{
"word": "дун",
"forms": [
"дун",
"дица",
"дир"
],
"senses": [
{
"text": "je",
"examples": [
{
"av": "дун вачӏана",
"fr": "je suis venu"
},
{
"av": "дун ячӏана",
"fr": "je suis venue"
},
{
"av": "дун гьанив чӏела",
"fr": "je resterai ici"
},
{
"av": "дица хӏетӏ чӏанщинаб бакӏ лъалеб буго гьелда",
"fr": "elle contrôle chacun de mes pas, elle sait où j'ai posé le pied"
},
{
"av": "дида щиб лъалеб?",
"fr": "qu'est-ce que j'en sais?"
},
{
"av": "дун гӏадин лъугьаги",
"fr": "puisse le même sort t'atteindre",
"labels": [
"terme injurieux",
"expression"
],
"comment": "d'une maladie incurable, de la perte d'un être cher, etc."
},
{
"av": "дун гӏадин хутӏаги",
"fr": "et tu resteras veuve",
"labels": [
"terme injurieux",
"expression"
],
"comment": "orphelin, solitaire, etc."
},
{
"av": "Дуцани ячина, дуни ячӏина, ГӀанкӏудул мокъида мокъокъ кин чӏолеб",
"fr": "Tu me prendras bien, peut-être que je serai d'accord aussi, mais est-il admissible qu'une perdrix s'assoie sur le perchoir des poules",
"labels": [
"folklore"
]
}
]
}
],
"pos": "pronom",
"form": "—"
}
{
"word": "дунги",
"stress": 2,
"forms": [
"дунги",
"дунгиялъ",
"дунгиялъул",
"дунгиял"
],
"senses": [
{
"text": "mortier pour décortiquer le riz",
"labels": [
"dialectalisme"
]
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дунгъуз",
"stress": 6,
"forms": [
"дунгъуз",
"дунгъузалъ",
"дунгъузалъул",
"дунгъузал"
],
"senses": [
{
"text": "cochon, porc",
"labels": [
"régionalisme"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "болъон",
"kind": "see"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниял",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял",
"дуниялалъ",
"дуниялалъул"
],
"senses": [
{
"text": "monde; lumière; univers; terre",
"labels": [
"littéraire",
"au sens figuré"
],
"examples": [
{
"av": "тӏолго дуниял",
"fr": "le monde entier"
},
{
"av": "дуниял бихьизе",
"fr": "voir le jour"
},
{
"av": "дуниял бихьарав",
"fr": "qui a beaucoup vu, expérimenté, baroudeur"
},
{
"av": "дуниял кваниги гӏорцӏичӏев, гӏор гьекъаниги къеч буссинчӏев",
"fr": "il mange tout au monde — ne se rassasie pas, il boit toute la rivière — n'apaise pas sa soif",
"labels": [
"proverbe"
]
},
{
"av": "дуниял къварилъана",
"fr": "le monde est petit"
},
{
"av": "дуниял тезабизе",
"fr": "faire dépérir; persécuter à mort",
"comment": "qn"
},
{
"av": "дуниял тезабизе",
"fr": "envoyer dans les lointains",
"comment": "qn"
},
{
"av": "дуниял тун ине",
"fr": "quitter ce monde",
"comment": "mourir, périr"
},
{
"av": "дуниял тун ине ккаги",
"fr": "puisses-tu quitter ce monde",
"labels": [
"terme injurieux",
"expression"
]
},
{
"av": "дуниял тун ине",
"fr": "aller très loin",
"labels": [
"au sens figuré"
]
},
{
"av": "дуниял теркизе (тиризе, чекизе)",
"fr": "errer par le monde"
},
{
"av": "гьаб дуниял рагӏалде гӏунтӏун батила",
"fr": "probablement que la fin du monde approche"
},
{
"av": "Гьаб дуниял дир ани, ТӀолго дуе кьелаан, Дунго лагълъун чӏелаан",
"fr": "Si j'étais le maître de l'univers, Je te l'offrirais tout entière, Et je deviendrais ton esclave",
"labels": [
"folklore"
]
},
{
"av": "дуего бокьухъе кьурдизабе дуниял",
"fr": "fais en sorte que le monde entier danse sous ta flûte"
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда",
"fr": "au bout du monde"
},
{
"av": "дуда цадахъ дун дуниялалъул рагӏалде щвезегӏанги вилълъина",
"fr": "avec toi, j'irai jusqu'au bout du monde"
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда",
"fr": "très loin, au diable vauvert",
"labels": [
"au sens figuré"
]
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалда букӏун бугогури гьаб ицц",
"fr": "très loin, s'avérait-il, se trouvait cette source"
},
{
"av": "дуниялалда вукӏун ракӏ бохугеги дур",
"fr": "que ton cœur ne se réjouisse pas en ce monde",
"labels": [
"terme injurieux",
"expression"
]
},
{
"av": "дуниялалда рагӏизабизе",
"fr": "trompeter à tous les échos; répandre dans tout l'univers"
},
{
"av": "гьаб дуниялалда хадур нилъ рукӏани гурого, дуниял хадуб бачине нилъеда кӏолареб",
"fr": "nous devons accepter les événements dans le monde, nous n'avons pas le pouvoir de changer leur cours",
"labels": [
"proverbe"
],
"comment": "litt. nous devons suivre le monde, nous ne pourrons pas le mener derrière nous"
}
]
},
{
"text": "monde, humanité",
"examples": [
{
"av": "дуниялалдаго лъала нилъер машгьурав шагӏир ХӀамзатил Расул",
"fr": "le monde entier connaît notre célèbre poète Rassoul Gamzatov"
}
]
},
{
"text": "vie",
"labels": [
"au sens figuré"
],
"examples": [
{
"av": "дуниял данде бигъана",
"fr": "n'avoir pas de chance dans la vie"
},
{
"av": "дуниял данде билълъунеб буго долда",
"fr": "elle a de la chance dans la vie, ses affaires vont en s'améliorant"
},
{
"av": "дидани дуниял данде билълъинчӏо",
"fr": "je n'ai pas eu de chance dans la vie, la fortune s'est détournée de moi"
},
{
"av": "дуниял кварав, канлъи бихьарав",
"fr": "s'est rassasié de la vie et a vu le monde de Dieu",
"labels": [
"dicton"
]
},
{
"av": "дуниялалъул канлъи бихьизе толеб гьечӏо",
"fr": "il n'y a pas de vie possible; la vie est intenable",
"comment": "litt. ne laisse pas voir la lumière de Dieu"
},
{
"av": "дуниялалъул канлъи течӏо",
"fr": "en a lassé"
},
{
"av": "дуниялалалдаса ракӏ буссун буго",
"fr": "plus envie de vivre, déçu par la vie"
},
{
"av": "дуниялалдаса хьул къотӏизе",
"fr": "perdre le goût de la vie"
},
{
"av": "дуда далдалунищ дир дуниял бугеб?",
"fr": "est-ce de toi que dépend ma vie?",
"comment": "litt. est-ce sur toi que repose mon monde ?"
}
]
},
{
"text": "temps",
"examples": [
{
"av": "дуниял бигун буго",
"fr": "les pluies ne cessent pas"
},
{
"av": "дуниял квачан буго",
"fr": "il gèle dehors"
},
{
"av": "дуниял кьерхарулеб буго",
"fr": "le temps se gâte souvent"
},
{
"av": "дуниял бакӏаризе (гьабизе, хачазе)",
"fr": "amasser une fortune; tout ramener à soi"
},
{
"av": "дуниял бецӏлъана",
"fr": "la nuit est tombée"
},
{
"av": "дуниял бижаралдаса нахъе",
"fr": "depuis la nuit des temps ; depuis la création du monde"
},
{
"av": "дуниял кьуниги кьеларо",
"fr": "je ne le donnerais pas pour tout l'univers"
},
{
"av": "дуниял рогьана",
"fr": "le jour s'est levé, l'aube a paru"
},
{
"av": "дуниял рукӏкӏана",
"fr": "le crépuscule est tombé"
},
{
"av": "дуниял тӏад баччаги дуда",
"fr": "oui, le monde entier deviendra ton fardeau",
"labels": [
"terme injurieux",
"expression"
]
},
{
"av": "дуниял тӏаде бегараб гӏадин вуго дов",
"fr": "il est de mauvaise humeur",
"comment": "litt. il est dans un état tel que le monde entier s'est abattu sur lui"
},
{
"av": "дуниял хвараб жойищ гьебго",
"fr": "quelle affaire ; grand chose"
},
{
"av": "дуниял цӏун буго",
"fr": "beaucoup, énormément"
},
{
"av": "дуниял цӏун буго гьаниб гени",
"fr": "il y a beaucoup de poires ici"
},
{
"av": "дуниял чӏегӏерлъана",
"fr": "le monde est devenu une tombe",
"comment": "litt. la lumière s'est assombrie"
}
]
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниялалъул",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялалъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "дуниял",
"comment": "génitif"
},
{
"text": "terrestre",
"examples": [
{
"av": "дуниялалъул боцӏи",
"fr": "richesse terrestre"
},
{
"av": "дуниялалъул боцӏи цӏамхӏалаб лъим гӏадаб жойила, кигӏан гьекъаниги къечӏ буссунареб",
"fr": "la richesse terrestre ressemble à de l'eau salée, peu importe combien on en boit, on n'assouvit pas sa soif",
"labels": [
"proverbe"
]
}
]
},
{
"text": "mondial",
"examples": [
{
"av": "дуниялалъул рагъ",
"fr": "guerre mondiale"
},
{
"av": "дуниялалъул рукъ",
"fr": "ce bas monde; vie éphémère",
"labels": [
"religion"
]
},
{
"av": "дуниялалъул рукъ къачӏазе",
"fr": "profiter de la vie éphémère"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "дуниял",
"kind": "from"
}
],
"pos": "nom",
"form": "génitif"
}
{
"word": "дуниялалъулго",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялалъулго"
],
"senses": [
{
"text": "universelle"
}
],
"pos": "adjectif",
"form": "—"
}
{
"word": "дуниялсур",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялсур",
"дуниялсурица",
"дуниялсурил",
"дуниялсурал"
],
"senses": [
{
"text": "confondu, bafoué, compromis"
}
],
"pos": "adjectif",
"form": "—"
}
{
"word": "дуниялтерк",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялтерк",
"дуниялтеркица",
"дуниялтеркил",
"дуниялтеркал"
],
"senses": [
{
"text": "vagabond; voyageur"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниялтерклъи",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялтерклъи",
"дуниялтерклъиялъ",
"дуниялтерклъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "errance à travers le monde",
"examples": [
{
"av": "дуниялтерклъиги чӏалгӏун, росулъе вуссана дир саяхъав гьудул",
"fr": "mon ami prodigue s'est lassé d'errer à travers le monde et est retourné à l'aoul"
},
{
"av": "дуниялтерклъиялъ янгъизлъана дун",
"fr": "l'errance à travers le monde m'a conduit à la solitude"
}
]
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниялчек",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниялчек",
"дуниялчекица",
"дуниялчекил",
"дуниялчекал"
],
"labels": [
"familier"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниялтерк",
"kind": "see"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниял-ахират",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял-ахират",
"дуниял-ахираталъ",
"дуниял-ахираталъул"
],
"senses": [
{
"text": "tout",
"comment": "littéralement la vie présente et future",
"examples": [
{
"av": "дуниял-ахират хвезабизе",
"fr": "tout gâcher"
},
{
"av": "дуниял-ахират хвезабизе",
"fr": "sortir de ses gonds, s'emporter",
"labels": [
"au sens figuré"
],
"comment": "lancer des éclairs et du tonnerre"
}
]
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дуниял-гӏалам",
"stress": 4,
"forms": [
"дуниял-гӏалам",
"дуниял-гӏаламалъ",
"дуниял-гӏаламалъул"
],
"senses": [
{
"text": "le monde entier, l'univers",
"examples": [
{
"av": "дуниял-гӏаламалда рихарав",
"fr": "haï de tout le monde"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "гӏалам",
"kind": "see"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дунявияб",
"stress": 4,
"forms": [
"дунявияб"
],
"gender_forms": [
"дунявияб",
"дунявияв",
"дунявияй"
],
"senses": [
{
"text": "terrestre",
"examples": [
{
"av": "дунявияб рукъ",
"fr": "le monde terrestre proche",
"labels": [
"terme coranique"
]
},
{
"av": "дунявияб чӏаголъи",
"fr": "la vie d'ici-bas; la vie présente",
"labels": [
"terme coranique"
],
"comment": "terme coranique « ad-dounia » (le monde proche, terrestre) ; l'opposé est « la vie dernière » (la vie future, « al-akhira »)"
}
]
}
],
"pos": "adjectif",
"form": "—"
}
{
"word": "дунял",
"stress": 4,
"forms": [
"дунял",
"дунялалъ",
"дунялалъул"
],
"labels": [
"dialectalisme"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниял",
"kind": "see"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}
{
"word": "дунялалъул",
"stress": 4,
"forms": [
"дунялалъул"
],
"see_also": [
{
"target": "дуниялалъул",
"kind": "see"
}
],
"pos": "nom",
"form": "nominatif"
}