{
"word": "чӏезабизе",
"stress": 3,
"stem": "чӏезаб",
"forms": [
"чӏезабизе",
"чӏезабула",
"чӏезабила",
"чӏезабуна",
"чӏезабе"
],
"senses": [
{
"text": "durdurmak; askıya almak; zaptetmek; geciktirmek; tutmak, alıkoymak",
"labels": [
"ettirgen çatı"
],
"examples": [
{
"av": "гьоко чӏезабизе",
"tr": "at arabasını durdurmak"
},
{
"av": "машина чӏезабизе",
"tr": "makineyi durdurmak, durdurup kilitlemek"
},
{
"av": "мотор чӏезабизе",
"tr": "motoru durdurmak"
},
{
"av": "сагӏат чӏезабизе",
"tr": "saati durdurmak"
},
{
"av": "чу чӏезабизе",
"tr": "atı zaptetmek, dizginlemek"
},
{
"av": "гӏодор чӏезаризе",
"tr": "oturtmak, yerleştirmek, oturtup yerleştirmek",
"comment": "birini"
},
{
"av": "гьалбал гӏодор чӏезаризе",
"tr": "misafirleri oturtmak"
},
{
"av": "кваназе гӏодор чӏезаризе",
"tr": "sofraya davet etmek, sofraya oturtmak"
}
]
},
{
"text": "yatıştırmak, sakinleştirmek; dindirmek",
"examples": [
{
"av": "гъалмагъир гьабулел лъимал чӏезаризе",
"tr": "şımarık çocukları sakinleştirmek"
},
{
"av": "лъиданиги чӏезавизе кӏолев чи гуро дов",
"tr": "ona zaptu rapt yok; hiç kimse onu zapt edemez"
}
]
},
{
"text": "koymak; yerleştirmek, kurmak",
"examples": [
{
"av": "багьа (къимат) чӏезабизе",
"tr": "fiyat belirlemek"
},
{
"av": "гӏадлу-низам чӏезабизе",
"tr": "disiplin tesis etmek"
},
{
"av": "къадар чӏезабизе",
"tr": "miktarı belirlemek",
"comment": "bir şeyin"
},
{
"av": "низам чӏезабизе",
"tr": "düzen kurmak"
},
{
"av": "рекорд чӏезабизе",
"tr": "rekor kırmak"
},
{
"av": "унти чӏезабизе",
"tr": "teşhis koymak"
}
]
},
{
"text": "kanıtlamak, ispat etmek",
"examples": [
{
"av": "жиндирабго чӏезабизе",
"tr": "dediğini yaptırmak; bildiğinde ısrar etmek"
}
]
},
{
"comment": "bazı ulaçlarla birleşerek eylemin zorunluluğunu ifade eder",
"examples": [
{
"av": "бегун чӏезабизе",
"tr": "yatmaya mecbur etmek"
},
{
"av": "буцӏцӏун чӏезабизе",
"tr": "susturmak; ağzını tıkamak"
},
{
"av": "даран-базар чӏезабизе",
"tr": "ticareti kapatmak"
},
{
"av": "кӏал чӏезабизе",
"tr": "susturmak, ağzını tıkamak"
},
{
"av": "чияр кӏал чӏезабизе кӏоларо",
"tr": "el alemin ağzı torba değil ki büzesin",
"labels": [
"atasözü"
],
"comment": "el alemin ağzı torba değil ki büzesin"
},
{
"av": "накалда чӏезавизе",
"tr": "dize getirmek"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "ettirgen çatı"
}
{
"word": "чӏезе",
"stress": 3,
"homonym": 1,
"stem": "чӏ",
"forms": [
"чӏезе",
"чӏола",
"чӏела",
"чӏана",
"чӏа"
],
"senses": [
{
"text": "durmak, duruvermek, duraksamak, duraksayakalmak",
"examples": [
{
"av": "машина чӏана",
"tr": "araba durdu, stop etti"
},
{
"av": "мотор чӏана",
"tr": "motor stop etti"
},
{
"av": "ракӏ чӏана",
"tr": "kalp durdu"
},
{
"av": "сагӏат чӏун буго",
"tr": "saat durdu"
},
{
"av": "хӏалтӏи чӏезе тана",
"tr": "çalışma durduruldu"
},
{
"av": "хӏухьбахъизе чӏун руго дол",
"tr": "dinlenmek için, mola vermek üzere durdular"
},
{
"av": "троллейбус чӏолеб бакӏ",
"tr": "troleybüs durağı"
},
{
"av": "чӏезе къадар бухӏизе",
"tr": "yerinde duramamak; huzur bulamamak"
},
{
"av": "дур чӏезе къадар бухӏи щиб!",
"tr": "ne kadar da yerinde duramıyorsun!"
},
{
"av": "чӏезе къадар бухӏарав",
"tr": "ele avuca sığmaz, yaramaz"
},
{
"av": "чӏезе кӏвеларо бачӏарав чи",
"tr": "kıpır kıpır, yerinde duramaz"
},
{
"av": "чӏезе къадар лъугӏизе",
"tr": "yerinde duramamak; huzur bulamamak"
},
{
"av": "чӏезе къадар лъугӏун, духъ валагьун вуго эмен",
"tr": "baba seni bekliyor, yerinde duramayarak"
},
{
"av": "чӏезе кӏунгутӏи",
"tr": "kendini tutamama, sabırsızlık, ölçüsüzlük"
},
{
"av": "чӏараб сагӏат гьечӏого",
"tr": "aralıksız, bir saat bile ayrılmadan"
},
{
"av": "чӏейго гьечӏеб",
"tr": "kesintisiz"
},
{
"av": "чӏолеб бакӏалда чӏа",
"tr": "haddini bil, yerini bil"
}
]
},
{
"text": "bulunmak, bir yerde olmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"examples": [
{
"av": "вахтаялда чӏезе",
"tr": "nöbete durmak"
},
{
"av": "гьогьмада чӏезе",
"tr": "serin bir yere geçmek"
},
{
"av": "къаданив чӏезе",
"tr": "başucunda durmak",
"comment": "örn. hastanın"
},
{
"av": "нуцӏикӏалтӏа чӏезе",
"tr": "kapıda durmak"
},
{
"av": "рорчӏутӏа чӏезе",
"tr": "nöbet tutmak, gece nöbeti tutmak",
"comment": "çobanlar hakkında"
},
{
"av": "рорчӏутӏа чӏезе",
"tr": "uyanık durmak, uyanık olmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "аскӏов чӏезе",
"tr": "biri veya bir şeyin yanında durmak"
},
{
"av": "гьанив дида аскӏов чӏа",
"tr": "burada yanımda dur"
},
{
"av": "аскӏов чӏезе",
"tr": "desteklemek; yardım etmek; birini savunmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "bazı işlerde"
},
{
"av": "бакъукь чӏезе",
"tr": "güneşte, güneşte kavrulan yerde durmak"
},
{
"av": "бакьулъ чӏезе",
"tr": "ortada durmak"
},
{
"av": "балагьутӏа чӏезе",
"tr": "uzakların görüldüğü bir yerde durmak"
},
{
"av": "гъотӏокь чӏезе",
"tr": "bir ağacın altında durmak"
},
{
"av": "гӏодов чӏезе",
"tr": "oturmak"
},
{
"av": "бакӏитӏа гӏодов чӏезе",
"tr": "sandalyeye oturmak"
},
{
"av": "нахъа чӏезе",
"tr": "arkada durmak; yürürken veya giderken kasıtlı olarak geride kalmak",
"comment": "birinin, bir şeyin"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏезе",
"tr": "uzakta durmak"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏезе",
"tr": "yabancılaşmak, birinden/bir şeyden uzaklaşmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏа",
"tr": "daha uzakta dur"
},
{
"av": "рикӏкӏад чӏа",
"tr": "uzaklaş",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "цебе чӏезе",
"tr": "birinin/bir şeyin önünde durmak"
},
{
"av": "цебе чӏезе",
"tr": "birinin önüne çıkmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "битӏун чӏезе",
"tr": "dik durmak"
},
{
"av": "дандвитӏун чӏезе",
"tr": "karşısında durmak",
"comment": "birinin, bir şeyin"
},
{
"av": "гьанив чӏа",
"tr": "burada dur"
},
{
"av": "цо хӏалалда чӏа",
"tr": "sakin dur"
},
{
"av": "цӏадакь чӏоге, лъимал",
"tr": "çocuklar, yağmur altında durmayın"
},
{
"av": "рагъаричӏого чӏезе",
"tr": "olduğu yerde durmak, kıpırdamadan durmak"
}
]
},
{
"text": "beklemek",
"examples": [
{
"av": "чӏа",
"tr": "bekle, dur bakalım"
},
{
"av": "чӏаха, ле",
"tr": "bekle hele, bekle biraz"
},
{
"av": "чӏаха цо бихьилин!",
"tr": "sen dur!"
},
{
"av": "дун вачӏинегӏан чӏа",
"tr": "beni bekle",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla ben gelene kadar bekle"
}
]
},
{
"text": "kalmak, bir yerde kalmak",
"examples": [
{
"av": "гьанив чӏа",
"tr": "burada kal"
},
{
"av": "дун гьанив чӏела, нуж рокъоре а",
"tr": "ben burada kalacağım, siz eve gidin"
},
{
"av": "ракӏалда чӏезе",
"tr": "akılda kalmak"
},
{
"av": "рокъов чӏезе",
"tr": "evde kalmak"
}
]
},
{
"text": "gelmek; başlamak",
"comment": "mevsimler hakkında",
"examples": [
{
"av": "их чӏана",
"tr": "ilkbahar geldi"
},
{
"av": "рии чӏана",
"tr": "yaz geldi"
},
{
"av": "рогьел чӏана",
"tr": "sabah oldu",
"labels": [
"ağız sözü"
]
},
{
"av": "хасел чӏовулъ",
"tr": "kışın başında, kışın ilk günlerinde"
},
{
"av": "квешаб къо чӏаги дуда",
"tr": "sana kötü bir gün gelsin; başına bela gelsin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "къиямасеб къо чӏаги дуда",
"tr": "senin için son gün gelsin"
}
]
},
{
"text": "yerleşmek",
"comment": "örneğin kamp olarak",
"examples": [
{
"av": "къайи чӏан чӏезе",
"tr": "bir yere yerleşmek",
"comment": "sürü ile"
}
]
},
{
"text": "ikametgahında kalmak",
"examples": [
{
"av": "дол шагьаралда чӏана",
"tr": "şehirde kaldılar"
}
]
},
{
"text": "oturmak; çökmek; doluşmak",
"examples": [
{
"av": "ботӏрол расутӏа хӏур чӏана",
"tr": "saçlara toz doldu"
}
]
},
{
"text": "mal olmak, kaça patlamak",
"examples": [
{
"av": "учузго чӏезе",
"tr": "ucuza mal olmak"
},
{
"av": "хираго чӏезе",
"tr": "pahalıya mal olmak"
}
]
},
{
"text": "durmak, sakinleşmek, dinmek",
"examples": [
{
"av": "гьури чӏана",
"tr": "rüzgar dindi, yatıştı"
},
{
"av": "гьури чӏана",
"tr": "bel ağrısı, radikülit",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "kapıp aldı"
},
{
"av": "цӏад чӏана",
"tr": "yağmur dindi"
}
]
},
{
"text": "adım atmak",
"examples": [
{
"av": "гали чӏезе",
"tr": "adım atmak"
},
{
"av": "тӏокӏаб гали чӏеларо дица дур рокъобе",
"tr": "evine bir adım bile atmayacağım"
},
{
"av": "нарш чӏезе",
"tr": "ayak basmak, adım atmak",
"labels": [
"konuşma dili",
"deyim"
]
},
{
"av": "нарш чӏеларо дица рохьобе",
"tr": "ormana bir adım bile atmayacağım; ormana gitmeyeceğim"
},
{
"av": "хӏетӏе чӏезе",
"tr": "adım atmak; yürümek",
"comment": "bir yere"
},
{
"av": "хӏетӏе чӏеларо дица тӏокӏаб дур тукаде",
"tr": "bir daha dükkanına adımımı atmayacağım"
},
{
"av": "инсанас хӏетӏе чӏечӏеб бакӏ",
"tr": "insan ayağının basmadığı yer"
}
]
},
{
"text": "kaldırım döşemek",
"examples": [
{
"av": "къотӏноб гамачӏ чӏезе",
"tr": "sokağı kaldırım taşıyla döşemek"
},
{
"av": "нухда чабах чӏезе",
"tr": "yolu çakılla döşemek"
}
]
},
{
"text": "oluşmak, teşekkül etmek",
"examples": [
{
"av": "гӏанси чӏана",
"tr": "kar yığını oluştu"
},
{
"av": "хӏор чӏезе",
"tr": "oluşmak — su birikintisi için"
},
{
"av": "цӏадал хӏорал чӏана",
"tr": "yağmur su birikintileri oluştu"
},
{
"av": "хӏор чӏезе",
"tr": "set çekilmek"
},
{
"av": "лъарахъ хӏор чӏана",
"tr": "dere bentlendi"
}
]
},
{
"comment": "diğer fiillerin ulaçlarıyla birlikte yardımcı fiil rolünü oynar",
"examples": [
{
"av": "балагьун чӏезе",
"tr": "beklemek, gözlemek",
"labels": [
"konuşma dili",
"deyim"
]
},
{
"av": "балагьун чӏезе заман гьечӏо",
"tr": "bekleyecek vakit yok"
},
{
"av": "бахъун чӏезе",
"tr": "(ayakta) durmak, ayağa kalkmak"
},
{
"av": "лъимер бахъун чӏана",
"tr": "çocuk ayağa kalkmaya başladı"
},
{
"av": "бахчун чӏезе",
"tr": "saklanmak"
},
{
"av": "буцӏцӏун чӏезе",
"tr": "susmak"
},
{
"av": "тӏирун чӏезе",
"tr": "inat etmek"
},
{
"av": "чӏезе кӏвезе",
"tr": "sabırlı olmak"
},
{
"av": "бацӏцӏун кӏалгун чӏезе",
"tr": "susmak"
},
{
"av": "данде чӏезе",
"tr": "direnmek, bir şeye karşı koymak"
},
{
"av": "дегӏен чӏезе",
"tr": "takla atmak, takla atmak; baş üstü takla atmak, takla atarak yuvarlanmak"
},
{
"av": "гӏайиб тӏад чӏезе",
"tr": "suçlu olmak"
},
{
"av": "квартӏа чӏезе",
"tr": "çekiçle dövmek",
"comment": "tırpan, orak"
},
{
"av": "квачӏид чӏезе",
"tr": "şaha kalkmak"
},
{
"av": "чу квачӏид чӏана",
"tr": "at şaha kalktı"
},
{
"av": "къан бетӏерги ккун чӏезе",
"tr": "başını tutmak; saçını başını yolmak"
},
{
"av": "къед чӏезе",
"tr": "duvar örmek",
"labels": [
"ağız sözü"
]
},
{
"av": "кьерда чӏезе",
"tr": "sıraya girmek, sırasıyla dizilmek"
},
{
"av": "лълъар чӏезе",
"tr": "boynuz takmak",
"labels": [
"eskimiş",
"deyim"
],
"comment": "kan aldırmak için"
},
{
"av": "лъетӏа чӏезе",
"tr": "doğal ihtiyacını gidermek; tuvalete gitmek"
},
{
"av": "нахъе цӏан чӏезе",
"tr": "tutunmak, zapt etmek, kendini tutmak"
},
{
"av": "сабруялда чӏезе",
"tr": "sakinleşmek; sabretmek, katlanmak"
},
{
"av": "сихӏкъотӏун чӏезе",
"tr": "susmak, bir süre sessiz kalmak"
},
{
"av": "унтун вугилан чӏезе",
"tr": "simüle etmek, numara yapmak"
},
{
"av": "стакаби чӏезе",
"tr": "kupa çekmek",
"comment": "tedavi amaçlı"
},
{
"av": "тӏад кӏалъачӏого чӏезе",
"tr": "sözünden çıkmamak"
},
{
"av": "ханазтӏа чӏезе",
"tr": "kuluçkaya yatmak"
},
{
"av": "хӏалхьун чӏезе",
"tr": "sakinleşmek"
},
{
"av": "хӏадурго чӏезе",
"tr": "hazır olmak, tetikte olmak"
},
{
"av": "хӏатӏитӏа чӏезе",
"tr": "ayağa basmak"
},
{
"av": "хӏухьел ккун чӏезе",
"tr": "nefesini tutmak"
},
{
"av": "хӏужжа цебе чӏана",
"tr": "gerçek ortaya çıktı"
},
{
"av": "чӏун хутӏизе",
"tr": "sıkışıp kalmak"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "mastar"
}