{
"word": "сор",
"forms": [
"сор"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "кьишни"
},
{
"text": "кьишни-къул, хӏур-кӏуч"
}
]
}
{
"word": "соразмерить",
"stress": 7,
"forms": [
"соразмерить"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "цоцада борцун бащад гьабизе, бащад борцине; дурусго цоцада борцине, роцадулъ бащад ккезабизе, цоцада борцун рекъезабизе",
"precomment": "что с чем"
}
]
}
{
"word": "соразмерно",
"stress": 7,
"forms": [
"соразмерно"
],
"labels": [
"наречие",
"предлог"
],
"senses": [
{
"text": "роцадулъ цокӏалго, роцадулъ цоцалъ рекъон, къадаралъул рахъалъан цокӏалго",
"precomment": "с дат. п. или с предлогом «с» с тв. п.",
"examples": [
{
"ru": "расходовать деньги соразмерно смете (со сметой)",
"av": "сметаялда рекъон гӏарац харж гьабизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "соразмерный",
"stress": 7,
"stem": "СОРАЗМЕРН",
"forms": [
"соразмерный",
"соразмерная",
"соразмерное"
],
"senses": [
{
"text": "рекъараб, роцадулъ рекъон кколеб, роцадулъ битӏун кколеб",
"examples": [
{
"ru": "расходы, соразмерные доходам",
"av": "тӏаде бачӏунелда рекъарал харжал"
}
]
}
]
}
{
"word": "соразмерять",
"stress": 9,
"forms": [
"соразмерять"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"see_also": [
{
"target": "соразмерить",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "соратник",
"stress": 4,
"forms": [
"соратник"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "рагъулав гьалмагъ"
},
{
"text": "къеркьеялъул гьалмагъ"
}
]
}
{
"word": "соратница",
"stress": 4,
"forms": [
"соратница"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "рагъулай гьалмагъ"
},
{
"text": "къеркьеялъул гьалмагъ"
}
]
}
{
"word": "сорванец",
"stress": 7,
"forms": [
"сорванец"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цо хӏалалда чӏолареб, нежехӏаб лъимер",
"labels": [
"разговорное слово"
]
},
{
"text": "чӏезе къадар лъугӏарав чи"
}
]
}
{
"word": "сорвать",
"stress": 5,
"stem": "СОРВА",
"forms": [
"сорвать"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "тӏезе, тӏун босизе, бекун хӏубиялдаса, кьолбодаса батӏа гьабизе",
"precomment": "что",
"examples": [
{
"ru": "сорвать цветок",
"av": "тӏегь тӏезе; тӏун босизе"
},
{
"ru": "сорвать яблоко",
"av": "гӏеч тӏезе"
}
]
},
{
"text": "цӏан тӏезе, цӏан бахъизе",
"precomment": "бурей",
"examples": [
{
"ru": "буря сорвала крышу",
"av": "гьороца тӏох цӏан тӏаса бахъун ана"
}
]
},
{
"text": "бахъизе (хӏал гьабун, гуккун)",
"precomment": "получить нечестным способом",
"labels": [
"в переносном значении",
"просторечное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "сорвать с кого-либо сто рублей",
"av": "нусго гъурущ батӏа гьабизе (лъихъа бугониги)"
}
]
},
{
"text": "хвезабизе, къотӏизабизе",
"precomment": "расстроить, провалить",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "сорвать занятие",
"av": "занятие (цӏали, хӏалтӏи) хвезабизе"
}
]
},
{
"text": "бецӏизе (лъиданиги)",
"precomment": "на ком-чем",
"comment": "выместить",
"labels": [
"в переносном значении",
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "зло сорвать на детях",
"av": "ццин лъималазда бецӏизе"
},
{
"ru": "сорвать голос",
"av": "гьаракь хвезе, гьаракь къине"
}
]
}
]
}
{
"word": "сорваться",
"stress": 5,
"forms": [
"сорваться"
],
"labels": [
"совершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "тӏун бачӏине, борчӏизе",
"precomment": "с привязи – о животных",
"examples": [
{
"ru": "собака сорвалась с цепи",
"av": "гьой рахсидаса борчӏун буго"
}
]
},
{
"text": "тӏун бачӏине, чӏараб бакӏалдаса батӏалъун бачӏине",
"precomment": "упасть",
"examples": [
{
"ru": "сорваться со скалы",
"av": "кьурдаса тӏун бачӏине (гамачӏ); кьурдаса гӏодове вортизе"
}
]
},
{
"text": "ракӏалдаго гьечӏого гьабулеб букӏараб иш хвезе, мекъса ккезе",
"comment": "закончиться неудачей",
"labels": [
"в переносном значении",
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "дело сорвалось!",
"av": "иш хвана! иш мекъса ккана!"
}
]
},
{
"text": "лъачӏого абун борчӏизе",
"comment": "рагӏи",
"labels": [
"в переносном значении",
"разговорное слово"
],
"examples": [
{
"ru": "слово случайно сорвалось",
"av": "рагӏи лъачӏого абун борчӏана"
},
{
"ru": "как с цепи сорваться",
"av": "бухьаралъуса борчӏараб гьой гӏадин; сабру гьечӏого, ургъичӏого, гӏедегӏун, вихха-хочун иш гьабизе"
},
{
"ru": "с языка сорвалось",
"av": "кӏалдиса борчӏун ана"
}
]
}
]
}
{
"word": "сорго",
"stress": 5,
"forms": [
"сорго"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "гӏурусмуч, сорго"
}
]
}
{
"word": "соревнование",
"stress": 9,
"forms": [
"соревнование"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "къецалде рахъин, бергьенлъи босизе чӏалде рахъин, къец",
"comment": "цощинаб ишалъулъ бергьенлъиялъе гьабулеб",
"examples": [
{
"ru": "вызвать на соревнование",
"av": "къецалде ахӏизе"
},
{
"ru": "соревнование по бегу",
"av": "рекериялъул къец"
}
]
}
]
}
{
"word": "соревноваться",
"stress": 9,
"forms": [
"соревноваться"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "къец гьабизе, къец базе (цощинаб ишалъулъ бергьине хӏаракат бахъизе), къецалде рахъине; чӏалде рахъине",
"precomment": "с кем",
"examples": [
{
"ru": "соревноваться в беге",
"av": "рекериялъул къецалде рахъине"
},
{
"ru": "соревноваться в учёбе",
"av": "цӏалулъ къец базе (къацандун цӏалдезе)"
}
]
}
]
}
{
"word": "соринка",
"stress": 4,
"forms": [
"соринка"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "сундулниги гьитӏинабго бутӏа, зарра",
"examples": [
{
"ru": "в глаз попала соринка",
"av": "бадибе (хъублъидул) цо гьитӏинаб жо ккана"
}
]
},
{
"text": "гӏисибикъинаб хӏур-кӏуч"
}
]
}
{
"word": "сорить",
"stress": 4,
"forms": [
"сорить"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "чорок гьабизе",
"examples": [
{
"ru": "сорить в комнате",
"av": "рукъ чорок гьабизе"
}
]
},
{
"text": "пасат гьабизе",
"comment": "гӏарац, боцӏи",
"labels": [
"в переносном значении"
],
"examples": [
{
"ru": "сорить деньгами",
"av": "гӏарац пасат гьабизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "сорный",
"stress": 2,
"stem": "СОРН",
"forms": [
"сорный",
"сорная",
"сорное"
],
"senses": [
{
"text": "чӏахӏ-къулалъул, чӏахӏлъун бугеб",
"examples": [
{
"ru": "сорная трава",
"av": "чӏар"
}
]
},
{
"text": "гӏалагъважа жанибе балеб",
"examples": [
{
"ru": "сорный ящик",
"av": "гӏала-гъважа жанибе балеб ящикӏ"
}
]
}
]
}
{
"word": "сорняк",
"stress": 5,
"forms": [
"сорняк"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "чӏар, чӏахӏ, чӏахӏ-къул",
"comment": "бугӏа-ролъалда гьоркьоб, пастӏаниб ва гь. ц. культурияб гуреб бижараб жо",
"examples": [
{
"ru": "борьба с сорняками",
"av": "чӏарай, чӏаради (чӏаралда данде рагъ бай)"
}
]
}
]
}
{
"word": "сородич",
"stress": 4,
"forms": [
"сородич"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "гӏагарав чи"
},
{
"text": "цого бакӏалдаса чи, цого милаталъул чи, цого тухумалъул чи, тухум цояв"
}
]
}
{
"word": "сорозём",
"forms": [
"сорозём"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "цӏахӏилракь, хъахӏилхӏатӏ"
}
]
}
{
"word": "сорок",
"stress": 2,
"forms": [
"сорок"
],
"senses": [
{
"text": "кӏикъого",
"labels": [
"имя числительное"
]
}
]
}
{
"word": "сорока",
"stress": 4,
"forms": [
"сорока"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "чаргъеду"
}
]
}
{
"word": "сорокалетие",
"stress": 8,
"forms": [
"сорокалетие"
],
"labels": [
"средний род"
],
"senses": [
{
"text": "кӏикъого сон тӏубай, кӏикъого сон бай"
}
]
}
{
"word": "сорокалетний",
"stress": 8,
"forms": [
"сорокалетний",
"сорокалетняя",
"сорокалетнее"
],
"senses": [
{
"text": "кӏикъого соналъ букӏараб"
},
{
"text": "кӏикъого сон барав"
},
{
"text": "кӏикъого сонилаб"
}
]
}
{
"word": "сороковой",
"stress": 8,
"forms": [
"сороковой",
"сороковая",
"сороковое"
],
"senses": [
{
"text": "кӏикъоабилеб"
}
]
}
{
"word": "сороконожка",
"stress": 8,
"forms": [
"сороконожка"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "хӏатӏалгӏемер",
"comment": "хӏутӏ"
}
]
}
{
"word": "сорочка",
"stress": 4,
"stem": "СОРОЧК",
"forms": [
"сорочка"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "гурде",
"comment": "бихьиназул тӏасан, руччабазул гъоркьан ретӏунеб",
"examples": [
{
"ru": "ночная сорочка",
"av": "къаси (бусада) ретӏунеб гурде"
},
{
"ru": "родиться в сорочке",
"av": "битӏ ккезе, кидаго талихӏ кьезе",
"comment": "кидаго битӏ кколев, талихӏ кьурав чиясул хӏакъалъулъ"
}
]
}
]
}
{
"word": "сорт",
"forms": [
"сорт"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "сорт",
"examples": [
{
"ru": "высший сорт",
"av": "тӏадегӏанаб сорт"
},
{
"ru": "табак второго сорта",
"av": "кӏиабилеб сорталъул тамахьо"
}
]
}
]
}
{
"word": "сортировать",
"stress": 9,
"forms": [
"сортировать"
],
"labels": [
"несовершенный вид"
],
"senses": [
{
"text": "сортал гьаризе, сортал гьарун бикьизе",
"precomment": "что"
}
]
}
{
"word": "сортировка",
"stress": 7,
"forms": [
"сортировка"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "сортазде бикьи, сортал гьари",
"comment": "по гл. сортировать",
"comment_lang": "ru"
},
{
"text": "сортал гьарулеб машина",
"precomment": "хӏалухъадул, пихъ-мичӏалъул ва гь.ц.",
"labels": [
"сельское хозяйство, сельскохозяйственный термин"
]
}
]
}
{
"word": "сортировочная",
"stress": 7,
"forms": [
"сортировочная"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "сортировочная",
"comment": "гӏемерал маххул нухал данделъулеб кӏудияб станциялда вагонал ратӏа гьарулеб, поездал хӏадур гьарулеб бакӏ, станция",
"labels": [
"железнодорожный термин"
]
}
]
}
{
"word": "сортировочный",
"stress": 7,
"stem": "СОРТИРОВОЧН",
"forms": [
"сортировочный",
"сортировочная",
"сортировочное"
],
"senses": [
{
"text": "сортал (ратӏа) гьарулеб, сортазде бикьулеб",
"examples": [
{
"ru": "сортировочная машина",
"av": "сортал гьарулеб машина"
}
]
}
]
}
{
"word": "сортировщик",
"stress": 7,
"forms": [
"сортировщик"
],
"labels": [
"мужской род"
],
"senses": [
{
"text": "сортал гьарулев чи, сортировщик"
}
]
}
{
"word": "сортировщица",
"stress": 7,
"forms": [
"сортировщица"
],
"labels": [
"женский род"
],
"senses": [
{
"text": "сортал гьарулей гӏадан, сортировщица"
}
]
}
{
"word": "сортовой",
"stress": 7,
"forms": [
"сортовой",
"сортовая",
"сортовое"
],
"senses": [
{
"text": "сорталъулаб",
"examples": [
{
"ru": "сортовое зерно",
"av": "сорталъулаб тӏорщел",
"comment": "тӏадегӏанаб яги цо хасаб сорталъул"
}
]
}
]
}