{
"phrase": "ХӀАЛАЙ ВАТИЗЕ",
"senses": [
{
"see_also": "хӏалай вахъине",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛАЙ ВАХЪИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "прийти на помощь, оказать помощь; идти навстречу кому-л.",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дир кумек хӏажалъани, ХӀалай вахъине ккани...",
"ru": "Ёсли нужно будет На помощь прийти...",
"author": "М. Гъайирбекова",
"source": "ЧӀикӏаб къварилъиялъул къиса"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛАЙ ЛЪУГЬИНЕ",
"senses": [
{
"see_also": "хӏалай вахъине",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 346
}
{
"phrase": "ХӀАЛАКАРАБ ИШ",
"senses": [
{
"translation": "срочное (спешное) дело",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "ХӀалакараб иш батила, гуребани вачӏинароан,— абурал пикрабаз рахӏат хвезабурав ХӀасаница хӏетӏеги тункун рагьана каву.",
"ru": "Наверно, срочное дёло, а то бы не приехал так вдруг,— подумал Гасан беспокойно, и, толкнув ногой, открыл калитку.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 346
}
{
"phrase": "ХӀАЛАЛ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "прощать что-л.",
"literal": "дозволенным делать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дица гьесие хӏалал гьабула дирго би...",
"ru": "Я прощаю ему свою кровь...",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Мугӏалимги мутагӏилги"
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀАРАСДА ЛЪАЛА ХИНКӀАЗУЛ ТӀАГӀАМ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀАРАСДА ЛЪАЛА ХИНКӀАЗУЛ ТӀАГӀАМ",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Кто трудится, тот знает цену труда своего."
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀИ БАГӀАРИЗАБИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀИ БАГӀАРИЗАБИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "наладить дёло; работать с огоньком",
"literal": "работу накалить"
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀИ БАТАРАЛЪУВ ХӀАЛТӀЕ, КВЕН БАТАРАЛЪУВ КВАНАЙ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀИ БАТАРАЛЪУВ ХӀАЛТӀЕ, КВЕН БАТАРАЛЪУВ КВАНАЙ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Работай где работа, ешь где еда."
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀИ ЛЪИКӀАБ ХЕХДАРИЧӀЕБ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀИ ЛЪИКӀАБ ХЕХДАРИЧӀЕБ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Хороша работа, которая делается неспеша."
}
],
"page": 346
}
{
"phrase": "ХӀАЛТӀУДАСА РЕХИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "уволить с работы",
"literal": "сбросить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Берцинго абун инчӏелъул хӏалтӏудаса рехана гьес шеф-повар.",
"ru": "Он уволил с работы шеф-повара.",
"author": "П. Муртазагӏалиева",
"source": "Дир хъахӏаб кӏаз"
}
],
"page": 347
}
{
"phrase": "ХӀАЛТӀУДА КВЕР БАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "начинать работу; сделать первые шаги",
"literal": "руку на работу положить"
}
],
"examples": [
{
"av": "— ГӀемералго эргъон щиб гьабилеб, хӏалтӏуда квер базе буго,— ян абуна Саратица ва босун гӏащтӏигун тӏоцее ана муцӏи бугеб рахъалдехун.",
"ru": "— Что много раздумывать, начнём работать,— сказала Сарат и пёрвой отправилась в сторону, где виднёлся тростник.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀУДА КВЕР РЕКӀАРАВ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀУДА КВЕР РЕКӀАРАВ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "трудолюбивый",
"literal": "к работе руку приклеивший"
}
],
"examples": [
{
"av": "ХӀалтӏуда кверги рекӏарай, квание махщелги тӏокӏай, цӏикӏкӏаразул адаб-хъатирг ккурай яс йиго.",
"ru": "Эта девушка и трудолюбивая, и мастерица готовить, и старших уважает.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Бакъдасел"
}
],
"page": 346
}
ХӀАЛТӀУДА РЕКЪАРАБИЛА БУКӀУНЕБ МУХЬ
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛТӀУДА РЕКЪАРАБИЛА БУКӀУНЕБ МУХЬ",
"senses": [
{
"translation": "йогов. Каков труд, такова и оплата."
}
],
"page": 347
}
{
"phrase": "ХӀАЛЧӀАХЪАД",
"interjection": true,
"senses": [
{
"translation": "голубчик мой!, душа моя!"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ БАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "помочь; принять участие",
"equiv": "approx",
"literal": "усилие применить"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ БЕРГЬИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "взять верх",
"equiv": "approx",
"literal": "силой побе-ДИть"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ БИКЬИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "облегчить что-л. кому-л., успокоить кого-л., разделить печаль",
"literal": "силой поделиться"
}
],
"examples": [
{
"av": "Сардил моцӏгун кӏалъана гьев, КӀоларищан хӏал бикьизе.",
"ru": "У мёсяца он попросил Разделить его печаль.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Гъалайчи"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ БОХХИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "обрадовать",
"literal": "сердцем обрадоваться"
},
{
"n": 2,
"translation": "радоваться; вне себя от радости, сердце радуется чему-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Эмен хун магӏирукъ угьдулеб мехалъ, Инсул хӏал боххизе чӏегӏер базеян, Сонаца цӏунарал ясалъул гъалал Къотӏулаанила чахтӏикьа рахъун.",
"ru": "В день смерти отца Девушке косы постригали. Чтобы обрадовать душу отца И этим объявить траур.",
"author": "М. Гъайирбекова",
"source": "Магӏарухъа гӏадамал"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "применить силу",
"literal": "силой делать"
},
{
"n": 2,
"translation": "изнасиловать"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ДАГЬЛЪУН",
"senses": [
{
"translation": "выбившись из сил",
"equiv": "approx",
"literal": "силы убавив"
}
],
"examples": [
{
"av": "Багӏарараб бакъукь хӏал дагьлъун, угьдизе, зигар-дизецин къуват гьечӏого гӏадин бегун букӏана Гъойсу-булиялъул тӏалъи-ахал, хурзал, гамчӏахарал нухал, харибакӏал.",
"ru": "Под знойным солнцем, будто выбившиеся из сил, лежат койсубулинские поля, луга, сады, каменистые тропы.",
"author": "ГӀ. Шахтаманов",
"source": "Кьурулъ нух щвечӏеб бис"
}
],
"page": 343
}
{
"phrase": "ХӀАЛ КВЕШЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "завидовать кому-л.; на зависть",
"equiv": "approx",
"literal": "душой портиться"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цойгидал руччабазул габуралда гьединаб бихьараб мехалда хӏал квешлъун лъугьунаан дун, битӏахъе мурадлъун лъугьана меседил рахас.",
"ru": "Я очень завидовала, когда видела её на женщинах; золотая цепочка стала моей мечтой.",
"author": "П. Муртазагӏалиева",
"source": "Дир хъахӏаб кӏаз"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ККВЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "устоять, стойко перенести; и бровью не повёл (.букв, положение держать)",
"equiv": "approx"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ККУН ГӀЕМЕР",
"senses": [
{
"translation": "как можно больше"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Дие къваригӏун буго хӏал ккун гӏемераб Дагъистаналъул гӏолохъабазе махщел кьезе...",
"ru": "— Я хочу дать молодёжи Дагестана как можно больше мастерства...",
"author": "М. Сулиманов",
"source": "ТӀаса рищарал"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ КЬЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "помогать кому-л.; принимать участие в ком-л.",
"equiv": "approx",
"literal": "силу отдать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьалъул гӏолохъанав лъикӏав росасе, Лъадуе хӏал кьезе бокьун букӏана.",
"ru": "Её молодой добрый муж Хотел помочь ей.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Дир рекӏел асарал"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ КӀОВУХЪЕ",
"senses": [
{
"translation": "по мере возможности"
}
],
"page": 344
}
ХӀАЛ КӀОЛЕВ БЕТӀЕРГЬАН
сообщить о неточности{
"phrase": "ХӀАЛ КӀОЛЕВ БЕТӀЕРГЬАН",
"senses": [
{
"translation": "всемогупщи Аллах",
"literal": "господин"
}
],
"examples": [
{
"av": "Щиб лъалеб, хӏал кӏолев бетӏергьанасул цӏоб гӏатӏидаб буго.",
"ru": "Кто знает, Аллах всемогущ.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ЛЪАЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"see_also": "хӏал лъазе тезе",
"see_also_type": "то же, что"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ЛЪАЗЕ ТЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "выдать себя",
"equiv": "approx",
"literal": "положение показать"
}
],
"examples": [
{
"av": "Щиб лъалеб гьалъул цо сабаб батила. ХӀал лъазе тоге, ХӀасан,— ан абулеб букӏана гьес жиндаго.",
"ru": "Безвыходного положения нет. Не подавай виду, Гасан,— говорил он себе.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ РЕКЪЕЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "ладить; найти общий язык",
"equiv": "approx",
"literal": "состояние налаживать"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ХИСИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "измениться в лице",
"literal": "состояние изменить"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ХЪУБЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "за-видовать кому-л.",
"literal": "душа загрязнилась"
},
{
"n": 2,
"translation": "тошнить кого-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Унгоха, бахӏарзал, хӏал хъублъун буго, ХӀажиясул ашбаз бихьаралдаса.",
"ru": "Ну и харчевня у Хажиява, От одного вида стало тошно мне.",
"author": "ЦӀ. ХӀамзат",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ХЬЕЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "насытить чем-л.; иметь в достатке",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "Аза-азар соназ къечон холеб бугеб ракьалъул хӏал хьезабизе татавулалъул лъим бачӏинарищ гьани-беги.",
"ru": "Земля, умирающая от тысячелетней засухи, теперь оживёт, воды здесь будет в достатке.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Гьитӏинав гьокочи"
}
],
"page": 344
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ХЬЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "испытывать удовольствие; насытиться, насладиться чем-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Балагьун хӏал хьезе йихьуларей духъ, Рукьбазда цӏаги лъун, цӏуллъун вухӏула.",
"ru": "Не могу наслаждаться, не видя тебя. Горю я огнём, огонь в теле моём.",
"author": "Махӏмуд",
"source": "Апараг"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ЧУЧИЗАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "успокоить кого-л.",
"literal": "состояние успокоить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьудуласул бераца Дун ялагьичӏеб къоялъ, Къварилъараб хӏал дуца",
"ru": "Чанги чучизабуна. День, когда я не смотрела Глазами друга. Была с любимым в ссоре. Песня, ты успокаивала меня.",
"author": "М. Гъайирбекова",
"source": "Магӏарухъа гӏадамал"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ ЩВЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "надорваться",
"literal": "сила сломила"
}
],
"page": 345
}
{
"phrase": "ХӀАЛ-ХӀУКМУ ЦӀЕХЕЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "узнать про что л., расспрашивать",
"literal": "про житьё-бытьё"
}
],
"examples": [
{
"av": "Аммаха, бандабаз ккурал росабалъе разведкаялъ ун, гьениб бугеб хӏал-хӏукму цӏехезе, хӏиллаби ургъизе мадар гьабулаан гьес.",
"ru": "Он ходил в разведку в сёла, занятые бандитами, узнавал про положение там, выдумывал всякие хитрости.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Бакъдасел"
}
],
"page": 347
}