{
"phrase": "БЕТӀЕРАЛДА ВУКӀИНЕ",
"senses": [
{
"translation": "взять на себя [обязанность], обязаться что-л. делать",
"literal": "быть во главе"
}
],
"page": 39
}
{
"phrase": "БЕТӀЕРАЛДЕ ККЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "выпасть на долю",
"equiv": "approx",
"literal": "на голову пасть"
}
],
"page": 39
}
{
"phrase": "БЕТӀЕРЛЪИ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "возглавлять; главенствовать",
"literal": "главенство делать"
}
],
"page": 39
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР БАХЪИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "прожить жизнь; жизнь про-жить — не поле перейти"
},
{
"n": 2,
"translation": "вести хозяйство"
}
],
"examples": [
{
"av": "Щибха гьабилеб, мугъги къуличӏого бакъги чӏвачӏого бетӏер бахъуларелъул.",
"ru": "Что же делать, не согнув спины и не потрудившись, жизнь не проживёшь",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 35
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР БЕКАДӀ",
"labels": [
"бран."
],
"senses": [
{
"translation": "пусть треснет твоя голова!"
}
],
"page": 35
}
БЕТӀЕР БЕКУН ДАГӀБАДИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР БЕКУН ДАГӀБАДИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "горячиться, браниться; не сдаваться (напр, в споре)",
"literal": "ругаться, сломав голову"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бакъдасезе хӏалалал хурзалги данде ран хӏарамаб колхоз хӏажат гьечӏилан, бетӏер бекун дагӏбадулевги вукӏун, нахъа бищунго бетӏералде босун хӏалтӏизе лъугьана гӏаммаб магӏишаталда.",
"ru": "Хотя горячился он, что объединивший исконные земли батлухцев колхоз не пойдёт на пользу, потом сам же и работал больше всех в общем хозяйстве.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 35
}
БЕТӀЕР БЕТӀИРАЛЪУХЪ ХИСИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР БЕТӀИРАЛЪУХЪ ХИСИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "менять баш на баш",
"equiv": "approx",
"literal": "голову на голову"
}
],
"page": 36
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР БИГЬАРАБГО",
"senses": [
{
"translation": "как только в голове прояснилось",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бетӏер бигьарабго рогьалилъ гьесда Жинца гьабураб иш... гьаб щибан ккана.",
"ru": "Как только в голове прояснилось, Он осознал содеянное.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 36
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР БИЛИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "потерять голову",
"equiv": "exact"
}
],
"page": 36
}
БЕТӀЕР БУГОНИ, ТӀАГЪУР КАМУЛАРЕБ, ТӀАЖУ БУГОНИ, РУХЬЕН КАМУЛАРЕБ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР БУГОНИ, ТӀАГЪУР КАМУЛАРЕБ, ТӀАЖУ БУГОНИ, РУХЬЕН КАМУЛАРЕБ",
"labels": [
"посл."
],
"senses": [
{
"translation": "Была бы голова, шапка найдётся; были бы штаны, шнурок найдётся; Была бы шея, [а] хомут найдётся."
}
],
"page": 36
}
БЕТӀЕР ГБЕЧӀЕБ ХӀАЛТӀИ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР ГБЕЧӀЕБ ХӀАЛТӀИ",
"senses": [
{
"translation": "головотяпство",
"literal": "работа без головы"
}
],
"page": 36
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ГБЕЧӀЕВ",
"senses": [
{
"translation": "недалёкий, безмозглый; пустая голова",
"literal": "не имеющий головы"
}
],
"examples": [
{
"av": "ТӀагьур бекун лъуралги Бетӏер гьечӏел рукӏуна.",
"ru": "И те, что носят шапки набекрень. Часто бывают с пустой головой.",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 36
}
БЕТӀЕР ГЬОРОЗЕГӀАН УРГЪИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР ГЬОРОЗЕГӀАН УРГЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "размышлять, предаваться мыслям",
"literal": "пока голова не опухнет"
}
],
"page": 36
}
БЕТӀЕР ГӀАДАЛ ГЬАБИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР ГӀАДАЛ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "морочить голову кому-л.",
"equiv": "approx",
"literal": "голову дурной сделать"
}
],
"examples": [
{
"av": "— Гьороб цӏа ккагийин дур, дуца дир гьаб бетӏер гӏадал гьабугеӏ",
"ru": "— Чтоб твой сарай сгорел, не морочь ты мне голову!",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Къункърабазул кьурди"
}
],
"page": 36
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ДАЛИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "повесить голову; призадуматься, пригорюниться",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бечедазин абуни, гьелъул гӏаксалда, байбихьана бутӏрул дализе риччазе, макраби ургъизе, гъоркьчӏелал гьаризе.",
"ru": "А богачи что-то притихли, наверно, придумывают разные уловки, строят козни.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Къункърабазул кьурди"
}
],
"page": 36
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ККВЕЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "опознать кого-л., что-л.",
"literal": "голову поймать"
}
],
"page": 37
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР КЪУЛИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "приветствовать кого-л., поклониться кому-л.",
"literal": "голову наклонить"
},
{
"n": 2,
"translation": "подчиниться, повиноваться"
},
{
"n": 3,
"translation": "опуститься (морально)"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьаз бицанихъего, Муртазагӏалица, рухӏгӏан хирияй лъади хабалъ лъуниги, бетӏер къулизе течӏо.",
"ru": "Муртазаали не опустился даже тогда, когда похо-ронил свою любимую жену.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Лъукъарал кьураби"
}
],
"page": 37
}
БЕТӀЕР КЬВАТӀИЛЕБ ХӀАЛАЛЪ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР КЬВАТӀИЛЕБ ХӀАЛАЛЪ",
"senses": [
{
"translation": "так, что голова лопалась (трещала)"
}
],
"examples": [
{
"av": "...бихьулеб букӏана бищун жавабияб заман тӏаде щун букӏин, жиб-жиб кагъат гӏодобе рехилалде гьезул щивав ургъулев вукӏана бетӏер кьватӏилеб хӏалалъ.",
"ru": "...наступал самый ответственный момент. Прежде чем выбросить письма, каждый из них думал так, что голова лопалась.",
"author": "П. Муртазагӏалиева",
"source": "Дир хъахӏаб кӏаз"
}
],
"page": 37
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЛЪЕЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "склонить голову",
"literal": "положить"
},
{
"n": 2,
"translation": "сложить голову за что-л."
}
],
"examples": [
{
"av": "Батизе бегьула гьелъий хӏажалъун Гъапуллъараб мехалъ бетӏер лъезе бакӏ.",
"ru": "Быть может ей нужно место. Чтоб голову свою приклонить.",
"author": "Ш. Мухӏамадов",
"source": "Инсухълъи"
}
],
"page": 37
}
БЕТӀЕР МОКЪРОКЬ ТУНКИЗЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР МОКЪРОКЬ ТУНКИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "поумнеть; на браться ума",
"literal": "стукнуться головой в потолок"
}
],
"page": 37
}
БЕТӀЕР РАДАЛ БАТУЛЕБ БАКӀАЛДА ЛЪЕ
сообщить о неточности{
"phrase": "БЕТӀЕР РАДАЛ БАТУЛЕБ БАКӀАЛДА ЛЪЕ",
"labels": [
"погов."
],
"senses": [
{
"translation": "Клади голову там, где найдёшь её утром (т. е. ночуй дома)."
}
],
"page": 37
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР СВЕРИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "сойти с ума",
"literal": "голова кружится"
}
],
"examples": [
{
"av": "— ХӀай тани щибан гьев вагъаризавичӏого. Гъор-кьгоги согӏав гьесул, гьанже бетӏерги сверун бихьу-лин,— абун нахъоги рагӏи рехана Халуница.",
"ru": "— Да оставьте вы его в покое. И раньше грубый, теперь он вообще сошёл с ума,— добавила Ха лун.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "Ракьул гӏерекъ гьороца унаро"
}
],
"page": 37
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР УНТИЗАБИЗЕ",
"labels": [
"разг."
],
"senses": [
{
"translation": "надоедать",
"literal": "вызывать головную боль"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ХЪАХӀЛЪИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "голова побелёла; поседёть, постарёть",
"equiv": "exact"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дир рокьи ккун буго гьаб дунялалъухъ, Ва бокьулеб гьечӏо бетӏер хъахӏлъизе.",
"ru": "Я влюблён в этот мир И не хочу старёть.",
"author": "Т. Таймасханов",
"source": "ХӀасрат"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ХЪАХӀ ГЬАБИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "прибавить седины"
}
],
"examples": [
{
"av": "Дур бетӏер хъахӏ гьабизе Чанги буран бахъана.",
"ru": "Седины прибавили тебе Бури, что прошли сквозь твою жизнь.",
"author": "М. Гъайирбекова",
"source": "Магӏарухъа гӏадамал"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ХЪВАН",
"senses": [
{
"translation": "до краёв [заполненный]",
"literal": "верх сняв"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ХӀАЛТӀИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "соображать, понимать; котелок варит",
"equiv": "approx"
}
],
"examples": [
{
"av": "Хадуб бетӏер хӏалтӏизе лъугьараб мехалъ, хӏинкъун ракӏ данде къан ун лъугьана.",
"ru": "Когда я поняла что к чему, от страха сёрдце моё сжалось.",
"author": "Ф. ГӀалиева",
"source": "ГӀаданлъиялъул къо"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЦӀУНИЗЕ",
"senses": [
{
"n": 1,
"translation": "берёчь себя",
"literal": "голову"
},
{
"n": 2,
"translation": "бе-рёчь каждую голову скота"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЧУЧИЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "успокоиться, успокоить нёрвы, отдохнуть",
"literal": "голову расслабить"
}
],
"examples": [
{
"av": "Гьединаб мехалъ ХӀасанбегица абулаан хӏалтӏуца свакараб, шагьаралъул хъуй-хъаялъ ахцазабураб бетӏер чучизе вачӏунин жив Гьиндивейилан.",
"ru": "Гасанбёк говорил, что он приезжает в Тиндиб, чтобы отдохнуть вдали от городского шума и суеты.",
"author": "М. Мухӏамадов",
"source": "Зоб цӏадае гъугъала"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЧӀАХЪАЯВ",
"senses": [
{
"translation": "о, всемогупдий!",
"literal": "чтоб голова твоя здравствовала!"
}
],
"examples": [
{
"av": "Бетӏер чӏахъаяв хан, гьеб бициналде, Цо гьари буго дир гурхӏел гьабеян.",
"ru": "о, всемогущий хан, прежде чем сказать, Просьба есть у меня: помилуй.",
"author": "ХӀ. ХӀажиев",
"source": "Хъахӏилаб экран"
}
],
"page": 38
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЧӀВАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "наказать, избить; намылить шею"
}
],
"examples": [
{
"av": "Цингиги Сунайнат ятӏалъарайго, Бетӏер чӏвазе аскӏов чи тӏагӏаравго.",
"ru": "Супайнат ушла от него, Теперь некого наказывать,..",
"author": "Р. ХӀамзатов",
"source": "ТӀаса рищарал кучӏдул"
}
],
"page": 39
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР ЩУЩАЗЕ",
"senses": [
{
"translation": "терять голову, самообладание (букв. голову разрушить"
}
],
"page": 39
}
{
"phrase": "БЕТӀЕР-МАГЪ ГЬЕЧӀОГО",
"senses": [
{
"translation": "с пятого на десятое",
"literal": "не имея головы и хвоста"
}
],
"page": 39
}