{
"word": "къад",
"forms": [
"къад"
],
"senses": [
{
"text": "вдень; у денний час",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "къад батӏалъи гьечӏого, къаси батӏалъи гьечӏого",
"uk": "і днем і вночі; що вдень, що вночі"
},
{
"av": "жакъа къад хинлъун букӏана",
"uk": "сьогодні вдень було тепло"
},
{
"av": "къаси вега, къад вахъа, рузил пиша гьабуге",
"uk": "вночі спи, вдень вставай, не наслідуй звичок пугача",
"labels": [
"прислів'я"
]
},
{
"av": "гӏадада къад",
"uk": "серед білого дня"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадако",
"stress": 5,
"forms": [
"къадако",
"къадкица",
"къадкил",
"къудкул"
],
"senses": [
{
"text": "воробець",
"examples": [
{
"av": "къадако тӏохил рагӏалда рещтӏана",
"uk": "горобець всівся на край даху"
},
{
"av": "къудкул нахъе гъе",
"uk": "віджени горобців"
},
{
"av": "къудкул чӏирчӏидулел руго",
"uk": "горобці цвірінчать"
},
{
"av": "къудкузул бо",
"uk": "зграйка горобців"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадакомахӏав",
"stress": 5,
"forms": [
"къадакомахӏав"
],
"senses": [
{
"text": "непоказний, низькорослий",
"comment": "досл. схожий на горобця"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадал",
"stress": 3,
"stem": "къада",
"forms": [
"къадал",
"къадаз",
"къадазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множина"
],
"pluralfor": "къед"
}
],
"see_also": [
{
"target": "къед",
"kind": "from"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "множина"
}
{
"word": "къадал",
"stress": 3,
"forms": [
"къадал"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "къед",
"comment": "родовий відмінок"
}
],
"see_also": [
{
"target": "къед",
"kind": "from"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "родовий"
}
{
"word": "къадалаб",
"stress": 5,
"stem": "къадала",
"forms": [
"къадалаб",
"къадалалъ",
"къадалалъул",
"къадалал"
],
"senses": [
{
"text": "воробець",
"labels": [
"діалектизм"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадако",
"kind": "see"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадалъеял",
"stress": 5,
"stem": "къадалъея",
"forms": [
"къадалъеял",
"къадалъеяз",
"къадалъеязул"
],
"senses": [
{
"text": "клопи",
"labels": [
"діалектизм"
]
}
],
"pos": "прикметник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадалъхӏанчӏи",
"stress": 5,
"stem": "къадалъхӏанчӏ",
"forms": [
"къадалъхӏанчӏи",
"къадалъхӏанчӏаз",
"къадалъхӏанчӏазул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"множина"
],
"pluralfor": "къадалъхӏинчӏ"
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадалъхӏинчӏ",
"kind": "from"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "множина"
}
{
"word": "къадалъхӏанчӏил",
"stress": 5,
"forms": [
"къадалъхӏанчӏил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "къадалъхӏинчӏ",
"comment": "родовий відмінок"
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадалъхӏинчӏ",
"kind": "from"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "родовий"
}
{
"word": "къадалъхӏинчӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"къадалъхӏинчӏ"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"av": "къадалъхӏанчӏица къадалъхӏанчӏил къадалъхӏанчӏи",
"uk": "воробець",
"labels": [
"діалектизм"
]
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадако",
"kind": "see"
},
{
"target": "къадалаб",
"kind": "see"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадан",
"stress": 5,
"forms": [
"къадан",
"къаданалъ",
"къаданалъул",
"къаданал"
],
"senses": [
{
"text": "узголів'я",
"examples": [
{
"av": "борхатаб къадан",
"uk": "високе узголів'я"
},
{
"av": "къаданиб къандалъо лъезе",
"uk": "покласти подушку в узголів'я",
"comment": "під голову"
},
{
"av": "унтарасул къаданив чӏезе",
"uk": "стояти біля узголів'я хворого"
},
{
"av": "унтарасул къаданив къо щварав холевила",
"uk": "біля узголів'я хворого вмирає той, чия черга настала",
"labels": [
"прислів'я"
]
}
]
},
{
"text": "край, узбіччя",
"examples": [
{
"av": "ахил къаданиб",
"uk": "на краю саду"
},
{
"av": "хурул къаданиб",
"uk": "на краю поля"
},
{
"av": "рохьил къаданиб",
"uk": "на узбіччі лісу"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къаданиббарщ",
"stress": 5,
"forms": [
"къаданиббарщ",
"къаданиббарщалъ",
"къаданиббарщалъул"
],
"senses": [
{
"text": "гордовина",
"labels": [
"ботаніка"
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къаданижо",
"stress": 5,
"forms": [
"къаданижо",
"къаданижоялъул",
"къаданижоал"
],
"senses": [
{
"text": "те, що кладуть під голову, в узголів'я; подушка",
"examples": [
{
"av": "къаданижо борхизабизе",
"uk": "(при)підняти подушку"
},
{
"av": "къаданижо борхизабеян гьарана инсуца",
"uk": "батько попросив підняти подушку"
},
{
"av": "къаданижоялда гъоркьа бахъана гьес тӏехь",
"uk": "він вийняв книгу з-під подушки"
},
{
"av": "яс йигей эбелалъул къаданижо борхатаб",
"uk": "у матері, яка має дочку, подушка висока",
"labels": [
"приказка"
]
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадар",
"stress": 5,
"homonym": 1,
"forms": [
"къадар",
"къадаралъ",
"къадаралъул",
"къадарал"
],
"senses": [
{
"text": "доля, рок, напередвизначення; божественна детермінованість явищ, що відбуваються у світі",
"examples": [
{
"av": "къадар букӏун буго",
"uk": "виявляється, на роду було написано"
},
{
"av": "Къадар букӏун гьечӏо нилъ данделъизе",
"uk": "Не судилося нам з'єднатися",
"labels": [
"фольклор"
]
},
{
"av": "къадаралда разилъун чӏезе ккола бусурманчи",
"uk": "мусульманин повинен змиритися зі своєю долею"
},
{
"av": "къадар хъвазе",
"uk": "з'єднатися шлюбом",
"comment": "про закоханих, про нареченого і наречену"
},
{
"av": "гӏамал рекъонила къадар хъвалеб",
"uk": "за характером і доля"
},
{
"av": "къадар (къадаралде) щвезе",
"uk": "померти, піти з життя, зійти в могилу"
},
{
"av": "исана къадар щвана досие",
"uk": "цього року він помер"
},
{
"av": "къадар лъугьине",
"uk": "померти"
},
{
"av": "Аллагьасул къадар къед борлъун бачӏунебила",
"uk": "воля Аллаха і через стіну добереться",
"labels": [
"приказка"
]
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадар",
"stress": 5,
"homonym": 2,
"forms": [
"къадар",
"къадаралъ",
"къадаралъул",
"къадарал"
],
"senses": [
{
"text": "кількість; розмір, величина; ступінь, міра",
"examples": [
{
"av": "гӏадамазул къадар",
"uk": "кількість людей"
},
{
"av": "гӏи-боцӏул къадар цӏикӏкӏунеб букӏана",
"uk": "поголів'я худоби множилося"
},
{
"av": "тӏощалил къадар чӏезабизе",
"uk": "визначити кількість зерна"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадар",
"stress": 5,
"forms": [
"къадар",
"къадарго"
],
"senses": [
{
"text": "кепсько, погано; неякісно",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "къадарго кӏалъазе",
"uk": "говорити погано"
},
{
"av": "къадарго гьабизе",
"uk": "зробити неякісно"
}
]
},
{
"text": "підло; недостойно, непридатно, непристойно; низько",
"examples": [
{
"av": "къадарго чӏезе",
"uk": "вчинити низько, негідно"
}
]
},
{
"text": "слабко, кепсько",
"examples": [
{
"av": "къадар гьабизе",
"uk": "сприяти схудненню"
},
{
"av": "къадарго вуго дов",
"uk": "він дуже слабкий, він дуже худий"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадараб",
"stress": 5,
"stem": "къадара",
"forms": [
"къадараб"
],
"gender_forms": [
"къадараб",
"къадарав",
"къадарай"
],
"senses": [
{
"text": "скверний, поганий, неякісний, недоброякісний",
"examples": [
{
"av": "къадараб гӏамал",
"uk": "поганий характер, негідна поведінка"
},
{
"av": "къадараб гӏамалалъул чи вуго дов",
"uk": "він людина негідної поведінки"
},
{
"av": "къадараб иш",
"uk": "погана справа"
},
{
"av": "къадараб квен",
"uk": "недоброякісна їжа"
},
{
"av": "къадараб къайи",
"uk": "неякісний товар"
},
{
"av": "къадараб пикру",
"uk": "недобра думка"
},
{
"av": "къадарав чи",
"uk": "негідник, безчесна людина"
},
{
"av": "къадарав чиясда божуге",
"uk": "не довіряй безчесній людині"
}
]
},
{
"text": "вульгарний, негідний, непристойний, низький, нечесний",
"examples": [
{
"av": "къадараав гьудулас унтидал тола, лъикӏав гьудулас хабал рагӏалда гурони толаро",
"uk": "невірний друг кидає при хворобі, а вірний — біля краю могили",
"labels": [
"приказка"
]
}
]
},
{
"text": "худий, виснажений, худорлявий; щуплявий",
"examples": [
{
"av": "къадараб хӏайван",
"uk": "худа худоба"
},
{
"av": "къадарай гӏадан",
"uk": "худа жінка"
}
]
},
{
"text": "слабкий, нездоровий",
"examples": [
{
"av": "къадараб бече",
"uk": "слабке теля"
}
]
},
{
"text": "поганий; ветхий, старий",
"examples": [
{
"av": "къадараб ретӏел",
"uk": "поганий одяг"
}
]
}
],
"pos": "прикметник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадараб-къабихӏаб",
"stress": 5,
"forms": [
"къадараб-къабихӏаб"
],
"see_also": [
{
"target": "къадараб",
"kind": "see"
}
],
"pos": "прикметник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадаралъул",
"stress": 5,
"forms": [
"къадаралъул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "къадар",
"refwordnum": "2",
"comment": "родовий відмінок"
},
{
"text": "кількісний",
"examples": [
{
"av": "къадаралъул рикӏкӏен",
"uk": "кількісний числівник",
"labels": [
"лінгвістика"
]
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадар",
"kind": "from",
"refwordnum": "2"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "родовий"
}
{
"word": "къадарлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"къадарлъи",
"къадарлъиялъ",
"къадарлъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дієслово"
],
"masdarfrom": "къадарлъизе"
},
{
"text": "недоброякісність, погана якість",
"examples": [
{
"av": "хӏалтӏул къадарлъи",
"uk": "погана якість роботи"
}
]
},
{
"text": "вульгарність, пошлість; негідність, ницість; підлість",
"examples": [
{
"av": "гьудуласул къадарлъи",
"uk": "підлість друга"
}
]
},
{
"text": "схуднення"
},
{
"text": "слабкість"
}
],
"pos": "дієслово",
"form": "масдар"
}
{
"word": "къадарлъизаби",
"stress": 5,
"forms": [
"къадарлъизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каузативна форма",
"дієслово"
],
"masdarforceto": "къадарлъизабизе"
}
],
"pos": "дієслово",
"form": "масдар"
}
{
"word": "къадарлъизабизе",
"stress": 5,
"stem": "къадарлъизаб",
"forms": [
"къадарлъизабизе",
"къадарлъизабула",
"къадарлъизабила",
"къадарлъизабуна",
"къадарлъизабе"
],
"senses": [
{
"text": "викликати схуднення, робити худим, виснаженим",
"labels": [
"каузативна форма"
],
"examples": [
{
"av": "унтуца къадаръизавун вуго дов",
"uk": "він захворів і схуд"
}
]
},
{
"text": "погіршити"
}
],
"pos": "дієслово",
"form": "каузативна форма"
}
{
"word": "къадарлъизе",
"stress": 5,
"stem": "къадарлъ",
"forms": [
"къадарлъизе",
"къадарлъула",
"къадарлъила",
"къадарлъана",
"къадарлъе"
],
"senses": [
{
"text": "погіршитися",
"comment": "про якість"
},
{
"text": "худнети, виснажуватися, ставати худим, виснаженим; чахнути",
"examples": [
{
"av": "ихдаде боцӏи къадарлъула",
"uk": "до весни худоба худне"
},
{
"av": "гьев къадарлъун вуго",
"uk": "він схуд"
}
]
}
],
"pos": "дієслово",
"form": "інфінітив"
}
{
"word": "къадахъан",
"stress": 5,
"stem": "къадахъа",
"forms": [
"къадахъан",
"къадахъанас",
"къадахъанасул",
"къадахъаби"
],
"senses": [
{
"text": "муляр",
"examples": [
{
"av": "лъикӏав къадахъан",
"uk": "добрий муляр"
},
{
"av": "къадахъанасул квартӏа",
"uk": "мулярський молоток"
},
{
"av": "къадахъабазе къадеквенги босун ячӏана Асият",
"uk": "Асіят принесла обід мулярам",
"comment": "найманцем"
},
{
"av": "зурмихъанги къадахъанги вакъуларев",
"uk": "зурнач і муляр не залишаться голодними",
"labels": [
"прислів'я"
],
"comment": "ці фахівці в горах мали часті замовлення, бо без зурнача не відбувалося жодне весілля, а будівництво будинків ніколи не припинялося"
},
{
"av": "къадахъан къадахъан ваккана",
"uk": "гра слів буквально муляр виглянув з-за стіни"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадахъанлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"къадахъанлъи",
"къадахъанлъиялъ",
"къадахъанлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "майстерність, професія муляра"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадго",
"stress": 3,
"forms": [
"къадго"
],
"senses": [
{
"text": "днем же, ще днем",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "къадго ккана гьеб",
"uk": "це трапилося ще вдень"
},
{
"av": "къадго рачӏана дол",
"uk": "вони прийшли ще вдень"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къаде",
"stress": 3,
"forms": [
"къаде",
"къадеялде",
"къадеялдаса"
],
"senses": [
{
"text": "пополудні, вдень",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "гьел къаде тӏаде щвана",
"uk": "вони приїхали вдень"
},
{
"av": "къадеялде цӏад бана",
"uk": "до полудня пішов дощ"
},
{
"av": "къадеялде дарсал лъугӏана",
"uk": "після полудня заняття закінчилися"
},
{
"av": "къадеялде зоб рукӏана ва чвахунцӏад бана",
"uk": "до полудня небо потемніло і почався проливний дощ"
},
{
"av": "къадеялдаса нахъе",
"uk": "після полудня"
},
{
"av": "къаде кьижизе бокьулаан гьесие",
"uk": "він любив поспати після полудня"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадежо",
"stress": 3,
"forms": [
"къадежо",
"къадежоялъ",
"къадежоялъул"
],
"senses": [
{
"text": "обід",
"labels": [
"діалектизм"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадеквен",
"kind": "see"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадекак",
"stress": 3,
"forms": [
"къадекак",
"къадекакалъ",
"къадекакалъул",
"къадекакил",
"къадекакал"
],
"senses": [
{
"text": "полуденна молитва, полуденний намаз",
"labels": [
"релігія"
],
"examples": [
{
"av": "къадекак базе",
"uk": "здійснити полуденну молитву"
},
{
"av": "къадекакалги ран ана ниж гӏурухъе",
"uk": "здійснивши полуденну молитву, вирушили ми до річки"
},
{
"av": "къадекакил гӏуж",
"uk": "пора полуденної молитви"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадеквен",
"stress": 3,
"forms": [
"къадеквен",
"къадеквеналъ",
"къадеквеналъул"
],
"senses": [
{
"text": "обід",
"examples": [
{
"av": "къадеквен цадахъ босана",
"uk": "обід взяли з собою"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадемех",
"stress": 5,
"forms": [
"къадемех",
"къадемехалъ",
"къадемехалъул"
],
"senses": [
{
"text": "полудень; обідня пора",
"examples": [
{
"av": "къадемехалъ",
"uk": "в обід, опівдні"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къаденахъе",
"stress": 5,
"forms": [
"къаденахъе"
],
"senses": [
{
"text": "з полудня, після полудня",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "къаденахъе дуниял хисана",
"uk": "з полудня погода змінилася"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къади",
"stress": 5,
"forms": [
"къади",
"къадияс",
"къадиясул",
"къадиял",
"къадица",
"къадил"
],
"senses": [
{
"text": "кадій; мусульманський суддя, що виносить рішення відповідно до шаріату",
"forms": [
"къадияс",
"къадиясул",
"къадиял"
],
"examples": [
{
"av": "росдал къади",
"uk": "сільський кадій"
},
{
"av": "къадияс хӏукму къотӏана",
"uk": "кадій виніс рішення"
},
{
"av": "къадиясул хӏукму",
"uk": "рішення судді"
}
]
},
{
"text": "Каді",
"precomment": "велика буква 'Q'",
"comment": "ім'я власне чоловіче",
"forms": [
"къадица",
"къадил"
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадилъи",
"stress": 5,
"forms": [
"къадилъи",
"къадилъиялъ",
"къадилъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "посада, служба кадія",
"examples": [
{
"av": "къадилъи гьабизе",
"uk": "служити кадієм"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадиро",
"stress": 3,
"stem": "къадир",
"forms": [
"къадиро",
"къадироялъ",
"къадироялъул",
"къадираби"
],
"senses": [
{
"text": "застібка, пряжка",
"examples": [
{
"av": "гӏарцӏул къадиро",
"uk": "срібна пряжка"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадиса",
"stress": 3,
"forms": [
"къадиса",
"къадисаялъ",
"къадисаялъул"
],
"senses": [
{
"text": "обід",
"labels": [
"діалектизм"
],
"examples": [
{
"av": "къадиса гьабизе",
"uk": "пообідати"
},
{
"av": "къадиса гьабизе ине",
"uk": "сходити на обід"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадкил",
"stress": 6,
"forms": [
"къадкил"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "къадако",
"comment": "родовий відмінок"
},
{
"text": "гороб'ячий",
"examples": [
{
"av": "къадкил бусен",
"uk": "гороб'яче гніздо"
},
{
"av": "къадкил хоно",
"uk": "гороб'яче яйце"
},
{
"av": "къадкил хӏули",
"uk": "гороб'яче перо"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "къадако",
"kind": "from"
}
],
"pos": "іменник",
"form": "родовий"
}
{
"word": "къадкихъего",
"stress": 6,
"forms": [
"къадкихъего"
],
"senses": [
{
"text": "по-вороб'їному, як горобець",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "вас къадкихъего кӏанцӏезе лъугьана",
"uk": "хлопчик стрибав як горобець"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадру",
"stress": 3,
"forms": [
"къадру",
"къадруялъ",
"къадруялъул"
],
"senses": [
{
"text": "пристойність",
"examples": [
{
"av": "къадруялда хьвадизе",
"uk": "поводитися пристойно"
}
]
},
{
"text": "гідність, честь",
"examples": [
{
"av": "къадру борхизабизе",
"uk": "підняти чийсь авторитет"
},
{
"av": "къадру борхизе",
"uk": "бути в пошані"
},
{
"av": "къадру хвезабизе",
"uk": "уронити гідність"
},
{
"av": "къадру хвезе",
"uk": "втратити авторитет, втратити повагу [оточення]"
},
{
"av": "къадру хвараб жо гьабизе",
"uk": "зганьбитися"
},
{
"av": "къадру цӏунизе",
"uk": "берегти честь"
}
]
},
{
"text": "порядність, добропорядність",
"examples": [
{
"av": "къадру бугев",
"uk": "порядний"
}
]
},
{
"text": "авторитет, повага",
"examples": [
{
"av": "къадру буголъи",
"uk": "авторитетність"
},
{
"av": "къадру гӏодобе ккезе",
"uk": "втратити авторитет, повагу"
},
{
"av": "къадру гьабизе",
"uk": "поважати",
"comment": "кого-небудь"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къадруяб",
"stress": 3,
"stem": "къадруя",
"forms": [
"къадруяб"
],
"gender_forms": [
"къадруяб",
"къадруяв",
"къадруяй"
],
"senses": [
{
"text": "пристойний, гідний, порядний, добропорядний, авторитетний, шановний, поважний",
"examples": [
{
"av": "къадруяв чи",
"uk": "поважна людина"
}
]
}
],
"pos": "прикметник",
"form": "—"
}
{
"word": "къадру-къимат",
"stress": 3,
"forms": [
"къадру-къимат",
"къадру-къиматалъ",
"къадру-къиматалъул"
],
"senses": [
{
"text": "пошана і повага",
"labels": [
"збірний іменник"
],
"examples": [
{
"av": "къадру-къимат бугев чи",
"uk": "поважна людина"
}
]
}
],
"pos": "іменник",
"form": "називний"
}
{
"word": "къад-къад",
"stress": 3,
"forms": [
"къад-къад"
],
"senses": [
{
"text": "вдень, у денний час",
"labels": [
"прислівник"
],
"examples": [
{
"av": "къад-къад кьижизе",
"uk": "спати вдень"
}
]
}
],
"pos": "прислівник",
"form": "—"
}