л."
},
{
"n": 3,
"translation": "покинуть кого-что-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Макьил гӏужалъ жидерго КӀвараб къайиги баччун, Бечедаз кватӏичӏого Квер хьвагӏун тана Шураб.",
"ru": "В поздний час, Собрав богатство своё, Богачи покинули Шуру.",
"author": "Адалло",
"source": "Годекӏан"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ХӀАНЧӀИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "сожалеть; кусать локти",
"literal": "руку укусить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьезда гьеб кинабго кӏочон тун буго, Биччанте — хеккого квер хӏанчӏила гьез.",
"ru": "Они обо всём этом позабыли, Потом будут локти кусать.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 137
}
{
"phrase": "КВЕР ЦӀАЛТАРАВ",
"senses": [
{
"translation": "щедрый, великодушный",
"literal": "с широкой рукой"
}
],
"page": 138
}
{
"phrase": "КВЕР ЧӀАХЪАГИ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "дай бог здоровья!",
"literal": "да здравствует рука!"
}
],
"examples": [
{
"av": "Баркала, квер чӏахъаги кӏодол!",
"ru": "Спасибо, дай бог здоровья бабушке!",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "Сардил чапар"
}
],
"page": 138
}
{
"phrase": "КВЕР ЧӀВАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "поддержать кого-л., помочь кому-л.",
"literal": "рукой подпереть"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьезиеги ракӏ-макӏ гьабизе, гьездаги квер чӏвазе кколев дун дагьав чучлъун ккана ГӀолинал хвелалда цеве.",
"ru": "Вместо того, чтобы успокоить, как-то поддержать их, я сам расстроился из-за смерти Полины.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 138
}
КВЕШАВ ЧИЯСУЛ БАРАКАХ ГЬЕЧӀОЛЪИ РАЛТ>- ДАЛЪ БУГЕБ ЧЧУПИЕГИ ЩОЛА
сообщить о неточности{
"phrase": "КВЕШАВ ЧИЯСУЛ БАРАКАХ ГЬЕЧӀОЛЪИ РАЛТ>- ДАЛЪ БУГЕБ ЧЧУПИЕГИ ЩОЛА",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Зло плохого человека достаётся даже рыбе в море."
}
],
"page": 140
}
{
"phrase": "КВЕШ БИХЬИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "обижаться, быть недовольным",
"literal": "злобно видеть"
}
],
"examples": [
{
"av": "Мухӏумида квеш бихьизе гурилан Муртазагӏалица расги бокьичӏониги тӏимугъ ретӏана.",
"ru": "Чтоб Мухума не обиделся, Муртазали неохотно надел тулуп.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 140
}