{
"word": "рухӏ",
"forms": [
"рухӏ",
"рухӏалъ",
"рухӏалъул",
"рухӏал"
],
"senses": [
{
"text": "душа",
"examples": [
{
"av": "рухӏ бачӏинабизе (лъезабизе)",
"be": "удыхнуць жыццё ў каго-небудзь; ажывіць, уваскрэсіць",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "рухӏ бачӏине",
"be": "ажывіцца"
},
{
"av": "рухӏ лъезе",
"be": "уваскрэсіць, ажывіць, удыхнуць жыццё, душу ўкласці"
},
{
"av": "рухӏ бугеб",
"be": "які мае душу, жывы, адушаўлёны"
},
{
"av": "чорхолъ рухӏ бугебгӏан мехалъ",
"be": "пакуль душа трымаецца ў целе"
}
]
},
{
"text": "душа, жыццё, існаванне",
"examples": [
{
"av": "рухӏ бахъила",
"be": "заб'ю; душу вытрасу"
},
{
"av": "дица рухӏ бахъулеб досул",
"be": "я з яго душу вытрасу"
},
{
"av": "рухӏ бахъиялде вазе",
"be": "быць на смяротным ложы"
},
{
"av": "рухӏ кквеялъе",
"be": "на падтрыманне душы",
"comment": "жыцця"
},
{
"av": "рухӏ туркӏизе",
"be": "знаходзіцца пры апошнім дыханні"
},
{
"av": "рухӏалда барахщинчӏого",
"be": "не шкадуючы жыцця"
}
]
},
{
"text": "сіла, моц",
"examples": [
{
"av": "рухӏ гьечӏеб",
"be": "бяссильны, нямоглы; няжывы, безжыццёвы, мёртвы, неадушаўлёны"
},
{
"av": "рухӏ дагьав",
"be": "маламагутны"
},
{
"av": "рухӏ дагьлъизе",
"be": "абяссілець"
},
{
"av": "рухӏ лъугӏизе",
"be": "выбіцца з сіл; выдыхнуцца"
},
{
"av": "дир рухӏ лъугӏун буго",
"be": "я зусім выдыхнуўся"
},
{
"av": "херасул рухӏ лъугӏун буго",
"be": "стары зусім аслабеў"
},
{
"av": "хӏинкъиялъ рухӏ лъугӏун хутӏана дов",
"be": "ад страху зусім абяссилеў ён"
},
{
"av": "рухӏ речӏчӏизе",
"be": "набірацца сілы"
},
{
"av": "рухӏ речӏчӏизе",
"be": "разбагацець",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
}
]
},
{
"text": "душа",
"comment": "пры ўказанні на колькасць людзей пры іх лічэнні",
"examples": [
{
"av": "рухӏ рикӏкӏун бакӏарулеб",
"be": "падушны"
},
{
"av": "щуго рухӏ буго дир рокъоб",
"be": "у мяне пяцёра членаў сям'і"
},
{
"av": "лъабго рухӏалъе гӏураб квен-тӏех",
"be": "пражытак на траіх"
},
{
"av": "рухӏ биине",
"be": "кахаць страсна",
"comment": "каго-што-небудзь; літ. душой таяць"
},
{
"av": "рухӏ бичун",
"be": "з усіх сіл, што ёсць сілы",
"comment": "літ. прадаўшы жыццё"
},
{
"av": "рухӏ босизе (бахъизе)",
"be": "паміраць, аддаць богу душу; выпускаць дух; душу ўзяць",
"comment": "літ. адыняць"
},
{
"av": "рухӏ иманалда бахъун батаги",
"be": "царства яму нябеснае; дай бог, каб вырываў дух праўдзіва",
"comment": "дасл. паверыўшы ў Алаха"
},
{
"av": "рухӏ кьезе",
"be": "ахвяраваць жыццём дзеля каго-небудзь; аддаць жыццё за",
"comment": "каго-небудзь, што-небудзь"
},
{
"av": "бахъун рухӏги кьела дица дуе гӏоло",
"be": "я за цябе душу аддам"
},
{
"av": "бахъун рухӏги кьолев гьудул",
"be": "адданы сябар",
"comment": "літ. душы аддаючы сябар"
},
{
"av": "рухӏ рехсезе",
"be": "памінаць",
"comment": "памерлага"
},
{
"av": "рухӏ цӏунизе",
"be": "берагчы жыццё"
},
{
"av": "рухӏ щокъробе щун буго",
"be": "знаходзіцца на апошнім дыханні",
"comment": "дасл. душа дайшла да горла"
},
{
"av": "рухӏгӏан хиралъизе",
"be": "кахаць больш за жыцьцё"
},
{
"av": "рухӏгӏан хирияй йиго досие лъади",
"be": "ён у [сваёй] жонцы душы не чае"
},
{
"av": "рухӏалъе кьезе",
"be": "памянуць",
"comment": "пасля еды з пажаданнем, каб і душа памерлых атрымала долю ежы"
},
{
"av": "рухӏалъе щваги",
"be": "хай атрымае душа [памерлага]"
},
{
"av": "хваразул рухӏал",
"be": "душы памерлых",
"comment": "быццам бы выходзяць з магіл"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏалаби",
"stress": 2,
"stem": "рухӏалаб",
"forms": [
"рухӏалаби",
"рухӏалабаз",
"рухӏалабзул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "рухӏел"
}
],
"see_also": [
{
"target": "рухӏел",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "рухӏалил",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏалил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "рухӏел",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "якога ўзбуджае гора",
"comment": "пры смерці блізкага",
"examples": [
{
"av": "рухӏалил магӏу",
"be": "cлёзы, выкліканыя горам"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "рухӏел",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "рухӏани",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏани",
"рухӏаниялъ",
"рухӏаниялъул"
],
"senses": [
{
"text": "душа памерлага",
"labels": [
"устарэлае слова"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏанияб",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏанияб"
],
"gender_forms": [
"рухӏанияб",
"рухӏанияв",
"рухӏанияй"
],
"senses": [
{
"text": "духоўны",
"labels": [
"рэлігія"
],
"examples": [
{
"av": "рухӏанияб адабият",
"be": "духоўная літаратура"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "рухӏанияв",
"stress": 5,
"stem": "рухӏания",
"forms": [
"рухӏанияв",
"рухӏанияс",
"рухӏаниясул",
"рухӏаниял"
],
"senses": [
{
"text": "духоўная асоба"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏаниязул",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏаниязул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "рухӏаниял",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "духоўны, які тычыцца духоўных асоб"
}
],
"see_also": [
{
"target": "рухӏаниял",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "рухӏанияй",
"stress": 5,
"stem": "рухӏания",
"forms": [
"рухӏанияй",
"рухӏаниялъ",
"рухӏаниялъул"
],
"senses": [
{
"text": "духоўная асоба",
"comment": "жанчына"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏаниял",
"stress": 5,
"stem": "рухӏания",
"forms": [
"рухӏаниял",
"рухӏанияз",
"рухӏаниязул"
],
"senses": [
{
"text": "духоўныя асобы"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "рухӏдакъ",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏдакъ",
"рухӏдакъго"
],
"senses": [
{
"text": "слаба, нямоцна",
"labels": [
"прыслоўе"
],
"examples": [
{
"av": "рухӏдакъ гьавизе",
"be": "спрыяць бяссиллю, немачы"
},
{
"av": "дой рухӏдакъго йиго",
"be": "яна вельмі аслабла"
}
]
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "рухӏдакъаб",
"stress": 2,
"stem": "рухӏдакъа",
"forms": [
"рухӏдакъаб"
],
"gender_forms": [
"рухӏдакъаб",
"рухӏдакъав",
"рухӏдакъай"
],
"senses": [
{
"text": "слабы, нямоглы, немоцны",
"examples": [
{
"av": "рухӏдакъав чи",
"be": "нямоглы чалавек"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "рухӏдакълъи",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏдакълъи",
"рухӏдакълъиялъ",
"рухӏдакълъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "рухӏдакълъизе"
},
{
"text": "слабасць, бяссілле, немач"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рухӏдакълъизаби",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏдакълъизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "рухӏдакълъизабизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рухӏдакълъизабизе",
"stress": 2,
"stem": "рухӏдакълъизаб",
"forms": [
"рухӏдакълъизабизе",
"рухӏдакълъизабула",
"рухӏдакълъизабила",
"рухӏдакълъизабуна",
"рухӏдакълъизабе"
],
"senses": [
{
"text": "знясіліць, спрыяць бяссіллю, нямогласці",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"examples": [
{
"av": "унтуца рухӏдакълъизавуна дов",
"be": "хвароба знясіліла яго"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "рухӏдакълъизе",
"stress": 2,
"stem": "рухӏдакълъ",
"forms": [
"рухӏдакълъизе",
"рухӏдакълъула",
"рухӏдакълъила",
"рухӏдакълъана",
"рухӏдакълъе"
],
"senses": [
{
"text": "аслабець; станавіцца, стаць слабым, бяссільным, нямоглым",
"examples": [
{
"av": "херай рухӏдакълъун йиго",
"be": "старуха стала нямоглаю"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "рухӏдаллъи",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏдаллъи",
"рухӏдаллъиялъ",
"рухӏдаллъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "рухӏдаллъизе"
},
{
"text": "белая зайздрасць",
"examples": [
{
"av": "рухӏдаллъи бачӏине",
"be": "зайздросціць белай зайздрасцю"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рухӏдаллъизаби",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏдаллъизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "рухӏдаллъизабизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рухӏдаллъизабизе",
"stress": 2,
"stem": "рухӏдаллъизаб",
"forms": [
"рухӏдаллъизабизе",
"рухӏдаллъизабула",
"рухӏдаллъизабила",
"рухӏдаллъизабуна",
"рухӏдаллъизабе"
],
"senses": [
{
"text": "выклікаць белую зайздрасць",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"examples": [
{
"av": "дозул рокъоб бугеб рацӏцӏалъиялъ рухӏдаллъизаюна дун",
"be": "чысціня ў іх доме выклікала ва мне зайздрасць"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "рухӏдаллъизе",
"stress": 2,
"stem": "рухӏдаллъ",
"forms": [
"рухӏдаллъизе",
"рухӏдаллъула",
"рухӏдаллъила",
"рухӏдаллъана",
"рухӏдаллъе"
],
"senses": [
{
"text": "(па)завідаваць белай зайздрасцю",
"examples": [
{
"av": "рухӏдаллъизе ккарал лъимал руго дозул",
"be": "іх дзецям можна пазайздросціць"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "рухӏел",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏел",
"рухӏелалъ",
"рухӏалица",
"рухӏелалъул",
"рухӏалил",
"рухӏелал",
"рухӏалаби"
],
"senses": [
{
"text": "горыч, гора, бяда, няшчасце; смутак, скорб",
"comment": "па памерлым блізкім сваяку",
"examples": [
{
"av": "рухӏел бихьизе",
"be": "перацярпець гора",
"comment": "смерць блізкага"
},
{
"av": "рухӏел — бакъараб, ццин — гӏорцӏараб",
"be": "ад гора — прагаладаешся, ад злосці — насыцішся",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "літ. гора — галоднае, злосць — сытая"
}
]
},
{
"text": "засмучэнне, пачуццё засмучэння",
"examples": [
{
"av": "досие сундулниги рухӏел гьечӏо",
"be": "ён нічым не засмучаецца, яму незнаёма пачуццё засмучэння"
},
{
"av": "гьабулелъул гӏорхъи гьечӏев, абуралъул рухӏел гьечӏев",
"be": "учынках не прытрымліваецца нормаў прыстойнасці і не засмучаецца, атрымаўшы заўвагі",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "пра бяздбайнага чалавека"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏияб",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏияб"
],
"gender_forms": [
"рухӏияб",
"рухӏияв",
"рухӏияй"
],
"senses": [
{
"text": "духоўны",
"examples": [
{
"av": "рухӏияб бечелъи",
"be": "духоўнае багацце"
},
{
"av": "рухӏияб гӏумру",
"be": "духоўны свет",
"comment": "дыл. духоўнае жыццё"
},
{
"av": "рухӏияб ирс",
"be": "духоўная спадчына"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "рухӏулкъуддус",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏулкъуддус",
"рухӏулкъуддусалъ",
"рухӏулкъуддусалъул"
],
"senses": [
{
"text": "святы дух",
"labels": [
"рэлігія",
"кніжнае"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏуллагь",
"stress": 5,
"forms": [
"рухӏуллагь",
"рухӏуллагьас",
"рухӏуллагьасул"
],
"senses": [
{
"text": "Ісус Хрыстос",
"comment": "літ. божы дух",
"labels": [
"рэлігія",
"кніжнае"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏчӏаголъи",
"stress": 2,
"stem": "рухӏчӏаголъ",
"forms": [
"рухӏчӏаголъи",
"рухӏчӏаголъиялъ",
"рухӏчӏаголъиялъул",
"рухӏчӏаголъаби"
],
"senses": [
{
"text": "насякомае"
},
{
"text": "жывая істота, істоты"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏ-жан",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏ-жан",
"рухӏ-жаналъ",
"рухӏ-жаналъул"
],
"senses": [
{
"text": "сіла, дух",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "чорхолъ рухӏ-жан бугев чи",
"be": "чалавек, які мае сілу; моцны чалавек"
},
{
"av": "рухӏ-жан лъугӏизегӏан (тӏагӏинегӏан)",
"be": "пакуль сілы не згаснуць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рухӏ-хӏал",
"stress": 2,
"forms": [
"рухӏ-хӏал",
"рухӏ-хӏалалъ",
"рухӏ-хӏалалъул"
],
"senses": [
{
"text": "энергія, сілы",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "чорхолъ рухӏ-хӏал букӏине",
"be": "знаходзіцца ў сіле, мець сілу і энергію [у целе, у арганізме]"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}