{
"word": "рагӏ",
"homonym": 1,
"forms": [
"рагӏ",
"рагӏалъ",
"рагӏалъул",
"рагӏал"
],
"senses": [
{
"text": "пасудзіна (гліняная); буйны гаршчок",
"examples": [
{
"av": "рагӏ рахьдал цӏезабизе",
"be": "напоўніць гаршчок малаком"
},
{
"av": "гӏемераб рагӏиялдаса рагӏ цӏун чӏагӏа лъикӏ",
"be": "напоўнены бузой посуд лепшы за балбатню бясконцую",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "кӏудияб рагӏиниб чагъир буго",
"be": "у вялікім сасудзе знаходзіцца віно"
},
{
"av": "цӏураб рагӏинибе лъим унаро",
"be": "у поўны посуд вады не нальеш",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "гарбатага магіла выправіць"
},
{
"av": "рагӏиниса гел цӏун кьуна дос дие тӏокӏкӏел",
"be": "ён вычарпаў мне з пасудзіны поўны коўш брагі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏ",
"homonym": 2,
"forms": [
"рагӏ"
],
"senses": [
{
"text": "жуйка",
"labels": [
"не скланяецца"
],
"comment": "жывёл",
"examples": [
{
"av": "рагӏ базе (бахине)",
"be": "жаваць жуйку",
"comment": "пра жывёл"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏаби",
"stress": 2,
"stem": "рагӏаб",
"forms": [
"рагӏаби",
"рагӏабаз",
"рагӏабазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множны лік"
],
"pluralfor": "рагӏи"
},
{
"text": "тэкст",
"examples": [
{
"av": "рагӏаби Расул ХӀамзатовасул, бакъан Мурад Кажлаевасул",
"be": "тэкст Расула Гамзатава, музыка Мурада Кажлаева"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "рагӏи",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "множны лік"
}
{
"word": "рагӏад",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏад",
"рагӏадалъ",
"рагӏадалъул",
"рагӏадал"
],
"senses": [
{
"text": "цень, абароненае ад сонца месца",
"examples": [
{
"av": "гъотӏол рагӏад",
"be": "цень ад дрэва"
},
{
"av": "гӏадамасул рагӏад",
"be": "цень чалавека; сілуэт, абрысы чалавека"
},
{
"av": "рагӏад рехизе",
"be": "утварыцца — пра цень"
},
{
"av": "рагӏад бугеб",
"be": "цяністы"
},
{
"av": "рагӏад бугеб гъветӏ",
"be": "цяністае дрэва"
},
{
"av": "бекерун унеб чол рагӏад къадада халат хутӏуларо",
"be": "цень бягучага каня на сцяне доўга не застаецца",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏадалде гӏагарлъизе",
"be": "наблізіцца да ценю"
},
{
"av": "рагӏад гӏадин",
"be": "непрыкметна; няўхільна",
"comment": "літ. як цень"
},
{
"av": "рагӏад хутӏун буго досул",
"be": "ён моцна схуднеў, ад яго адна цень засталася"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏал",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏал",
"рагӏалалъ",
"рагӏалалъул",
"рагӏалал"
],
"senses": [
{
"text": "край, канец, акраіна, вокала",
"examples": [
{
"av": "кьурул рагӏал",
"be": "край кручы, скалы"
},
{
"av": "тӏохил рагӏал",
"be": "край даху"
},
{
"av": "горил рагӏал букӏунареб, рагӏул ахир букӏунареб",
"be": "круг не мае канца, а словаблуддзе не любіць канца",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏалда чӏезе",
"be": "стаяць ля краю",
"comment": "чаго-небудзь"
},
{
"av": "росу рагӏалалда",
"be": "на ўскраіне авула"
},
{
"av": "рагӏалде къазе",
"be": "падысці да краю",
"comment": "чаго-небудзь"
},
{
"av": "парсил рагӏалде къаге, васав",
"be": "не падыходзь, хлопчык, да краю прорвы"
},
{
"av": "дуниялалъул рагӏалде щвезегӏан аниги теларо",
"be": "не пакіну, хоць на край свету пойдзеш"
},
{
"av": "рагӏалдаса гӏебеде",
"be": "па краі",
"comment": "чаго-небудзь"
},
{
"av": "рагӏалдаса тӏеренаб",
"be": "з краю тонкі"
},
{
"av": "рагӏалде бахъинабизе",
"be": "давесці да канца, ажыццявіць",
"comment": "нешта; што-небудзь"
},
{
"av": "рагӏалде бахъине",
"be": "завяршыць, скончыць, увянчацца поспехам",
"comment": "што-небудзь"
}
]
},
{
"text": "бераг",
"examples": [
{
"av": "гӏурул рагӏал",
"be": "бераг ракі, рачны бераг"
},
{
"av": "ралъдал рагӏал",
"be": "бераг мора, марскі бераг"
},
{
"av": "Сулахъалъул рагӏалда",
"be": "на беразе Сулака"
},
{
"av": "хӏорил рагӏалда гъутӏби чӏана цӏалдохъабаз",
"be": "на беразе возера вучні пасадзілі дрэвы"
},
{
"av": "лъарал рагӏалдасан ине",
"be": "пайсці па беразе рэчкі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏаллъи",
"stress": 5,
"stem": "рагӏаллъ",
"forms": [
"рагӏаллъи",
"рагӏаллъиялъ",
"рагӏаллъиялъул",
"рагӏаллъаби"
],
"senses": [
{
"text": "край, канцавіна",
"examples": [
{
"av": "битӏун рагӏаллъуде ине",
"be": "падысці проста да краю"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "рагӏал",
"kind": "see",
"refwordnum": "1"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏа-рагӏалда",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏа-рагӏалда"
],
"senses": [
{
"text": "па краях",
"labels": [
"прыслоўе"
],
"examples": [
{
"av": "рагӏа-рагӏалда лъезе",
"be": "ставіць па краях"
}
]
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "рагӏа-ракьан",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏа-ракьан",
"рагӏа-ракьаналъ",
"рагӏа-ракьаналъул"
],
"senses": [
{
"text": "край, канец",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "рагӏа-ракьан гьечӏеб",
"be": "бязбрэжны, бязмежны, шырокі"
},
{
"av": "рагӏа-ракьан гьечӏеб ралъад",
"be": "бязбрэжнае мора"
},
{
"av": "рагӏа-ракьан бахъун",
"be": "дасканальна"
},
{
"av": "рагӏа-ракьан бахъун бицине",
"be": "расказаць дасканала"
},
{
"av": "рагӏа-ракьан лъазе",
"be": "унікнуць да самай сутнасці"
},
{
"av": "рагӏа-ракьанде щун",
"be": "да самай сутнасці"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏдукь",
"stress": 6,
"forms": [
"рагӏдукь",
"рагӏдукье",
"рагӏдукьа"
],
"senses": [
{
"text": "у цені",
"labels": [
"прыслоўе"
],
"examples": [
{
"av": "гъотӏол рагӏдукь",
"be": "у цені ад дрэва"
},
{
"av": "рагӏдукь бакӏ",
"be": "месца, дзе ўтварыўся цень"
},
{
"av": "рагӏдукь вегизе",
"be": "ляжаць у цені"
},
{
"av": "рагӏдукь гӏодов чӏезе",
"be": "сядзець у цені"
},
{
"av": "рагӏдукье ине",
"be": "пойсці туды, дзе цень"
}
]
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "рагӏи",
"stress": 2,
"homonym": 1,
"stem": "рагӏ",
"forms": [
"рагӏи",
"рагӏиялъ",
"рагӏуца",
"рагӏиялъул",
"рагӏул",
"рагӏаби"
],
"senses": [
{
"text": "слова, гаворка",
"comment": "на сходзе",
"examples": [
{
"av": "ахирисеб рагӏи",
"be": "апошняе слова",
"comment": "наогул; увогуле"
},
{
"av": "ахирисеб рагӏи",
"be": "апошняе слова",
"comment": "на судзе"
},
{
"av": "басралъараб рагӏи",
"be": "састарэлае слова, архаізм"
},
{
"av": "гьадингояб рагӏи",
"be": "пустое слова, глупства"
},
{
"av": "жубараб рагӏи",
"be": "складанае слова"
},
{
"av": "жубараб къокъгьабураб рагӏи",
"be": "складанаскарочанае слова"
},
{
"av": "къокъаб рагӏи",
"be": "кароткае слова; карацей кажучы"
},
{
"av": "ракӏ лъукъулеб рагӏи",
"be": "слова, якое раніць сэрца"
},
{
"av": "хъубаб рагӏи",
"be": "няцэнзурнае, пахабнае слова"
},
{
"av": "хӏакъаб рагӏи",
"be": "сапраўднае слова; і сапраўды"
},
{
"av": "цогидаб мацӏалдаса бачӏараб рагӏи",
"be": "запазычаванае слова"
},
{
"av": "цо рагӏи",
"be": "адно слова"
},
{
"av": "лъикӏав чиясе — цо рагӏи, лъикӏаб чое — цо цӏал",
"be": "разумнаму чалавеку дастаткова адно слова, добраму каню — адзін удар батыгай",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "цӏияб рагӏи",
"be": "новае слова, неалагізм"
},
{
"av": "гьаб щиб рагӏи?",
"be": "што за слова? што за размовы?"
},
{
"av": "рагӏи лъугьин",
"be": "словаўтварэнне"
},
{
"av": "рагӏи хиси",
"be": "словазмяненне"
},
{
"av": "рагӏи абизе",
"be": "прамовіць слова, сказаць слова"
},
{
"av": "абун араб рагӏи — рехун араб чӏор",
"be": "сказанае слова — выпушчаная страла",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "слова не верабей, вылеціць — не зловіш"
},
{
"av": "рагӏи бицине",
"be": "сказаць слова"
},
{
"av": "рагӏи бицине",
"be": "даць згоду выдаць замуж дачку ці сястру",
"comment": "пры сватаўстве"
},
{
"av": "рагӏи бице бакӏ бихьун, ургъел бикье чи вихьун",
"be": "слова маўві дарэчы, душу вылівай чалавеку сапраўднаму",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "бицанагӏан рагӏи — бухъанагӏан ракь",
"be": "чым даўжэй гаворыш, тым больш слоў, чым глыбей копаеш, тым больш зямлі",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "чым далей у лес, тым больш дроў"
},
{
"av": "рагӏи гьаризе",
"be": "прасіць слова"
},
{
"av": "рагӏи халалъизе",
"be": "доўга размаўляць; доўга балбатаць"
},
{
"av": "рагӏул квешлъи — халалъи, харбил квешлъи — гӏемерлъи",
"be": "доўга балбатаць — дрэнна, мнагаслоўе — горш",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏи-рагӏиккун",
"be": "слова ў слова"
},
{
"av": "бадибе рагӏи абизе",
"be": "гаварыць у твар",
"comment": "букв. у вочы"
},
{
"av": "рагӏи бадибе лъикӏаб, тӏил мугъалде лъикӏаб",
"be": "добрыя словы, сказаныя ў твар, а палка добрая, калі ёю б’еш па спіне",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏи гьечӏони кечӏ букӏунареб",
"be": "без слоў няма песні",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏи — рекӏел кӏул",
"be": "слова — ключ да сэрца",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏул ахир",
"be": "канчатак слова"
},
{
"av": "рагӏул гӏуцӏи",
"be": "склад слова"
},
{
"av": "рагӏул магӏна",
"be": "значэнне слова"
},
{
"av": "рагӏул устар",
"be": "мастак слова, пісьменнік"
},
{
"av": "рагӏухъ рагӏи",
"be": "слова за слова"
},
{
"av": "рагӏухъ балагьуге — хӏалтӏухъ балагье",
"be": "не судзі па слове, судзі па працы",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рагӏабазул дандраял",
"be": "злучэнні слоў"
},
{
"av": "рагӏи дандеккезе",
"be": "прыйсці да адзінага слова"
},
{
"av": "данде рагӏи къотӏизе",
"be": "пярэчыць, пярэчыць",
"comment": "каму-небудзь"
},
{
"av": "рагӏи гӏадахъ босизе",
"be": "прыслухацца",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "рагӏи камиллъизе",
"be": "удасканальвацца — пра мову"
},
{
"av": "рагӏи рехизе",
"be": "папракаць; кідаць колкасці; падаць рэпліку",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "рагӏи хӏунсизе",
"be": "закрануць за жывое, абразіць самалюбства",
"comment": "чыё-небудзь"
},
{
"av": "рагӏи билълъарав чи",
"be": "паважаны чалавек; той, чыё слова важкае"
},
{
"av": "рагӏи гӏемерав чи",
"be": "пустаслоў, балбатун"
},
{
"av": "рагӏи гӏемералъуб хӏалтӏи дагьаб",
"be": "дзе шмат балбатні, там мала працы",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "гӏадамазул рагӏи камиларо",
"be": "людзям рот не зачыніш",
"labels": [
"прыказка"
]
}
]
},
{
"text": "слова, абяцанне, абавязацельства",
"examples": [
{
"av": "рагӏи кквезе",
"be": "стрырымаць слова, выканаць абяцанне"
},
{
"av": "рагӏи кьезе",
"be": "даць слова, заручыцца словам; даць згоду выдаць дачку ці сястру за каго-небудзь",
"comment": "пры сватаўстве"
},
{
"av": "кьураб рагӏи кквезе",
"be": "выканаць абяцанае"
},
{
"av": "кьураб рагӏи хвезабизе",
"be": "не стрымаць слова, парушыць слова"
},
{
"av": "рагӏи хисизе",
"be": "здрадзіць свайму слову"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏи",
"stress": 2,
"homonym": 2,
"forms": [
"рагӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "рагӏизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рагӏи",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏи",
"рогӏоца",
"рогӏод",
"рогӏол"
],
"senses": [
{
"text": "корм",
"comment": "сена",
"examples": [
{
"av": "боцӏуе рагӏи хӏадур гьабизе",
"be": "нарыхтаваць корм для жывёлы"
},
{
"av": "рагӏи риидал гьабе, рекьи ихдал гьабе",
"be": "летам кармы нарыхтоўвай, вясной сяўбу правядзі",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "рогӏод хьезабизе",
"be": "забяспечыць кармамі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏизаби",
"stress": 2,
"forms": [
"рагӏизаби",
"рагӏизабиялъ",
"рагӏизабиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "рагӏизабизе"
},
{
"text": "апавяшчэнне, давядзенне да ведама"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рагӏизабизе",
"stress": 2,
"stem": "рагӏизаб",
"forms": [
"рагӏизабизе",
"рагӏизабула",
"рагӏизабила",
"рагӏизабуна",
"рагӏизабе"
],
"senses": [
{
"text": "гаварыць гучна, казаць ва ўсепачуццё",
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"examples": [
{
"av": "рагӏизабун абизе",
"be": "гаварыць гучна"
}
]
},
{
"text": "апавяшчаць, апавесціць; даводзіць, давесці да ведама",
"examples": [
{
"av": "хвел рагӏизабизе",
"be": "апавесціць пра смерць",
"comment": "каго-небудзь"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "рагӏизе",
"stress": 2,
"stem": "рагӏ",
"forms": [
"рагӏизе",
"рагӏула",
"рагӏила",
"рагӏана",
"рагӏа"
],
"senses": [
{
"text": "(па)чуць што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гьеб хабар дида рагӏана",
"be": "я чуў гэтую навіну"
},
{
"av": "лъималазул ахӏи-хӏур рагӏулеб букӏана",
"be": "быў чутны шум дзяцей"
},
{
"av": "бералда бихьараб — битӏараб, гӏиналда рагӏараб — гьереси",
"be": "сваімі вачыма ўбачыў — праўда, вушамі пачуў — няпраўда",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "цӏар рагӏизе",
"be": "праславіцца"
},
{
"av": "халкъалда рагӏизе",
"be": "стаць вядомым усяму народу"
},
{
"av": "дида рагӏизе, дуда бихьа",
"be": "і след прастыў, знік"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "рагӏихалат",
"stress": 2,
"forms": [
"рагӏихалат",
"рагӏихалатица",
"рагӏихалатил",
"рагӏихалатал"
],
"senses": [
{
"text": "балакун і балакуха"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏият",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏият",
"рагӏияталъ",
"рагӏияталъул"
],
"senses": [
{
"text": "падданыя",
"labels": [
"устарэлае слова"
],
"examples": [
{
"av": "ханасул рагӏият",
"be": "падданыя хана"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏиятчи",
"stress": 5,
"stem": "рагӏиятч",
"forms": [
"рагӏиятчи",
"рагӏиятчияс",
"рагӏиятчиясул",
"рагӏиятчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "прыгоннік",
"labels": [
"гістарычны тэрмін"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏиятчилъи",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏиятчилъи",
"рагӏиятчилъиялъ",
"рагӏиятчилъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "прыгонніцтва, прыгоннае права",
"examples": [
{
"av": "рагӏиятчилъиялъул заман",
"be": "эпоха прыгоннага права"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏиятчилъиялъул",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏиятчилъиялъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "рагӏиятчилъи",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "прыгонніцкі"
}
],
"see_also": [
{
"target": "рагӏиятчилъи",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "рагӏи-хер",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏи-хер",
"рагӏи-хералъ",
"рагӏи-хералъул"
],
"senses": [
{
"text": "корм, кармы (для жывёлы)",
"comment": "дасл. корм і сена",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "хасалоде боцӏуе рагӏи-хер хӏадуризе",
"be": "нарыхтаваць кармы на зіму для жывёлы"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏи-цӏа",
"stress": 5,
"forms": [
"рагӏи-цӏа",
"рагӏи-цӏаялъ",
"рагӏи-цӏаялъул"
],
"see_also": [
{
"target": "рагӏи-хер",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏукъаб",
"stress": 2,
"stem": "рагӏукъа",
"forms": [
"рагӏукъаб"
],
"gender_forms": [
"рагӏукъаб",
"рагӏукъав",
"рагӏукъай"
],
"senses": [
{
"text": "негаворлівы, маўклівы",
"examples": [
{
"av": "рагӏукъав чи",
"be": "неразмоўны чалавек, маўчун"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "рагӏукълъи",
"stress": 2,
"forms": [
"рагӏукълъи",
"рагӏукълъиялъ",
"рагӏукълъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "маласлоўе; маўклівасць"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏухин",
"stress": 2,
"forms": [
"рагӏухин"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "рагӏухине"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "рагӏухине",
"stress": 2,
"stem": "рагӏух",
"forms": [
"рагӏухине",
"рагӏухуна",
"рагӏухина",
"рагӏухана"
],
"senses": [
{
"text": "быць, стаць мнагаслоўным",
"labels": [
"рэдка"
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "рагӏухъан",
"stress": 2,
"stem": "рагӏухъа",
"forms": [
"рагӏухъан",
"рагӏухъанас",
"рагӏухъанасул",
"рагӏухъаби"
],
"senses": [
{
"text": "гаварлівы чалавек, балбатун",
"labels": [
"рэдка"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "рагӏ-мач",
"stress": 2,
"forms": [
"рагӏ-мач",
"рагӏ-мачалъ",
"рагӏ-мачалъул"
],
"senses": [
{
"text": "посуд",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "рагӏ-мач бакӏаризе",
"be": "сабраць посуд"
},
{
"av": "рагӏ-мач чуризе",
"be": "мыць посуд"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "цӏаргӏа",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}