{
"phrase": "НАХЪАСАН ВАХЪИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "помочь кому-л.; поддержать кого-л.",
"literal": "сзади появиться"
}
],
"examples": [
{
"av": "Щивалиго нахъасан вахъине вац гурев, цевесан кквезе боцӏи-панз гурев.",
"ru": "Ни хозяйства у него, ни брата, чтоб поддержать в трудный час.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
}
],
"page": 218
}
НАХЪАСА ГЪВАНЩА БИХЬАНИГИ БИХЬИЛАРО
сообщить о неточности{
"phrase": "НАХЪАСА ГЪВАНЩА БИХЬАНИГИ БИХЬИЛАРО",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Не видать как своих ушей.",
"equiv": "approx",
"literal": "далее если свой затылок увидишь"
}
],
"examples": [
{
"av": "Нахъаса гъванща бихьаниги бихьилареб дуда дихъ бугеб месед, гьадаб тӏерхьун унеб бакъ добго щобилъан тӏад буссун гьабсагӏат бакканиги щвеларев, гъачагъ, мун мурадалде.",
"ru": "Тебе не видать как своих ушей золота, которое у меня; даже если заходящее солнце вновь взойдёт из-за тех гор, твой надежды не сбудутся, бандит.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 218
}
{
"phrase": "НАХЪА РУКЪ ГЬЕЧӀЕВ",
"labels": [
"ирон."
],
"senses": [
{
"translation": "недалёкий; без царя в голове",
"literal": "не имеющий задней комнаты"
}
],
"examples": [
{
"av": "Амма гьелда жо бицине бегьуларо, гьелъул нахъа рукъ мукъсанаб буго.",
"ru": "С ней нельзя откровенничать: она без царя в голове.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Кьалбаз ккола гъветӏ"
}
],
"page": 217
}
{
"phrase": "НАХЪА РУКЪ ЩУЛИЯВ",
"senses": [
{
"translation": "умный; голова на плечах, ума палата",
"equiv": "approx",
"literal": "с крепкой задней комнатой"
}
],
"examples": [
{
"av": "КӀулал раралгӏанги ричӏулароан гьесул кӏутӏби къваригӏел гьечӏеб жо бицине, жиндаса нахъа рукъ щулияв, щибниги бихьараб жо жаниб лъолеб гъамас къвакӏарав чи къанагӏатги вукӏинчӏо.",
"ru": "Он был человеком умным, умевшим надёжно хранить тайны, никогда не болтал попусту, как будто на губах его висели замки.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 217
}
НАХЪА ХУТӀАРАБ БОЦӀИ БАЦӀАЦА ЧӀВАЛЕБ
сообщить о неточности{
"phrase": "НАХЪА ХУТӀАРАБ БОЦӀИ БАЦӀАЦА ЧӀВАЛЕБ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Отставший скот волки съедят."
}
],
"page": 217
}
{
"phrase": "НАХЪА ЧӀЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "быть готовым помочь, быть опорой ко му-л.; держать под [своим] крылышком",
"equiv": "approx"
}
],
"page": 217
}
{
"phrase": "НАХЪЕКЪАЙ ГЬЕЧӀОЛЪИ",
"senses": [
{
"translation": "храбрость, отвага; [сам] чёрт не брат кому-л.",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "У, у, хисун букӏинчӏо добго релъи, ракӏчӏей, добго бахча-хьвай гьечӏолъи, аваданлъи, добго нахъекъай гьечӏолъи.",
"ru": "Да, не изменился он — тот же весёлый характер, та же уверенность, откровенность, та же храбрость.",
"author": "М. Шамхалов",
"source": "ГӀадамал руго гӏадамал"
}
],
"page": 219
}
{
"phrase": "НАХЪЕ ККЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "быть позади, отставать",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дун нахъе ккезе чӏезе гьечӏо бищунго аслияб жо-ялъулъ, щибаб къоялда цӏи-цӏияб жо лъазабизе.",
"ru": "Я постараюсь не отставать, узнавать каждый день новое и полезное.",
"author": "ГӀ. М. ГӀалиев",
"source": "Дир захӏмат — дир талихӏ"
}
],
"page": 218
}
{
"phrase": "НАХЪЕ КЪАН ЧӀЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "стоять в стороне",
"equiv": "exact"
},
{
"n": 2,
"translation": "сторониться; прятаться"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Рекъон букӏинаро, вац, нилъецаго гӏадамалги хӏалтӏуде ахӏун, нахъе къан чӏезе, — ян жаваб гьабуна гьес, надалдаса гӏетӏги бацӏунаго.",
"ru": "— Некрасиво, брат, сами же пригласили людей на работу и сами же прячемся,— ответил он, вытирая пот со лба.",
"author": "ХӀ. ГӀарипов",
"source": "Чияр яс"
}
],
"page": 218
}
{
"phrase": "НАХЪЕ КӀАНЦӀУН ЧӀЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "стоять в стороне",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Хварабин гьебан вукӏана дун, нужги нахъе кӏанцӏун чӏедал ахираб заманалда.",
"ru": "Я думал, что всё кончено; в последнее время вы тоже что-то стоите в стороне.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 218
}
{
"phrase": "НАХЪЕ ПИКРУ ГЬЕЧӀЕВ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "очертя голову",
"literal": "не имеющий задних мыслей"
},
{
"n": 2,
"translation": "человек, думающий только о себе, эгойст"
}
],
"page": 218
}
{
"phrase": "НАХЪЕ ЧӀВАЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "отказать кому-л. в чём-л.; дать от ворот поворот, указать на дверь"
}
],
"examples": [
{
"av": "Парзалъ чи цеве чӏани, Ццин бахъун нахъе чӏвалев, ЧӀухӏарав хӏаким ккани, ХӀалтӏи хварабин нилъер.",
"ru": "Дело наше пропало, Если попадётся начальник, Не пускающий на порог Пришедшего с просьбой.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 219
}
{
"phrase": "НАХЪЕ-НАХЪЕ КЪАЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "попятиться, отступить",
"literal": "назад идти"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Хажа! Рекӏеда яте! Щиб дуца гьабулеб жо!,— ЯНГИ ахӏулаго цере ритӏун квералгун нахъе-нахъе къазе лъугьана ГӀусман.",
"ru": "— Хажа! Опомнись! Что ты делаешь!-—крикнул Осман, протянув вперёд руки и отступив назад.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 219
}
{
"phrase": "НАХЪЕ-ЦЕВЕ ГЬАВИЗЕ",
"labels": [
"пренебр."
],
"senses": [
{
"translation": "ни во что не ставить, в грош не ставить",
"equiv": "approx",
"literal": "гонять вперёд-назад"
}
],
"page": 219
}
{
"phrase": "НАХЪРАТЕЛ ЧӀЕЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "делать запас, запасаться",
"literal": "оставить"
}
],
"examples": [
{
"av": "... дица жигар бахъулаан гьей тӏад юссиналде рокъоб нахърател чӏезабизе.",
"ru": "... я старался к тому времени, как она вернётся, сделать дома хоть какой-нибудь запас.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 219
}
НАХЪ БУССУН ДУДАГО РЕЧӀЧӀУЛЕБ ЧӀОР РЕХУГЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "НАХЪ БУССУН ДУДАГО РЕЧӀЧӀУЛЕБ ЧӀОР РЕХУГЕ",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Не выпускай стрелу, которая поразит тебя, возвратившись. Не плюй в колодец — пригодится воды напиться.",
"equiv": "approx"
}
],
"page": 217
}
{
"phrase": "НАХЪ ТӀАМУН ТЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "откладывать в долгий ящик",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цояб цоялдаса кӏвар бугеб букӏана кинабго хӏалтӏи, цохӏонигияб бегьулароан нахъ тӏамун тезе.",
"ru": "Всё было важно и нужно, нельзя было ничего откладывать в долгий ящик.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 217
}