{
"word": "бетӏари",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏари"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"шматразовая форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "бетӏаризе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏаризаби",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏаризаби"
],
"labels": [
"масдар",
"шматразовая форма",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризабизе",
"kind": "see"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏаризабизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏаризаб",
"forms": [
"бетӏаризабизе",
"бетӏаризабула",
"бетӏаризабила",
"бетӏаризабуна",
"бетӏаризабе"
],
"senses": [
{
"forceto": "бетӏаризе",
"labels": [
"каўзатыўная форма",
"шматразовая форма"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "бетӏаризе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏар",
"forms": [
"бетӏаризе",
"бетӏарула",
"бетӏарила",
"бетӏарана",
"бетӏаре"
],
"senses": [
{
"text": "збіраць садавіну з дрэва",
"labels": [
"шматразовая форма"
],
"comment": "зрываючы па адной штуцы",
"examples": [
{
"av": "колхозчагӏи жакъа ахикье ретӏаризе рахъун руго",
"be": "калгаснікі сёння выйшлі ў сад збіраць садавіну"
}
]
},
{
"text": "ірваць усё на сабе",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "выказваючы смутак па памерлым",
"examples": [
{
"av": "хварасул яц етӏарулей йиго",
"be": "сястра пакойнага рве ўсё на сабе",
"comment": "выяўляючы смутак"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "шматразовая форма"
}
{
"word": "бетӏер",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер",
"бетӏералъ",
"ботӏроца",
"бетӏералъул",
"ботӏрол",
"бутӏрул"
],
"senses": [
{
"text": "галава",
"examples": [
{
"av": "белъараб бетӏер",
"be": "вараная галава"
},
{
"av": "гьодораб бетӏер",
"be": "пустая галава"
},
{
"av": "кӏургӏараб бетӏер",
"be": "кучаравая галава"
},
{
"av": "хӏулараб бетӏер",
"be": "лысая галава"
},
{
"av": "бетӏер баккизабизе",
"be": "высоўваць, высунуць галаву"
},
{
"av": "бетӏер бакъвазабизе",
"be": "надакучаць размовамі",
"comment": "літ. галаву прасушыць"
},
{
"av": "бетӏер багьарав",
"be": "з дзіркай у галаве; дурненькі, псіхічна непаўнавартасны"
},
{
"av": "бетӏер бахине тезе",
"be": "адпускаць валасы",
"comment": "на галаве"
},
{
"av": "бетӏер батӏиясул гӏакълу батӏияб, щекъер батӏиясул гьаракь батӏияб",
"be": "кожная галава па-свойму разумная, з кожнай гартані выходзіць свой гук",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "бетӏер бегьизе бакӏ гьечӏо",
"be": "няма дзе галавы прыхінуць"
},
{
"av": "бетӏер белъине",
"be": "пафарбаваць галаву; зварыць галаву",
"comment": "зарэзанай жывёлы"
},
{
"av": "бетӏер бетӏералъухъ хисизе",
"be": "мяняць адно на другое без даплаты; мяняць баш на баш"
},
{
"av": "бетӏер бикьакълъи",
"be": "памутненне розуму"
},
{
"av": "бетӏер бикьизе",
"be": "зрабіць прабор",
"comment": "на галаве"
},
{
"av": "бетӏер бихъун унеб буго",
"be": "галава расколываецца",
"comment": "ад болю"
},
{
"av": "бетӏер бичӏ-бичӏун унеб буго",
"be": "галава раскальваецца"
},
{
"av": "бетӏер борхун кквезе",
"be": "хадзіць з паднятай галавой"
},
{
"av": "бетӏер борхизе течӏо дос",
"be": "ён не даваў нават галавы падняць"
},
{
"av": "бетӏер борхичӏого хӏалтӏизе",
"be": "працаваць, не падымаючы галавы"
},
{
"av": "бетӏер бугев чи",
"be": "светлая галава; чалавек з галавой; разумны, кемлівы чалавек"
},
{
"av": "дур бетӏер киб букӏараб?",
"be": "дзе была твая галава?"
},
{
"av": "бетӏер бухизе",
"be": "біць па галаве"
},
{
"av": "бетӏер буханагӏан кваналеюб жо",
"be": "яго пастаянна б'юць па галаве, а ён есць ды есць",
"labels": [
"загадка"
],
"comment": "'g'obo' млынавы жорнаў"
},
{
"av": "бетӏер гьабун цӏезабизе",
"be": "даліць да краі; запоўніць з галавой",
"comment": "мера пры менным гандлі"
},
{
"av": "бетӏер гьанкӏезабизе",
"be": "ківаць галавой",
"comment": "у знак згоды"
},
{
"av": "бетӏер гьечӏев чи",
"be": "дурны, непанятлівы",
"comment": "літ. безмазгі (безгаловы) чалавек"
},
{
"av": "бетӏер гӏадал гьабизе",
"be": "гаварыць без запынку; марочыць галаву, давесці да вар'яцтва",
"comment": "каму-небудзь; са злым намерам"
},
{
"av": "бетӏер гӏанасеб",
"be": "(велічынёй) з галаву"
},
{
"av": "бетӏе-бетӏер гӏанасеб",
"be": "(велічынёй) з галаву"
},
{
"av": "бетӏер гӏодоб лъурабго, кьижун ккана",
"be": "як толькі паклаў галаву на падушку, адразу заснуў"
},
{
"av": "бетӏер дализе биччазе",
"be": "павесіць галаву; прыныць, павесіць нос; быць не ў настроі",
"comment": "літ. галаву апусціць"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"be": "хапацца за галаву"
},
{
"av": "къан бетӏерги ккун чӏезе",
"be": "хапацца за галаву"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"be": "апазнаць"
},
{
"av": "жиндирго бикъараб чол бетӏер ккуна дос",
"be": "ён пазнаў свайго скрадзенага каня"
},
{
"av": "бетӏер къотӏизе",
"be": "адсячы галаву"
},
{
"av": "бетӏер къотӏаги дур",
"be": "хай адсякуць табе галаву",
"labels": [
"лаянкавае слова",
"выраз"
]
},
{
"av": "бетӏер къулизе",
"be": "схіліць галаву перад кім-небудзь; вітаць каго-небудзь; добраахвотна падпарадкавацца",
"comment": "каму-небудзь"
},
{
"av": "гӏурус пачаясе бетӏер къулизе",
"be": "падпарадкавацца рускаму цару",
"comment": "г. зн. быць падданым Расійскай імперыі"
},
{
"av": "бетӏер кӏибикӏизе",
"be": "ківаць галавой"
},
{
"av": "бетӏер кӏичӏизабизе",
"be": "зазнацца, задзіраць нос",
"comment": "літ. галаву"
},
{
"av": "бетӏер къунцӏизе",
"be": "пастрыгчыся, стрыгчы валасы",
"comment": "на галаве"
},
{
"av": "бетӏер кӏкӏвазе",
"be": "галіць галаву"
},
{
"av": "бетӏер мокърукь тункизе",
"be": "набрацца розуму, паразумнець; вырасці, стаць дарослым",
"comment": "літ. стукнуцца галавой у столю"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏун буго",
"be": "каша ў галаве",
"comment": "букв. мякіна"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏурав",
"be": "медналобы",
"comment": "літ. з кашай (з мякінай) у галаве"
},
{
"av": "бетӏер сверизабизе",
"be": "марочыць галаву; зводзіць з розуму; выклікаць галавакружэнне; ускружыць галаву"
},
{
"av": "бетӏер сверизе",
"be": "страціць розум; кружыцца — пра галаву; звар'яцець"
},
{
"av": "досул бетӏер сверун буго",
"be": "ён з глузду з'ехаў; у яго не ўсе дома"
},
{
"av": "бетӏер тӏаде босизе",
"be": "падымаць галаву"
},
{
"av": "бетӏер тиризе",
"be": "звар'яцець"
},
{
"av": "бетӏер тирарав (сверарав)",
"be": "псіхічна хворы"
},
{
"av": "бетӏер тӏоргъокь букӏунин, габур цӏвакизабе",
"be": "галава пад шапкай, а шыю збрый да бляску",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "г. зн. была б выканана фармальнасць"
},
{
"av": "бетӏер тӏун рехизе",
"be": "адарваць галаву"
},
{
"av": "бетӏер унтизабизе",
"be": "выклікаць галаўны боль; марочыць галаву, надакучаць, дакучаць"
},
{
"av": "бетӏер унтун буго",
"be": "галава баліць"
},
{
"av": "бетӏер ххазе",
"be": "расчэсваць галаву"
},
{
"av": "бетӏер хъахӏлъизе",
"be": "пасівець"
},
{
"av": "бетӏер хъван",
"be": "не дасыпаючы дапоўна, насыпаючы без верху",
"comment": "пры мяноўным гандлі"
},
{
"av": "бетӏер хьвагӏезабизе",
"be": "ківаць галавой",
"comment": "у знак нязгоды, неадабрэння, адмаўлення"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏизабизе",
"be": "варушыць мазгамі"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏулеб буго",
"be": "кацёл варыць; галава варыць",
"comment": "літ. галава працуе"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏичӏони — хӏатӏал свакала, хӏалтӏудаса къани — вакъун хутӏула",
"be": "галава не варыць — ногі стомяцца, працы баішся — галодным застанешся",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "бетӏер хӏулизе",
"be": "лысець"
},
{
"av": "бетӏер хӏуларав",
"be": "лысы, з лысінай на галаве"
},
{
"av": "бетӏер цӏунизе",
"be": "берагчы сябе",
"comment": "літ. галаву"
},
{
"av": "бетӏер ччукӏизе",
"be": "здыраць скуру з галавы",
"comment": "зарэзанай жывёлы"
},
{
"av": "бетӏер чӏвазе",
"be": "кланяцца каму-небудзь; біць чалом; намыліць шыю; пакараць пабоямі",
"comment": "каму-небудзь"
},
{
"av": "бетӏер щущазе",
"be": "страчваць галаву, страчваць самаабвалоданне, губляцца"
},
{
"av": "бетӏер чӏинтӏизе",
"be": "размазжыць галаву"
},
{
"av": "ботӏрол гьан",
"be": "мяса з галавы",
"comment": "зарэзанай жывёлы"
},
{
"av": "ботӏрол кар (рас)",
"be": "валасы на галаве"
},
{
"av": "ботӏрол щурун",
"be": "верхняя палова чэрапа"
},
{
"av": "бетӏералда квер бахъизе",
"be": "пагладзіць па галоўцы"
},
{
"av": "бетӏералда лъун хъулухъ гьабила",
"be": "так услужу, што на галаву сабе пакладу"
},
{
"av": "бетӏералда рас бахъун чӏана",
"be": "валасы на галаве дыбам сталі"
},
{
"av": "бетӏералда тӏагъур гурого, хӏатӏида хьит гурого",
"be": "ні шапкі на галаве, ні абутку на нагах",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "г. зн. бедна апрануты"
},
{
"av": "бетӏералда тӏад лъезе",
"be": "пакласці на галаву",
"labels": [
"у прамым і пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "бетӏералдаса бахъараб хӏатӏазде щвезегӏан",
"be": "з галавы да ног"
},
{
"av": "бетӏералде балагь бачӏана досул",
"be": "яго спасцігла няшчасце; на яго галаву звалілася бяда"
},
{
"av": "бетӏералде босизе",
"be": "узяць на сябе; абавязацца"
},
{
"av": "бетӏералде вахинавизе",
"be": "пакласці сабе на галаву; песціць",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "бетӏералде ккезе",
"be": "выпасці на долю",
"comment": "літ. на галаву"
},
{
"av": "ботӏрода бугеб рас рикӏкӏун балагь бачӏаги дуде",
"be": "хай напаткае цябе столькі бед, колькі валасоў на галаве",
"labels": [
"лаянкавае слова",
"выраз"
]
},
{
"av": "ботӏрода кӏаз чӏвазе",
"be": "апранаць хустку на галаву"
},
{
"av": "ботӏрода тӏагъур лъезе",
"be": "надзець шапку на галаву"
},
{
"av": "ботӏрода тӏилал щвана (рекана)",
"be": "на (яго) галаве палкі ламаліся",
"labels": [
"прымаўка"
]
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"be": "здымець з галавы хустку"
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"be": "апаразорыць",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "дзеўку, жанчыну, бо ў даўнія часы ганьбай лічылася, калі мужчына здыме з жанчыны хустку; ён павінен быў або ажаніцца з ёй, або рыхтавацца да помсты з боку яе сваякоў"
},
{
"av": "ботӏроде бачӏараб горбоца баччула",
"be": "тое, што на галаву навальваецца, вытрымлівае шыя",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "ботӏроде кӏанцӏезе",
"be": "лезці на галаву",
"comment": "літ. скакаць"
},
{
"av": "ботӏролъ жо базе",
"be": "даць па галаве"
},
{
"av": "ботӏролъ квартӏа бараб гӏадин",
"be": "як абухам па галаве",
"comment": "букв. як малаткам па галаве"
},
{
"av": "ботӏролъ тӏил кьабураб гӏадин",
"be": "як абухам па галаве",
"comment": "літ. як палкай па галаве"
},
{
"av": "ботӏролъе биччазе",
"be": "убіць у галаву"
},
{
"av": "радал батулеб бакӏалда лъе бетӏер",
"be": "пакладзі галаву туды, дзе яе раніцай знойдзеш",
"comment": "г. зн. ідзі кладзіся спаць"
}
]
},
{
"text": "галава",
"comment": "пры падліку жывёлы",
"examples": [
{
"av": "цӏцӏаназул щунусго бетӏер",
"be": "пяцьсот галоў коз"
}
]
},
{
"text": "галоўка",
"examples": [
{
"av": "ражипорол лъабго бетӏер",
"be": "тры галоўкі часныку"
}
]
},
{
"text": "кіраўнік; галава",
"examples": [
{
"av": "администрациялъул бетӏер",
"be": "кіраўнік адміністрацыі"
},
{
"av": "къокъадул бетӏер",
"be": "кіраўнік атрада"
},
{
"av": "рагъул бетӏер",
"be": "ваяначальнік"
},
{
"av": "росдал бетӏер",
"be": "галава аула, старшыня аула"
},
{
"av": "хъизамалъул бетӏер",
"be": "галава сям'і; глава гаспадаркі"
},
{
"av": "бетӏералда вукӏине",
"be": "быць на чале, наперадзе"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккезе",
"be": "стаць на чале, апынуцца кіраўніком"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккаравго, бетӏер борхуге",
"be": "не задзірай нос адразу, як стаў кіраўніком"
},
{
"av": "бетӏерлъун тезе",
"be": "прызначыць галавой",
"comment": "чаго-небудзь"
}
]
},
{
"text": "правадыр, важак; ватажак, атаман",
"examples": [
{
"av": "бодул бетӏер",
"be": "правадыр атрада"
}
]
},
{
"text": "выток, вярхоўе",
"comment": "рэкі",
"examples": [
{
"av": "гӏурул бетӏер",
"be": "выток ракі"
},
{
"av": "иццул бетӏер",
"be": "пачатак крыніцы"
}
]
},
{
"text": "вяршыня, верхавіна",
"comment": "напрыклад стогі",
"examples": [
{
"av": "гӏорол бетӏер гьабизе",
"be": "класці верхавіну стога"
}
]
},
{
"text": "распарадчык",
"examples": [
{
"av": "васияталъул бетӏер",
"be": "распарадчык завяшчання"
}
]
},
{
"text": "раздзел",
"examples": [
{
"av": "тӏехьалъул лъабабилеб бетӏер",
"be": "трэці раздзел кнігі"
}
]
},
{
"text": "загаловак, назва",
"examples": [
{
"av": "макъалаялъул бетӏер",
"be": "загаловак артыкула"
},
{
"av": "тӏехьалъул бутӏрул",
"be": "зміст кнігі"
}
]
},
{
"text": "паравоз",
"labels": [
"устарэлае слова",
"размоўнае слова"
],
"examples": [
{
"av": "поездалъул бетӏер",
"be": "паравоз"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏераб",
"stress": 5,
"stem": "бетӏера",
"forms": [
"бетӏераб"
],
"gender_forms": [
"бетӏераб",
"бетӏерав",
"бетӏерай"
],
"senses": [
{
"text": "галаўны, галоўны",
"examples": [
{
"av": "бетӏераб макъала",
"be": "галоўны, перадавы артыкул"
},
{
"av": "бетӏерав инженер",
"be": "галоўны інжынер"
},
{
"av": "бетӏерал членал",
"be": "галоўныя члены",
"labels": [
"граматыка"
]
},
{
"av": "предложениялъул бетӏерал гурел членал",
"be": "другарадныя члены сказу"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдаго",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдаго"
],
"senses": [
{
"text": "спачатку",
"labels": [
"прыслоўе"
]
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдасан",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдасан"
],
"senses": [
{
"labels": [
"займеннік"
],
"locativefrom": "бетӏер",
"comment": "склон"
},
{
"text": "зноў, з пачатку",
"labels": [
"прыслоўе"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏералдасан байбихье",
"be": "пачні спачатку"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏер",
"kind": "from"
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏербахъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербахъи",
"бетӏербахъиялъ",
"бетӏербахъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "бетӏербахъизе"
},
{
"text": "існаванне, жыццё",
"examples": [
{
"av": "лъикӏаб бетӏербахъи",
"be": "добрае жыццё"
},
{
"av": "язихъаб бетӏербахъи",
"be": "убогае жыццё"
},
{
"av": "бетӏербахъи гьабизе",
"be": "пражываць",
"comment": "чым-небудзь"
},
{
"av": "Сундасан доз бетӏербахъи гьабулеб?",
"be": "чым яны жывуць?"
},
{
"av": "Боцӏи хьихьун гьабула доз бетӏербахъи",
"be": "яны жывуць за кошт жывёлагадоўлі"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе ругел ресал",
"be": "сродкі да існавання"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе хӏажатал шартӏал",
"be": "умовы, неабходныя для жыцця"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏербахъизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏербахъ",
"forms": [
"бетӏербахъизе",
"бетӏербахъула",
"бетӏербахъила",
"бетӏербахъана",
"бетӏербахъе"
],
"senses": [
{
"text": "жыць",
"examples": [
{
"av": "аваданго бетӏербахъизе",
"be": "весела жыць"
},
{
"av": "магӏарухъ бетӏербахъизе захӏмалъулеб буго",
"be": "у гарах жыць станавіцца цяжэй"
},
{
"av": "шагьаралда бетӏербахъула дир вацасул хъизамалъ",
"be": "сям'я майго брата жыве ў горадзе"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "бетӏербекад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербекад",
"бетӏербекадица",
"бетӏербекадил",
"бетӏербекадал"
],
"senses": [
{
"text": "той (тая), каму жадаюць, каб галаву разбілі; хай разб'юць табе галаву",
"labels": [
"лаянкавае слова"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏербухь",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербухь",
"бетӏербухьалъ",
"бетӏербухьалъул",
"бетӏербухьал"
],
"senses": [
{
"text": "галаўная павязка",
"comment": "жанчыны"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьан",
"stress": 5,
"stem": "бетӏергьа",
"forms": [
"бетӏергьан",
"бетӏергьанас",
"бетӏергьаналъ",
"бетӏергьанасул",
"бетӏергьаналъул",
"бетӏергьаби",
"Бетӏергьан"
],
"senses": [
{
"text": "уласнік і ўласніца; уладальнік і ўладальніца; гаспадар і гаспадыня; пан і пані",
"examples": [
{
"av": "колол бетӏергьан",
"be": "гаспадар (або гаспадыня) хутара"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьан",
"be": "гаспадар і гаспадыня дома; уладальнік і ўладальніца дома"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьаналъ нижее лъикӏаб гьоболлъи гьабуна",
"be": "гаспадыня дома добра пачаставала нас"
},
{
"av": "чол бетӏергьан",
"be": "гаспадар каня"
},
{
"av": "бетӏергьалъун вахъине (лъугьине)",
"be": "станавіцца, стаць гаспадаром, уладальнікам",
"comment": "каго-небудзь, чаго-небудзь"
},
{
"av": "гӏагарлъиялъул бетӏергьаби",
"be": "сваякі",
"labels": [
"кніжнае"
],
"comment": "калькіравана з арабскай"
},
{
"av": "гӏакълуялъул бетӏергьаби",
"be": "уладальнікі розуму, якія валодаюць розумам",
"labels": [
"кніжнае"
],
"comment": "калькіравана з арабскай"
},
{
"av": "жужахӏалъул бетӏергьаби",
"be": "уладальнікі пекла",
"labels": [
"кніжнае"
],
"comment": "калькіравана з арабскай"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб",
"be": "бясхозны, нікому не належны"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб боцӏи бацӏица чӏвала",
"be": "бясхозную жывёлу воўк зарэжа",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "бетӏергьаасул ракӏ — хӏалтӏуда, хӏалтухъанасул ракӏ — кванида",
"be": "гаспадар думае пра працу, а работнік — пра абед",
"labels": [
"прыказка"
]
},
{
"av": "бетӏергьанасул чехь унтичӏони, чияр мугъ унтуларо",
"be": "калі ў наймальніка нутро не баліць, у работнікаў спіна не будзе балець",
"labels": [
"прыказка"
],
"comment": "літ. жывот"
},
{
"av": "бетӏергьаасе мукӏураб бахӏри гӏадин",
"be": "быццам паслужлівы пёс"
}
]
},
{
"text": "уладар, Гасподзь, бог",
"examples": [
{
"av": "Бетӏергьан Аллагь",
"be": "гаспадзь бог"
},
{
"av": "Бетӏергьан гурхӏаги нилъеда",
"be": "хай памілуе нас Гасподзь"
}
]
},
{
"text": "муж",
"labels": [
"дыялектызм"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьанчи",
"kind": "see"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьанаб",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанаб"
],
"gender_forms": [
"бетӏергьанаб",
"бетӏергьанав",
"бетӏергьанай"
],
"senses": [
{
"text": "уласны; які належыць",
"comment": "каму-небудзь ці якой-небудзь арганізацыі",
"examples": [
{
"av": "дунго бетӏергьанаб",
"be": "асабісты"
},
{
"av": "живго бетӏергьанаб рукъ",
"be": "уласны дом"
},
{
"av": "пачалихъ бетӏергьанаб",
"be": "які належыць дзяржаве, дзяржаўны"
},
{
"av": "бетӏергьанаблъун лъугьине",
"be": "належаць каму-небудзь, чаму-небудзь"
}
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏергьанасул",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанасул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "бетӏергьан",
"comment": "родны склон"
},
{
"text": "гаспадарскі",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул бербалагьи",
"be": "гаспадарскія адносіны; гаспадарскае стаўленне"
}
]
},
{
"text": "Божы",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул хӏукму",
"be": "Божая воля"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьан",
"kind": "from"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "родны"
}
{
"word": "бетӏергьанлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанлъи",
"бетӏергьанлъиялъ",
"бетӏергьанлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "уласнасць",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанлъи гьабизе",
"be": "гаспадарыць, паводзіць сябе як гаспадар"
},
{
"av": "дир боцӏуда тӏад бетӏергьанлъи гьабизе биччаларо дица",
"be": "я не дазволю гаспадарыць над маім дабром"
},
{
"av": "бетӏергьанлъи гьечӏеб",
"be": "бясгаспадарчы"
},
{
"av": "бетӏергьанлъиялде кьезе",
"be": "даваць у чыю-небудзь уласнасць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьанчи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчи",
"бетӏергьанчияс",
"бетӏергьанчиясул"
],
"senses": [
{
"text": "уладальнік, гаспадар",
"examples": [
{
"av": "гьаб гӏакдал бетӏергьанчи щив?",
"be": "хто гаспадар гэтай каровы?"
},
{
"av": "бетӏергьанчиясул боцӏи берда цебе лъикӏ",
"be": "добра, калі гаспадарскае дабро знаходзіцца перад яго вачыма",
"labels": [
"прымаўка"
]
}
]
},
{
"text": "муж",
"examples": [
{
"av": "дир бетӏергьанчи рокъов гьечӏо",
"be": "майго мужа няма дома"
},
{
"av": "долъул бетӏергьанчи гьабихъе ана",
"be": "яе муж пайшоў на млын"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьанчихвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчихвад",
"бетӏергьанчихвадица",
"бетӏергьанчихвадил"
],
"senses": [
{
"text": "той (тая), каму жадаюць, каб гаспадар памёр; каб твой гаспадар памёр",
"comment": "пра жывёлу"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьанчӏужу",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчӏужу",
"бетӏергьанчӏужуялъ",
"бетӏергьанчӏужуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "гаспадыня, уладальніца каго-небудзь, чаго-небудзь"
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏергьечӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьечӏ",
"бетӏергьечӏица",
"бетӏергьечӏил"
],
"senses": [
{
"text": "бязмозглы чалавек; дурны",
"comment": "літ. бязгаловы"
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерияб",
"forms": [
"бетӏерияб"
],
"gender_forms": [
"бетӏерияб",
"бетӏерияв",
"бетӏерияй"
],
"senses": [
{
"text": "галоўны",
"labels": [
"дыялектызм"
]
}
],
"pos": "прыметнік",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏеркъай",
"stress": 5,
"stem": "бетӏеркъа",
"forms": [
"бетӏеркъай",
"бетӏеркъаялъ",
"бетӏеркъаялъул",
"бетӏеркъаял"
],
"senses": [
{
"text": "галаўная павязка",
"labels": [
"дыялектызм"
],
"comment": "у дзіцяці, у некаторых гаранак",
"examples": [
{
"av": "Нижеца гарулеб дуда гарани, Багӏараб бетӏеркъай чӏегӏер белъина",
"be": "Калі скажам, аб чым гаворку паміж сабою вядзем, Чорны колер прыме твая чырвоная павязка",
"labels": [
"фальклор"
],
"comment": "пра траур"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏеркъотӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркъотӏ",
"бетӏеркъотӏил",
"бетӏеркъотӏица",
"бетӏеркъотӏал"
],
"senses": [
{
"text": "той (тая), каму жадаюць, каб галаву асеклі; каб табе галаву асеклі; хай асякуць табе галаву",
"labels": [
"лаянкавае слова"
],
"examples": [
{
"av": "Годекӏадул бутӏа гьечӏев бетӏеркъотӏ",
"be": "Хай адсечацца галава твая — няма табе месца на гадэкане",
"labels": [
"фальклор"
],
"comment": "пра ганебніка"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏеркӏкӏвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏкӏвад",
"бетӏеркӏкӏвадица",
"бетӏеркӏкӏвадил"
],
"senses": [
{
"text": "той (тая), каму жадаюць, каб галаву пагалілі; ды паголяць табе галаву",
"labels": [
"іранічна"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏеркӏодо",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏодо",
"бетӏеркӏодоца",
"бетӏеркӏодол"
],
"senses": [
{
"text": "той (тая), у каго вялікая галава",
"examples": [
{
"av": "бетӏеркӏодо — гӏакълугьечӏ",
"be": "галава большая, а розуму няма",
"labels": [
"прымаўка"
]
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏерлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъи",
"бетӏерлъиялъ",
"бетӏерлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "главенства; узначальванне",
"examples": [
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"be": "узначальваць, узначаліць",
"comment": "каго-небудзь, што-небудзь"
},
{
"av": "дос халкъалъе бетӏерлъи гьабулеб буго",
"be": "ён узначальвае народ"
},
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"be": "главенстваваць"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏерлъиялда",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъиялда"
],
"senses": [
{
"comment": "месны склон ад 'бетӏерлъи'"
},
{
"text": "на чале",
"examples": [
{
"av": "хӏакимасул бетӏерлъиялда",
"be": "на чале з начальнікам"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏерлъи",
"kind": "from"
}
],
"pos": "прыслоўе",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерхъахӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерхъахӏ",
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил",
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "белагаловы мужчына",
"forms": [
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил"
]
},
{
"text": "бутэлька гарэлкі",
"labels": [
"у пераносным значэнні",
"іранічна"
],
"forms": [
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏерхъахӏ бахъея къватӏибе",
"be": "дастань(-це) белагаловую",
"comment": "г. зн. бутэльку гарэлкі"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏерчи",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерч",
"forms": [
"бетӏерчи",
"бетӏерчияс",
"бетӏерчиясул",
"бетӏерчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "ватажок, галоўны; кіраўнік",
"labels": [
"размоўнае слова"
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерчӏахъад",
"бетӏерчӏахъадица",
"бетӏерчӏахъадил",
"бетӏерчӏахъадал"
],
"senses": [
{
"text": "спадар; ваша (яго) благароддзе, высокасць",
"examples": [
{
"av": "дур бетӏерчӏахъад",
"be": "ваша благароддзе",
"comment": "дасл. хай жыве твая галава"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъаяв",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерчӏахъая",
"forms": [
"бетӏерчӏахъаяв"
],
"senses": [
{
"text": "яго (яе) благароддзе, яго (яе) высокасць",
"examples": [
{
"av": "бетӏерчӏахъаяв къирал",
"be": "яго высокасць кароль",
"comment": "літ. хай жыве галава караля"
},
{
"av": "бетӏерчӏахъаяй пача",
"be": "яе высокасць царыца",
"comment": "літ. хай жыве галава царыцы"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏер-магъ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-магъ",
"бетӏер-магъалъ",
"бетӏер-магъалъул"
],
"senses": [
{
"text": "пачатак і канец; сутнасць; ісціна",
"labels": [
"дыялектызм",
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-магъ балагьизе",
"be": "шукаць пачатак і канец, высветліць ісціну"
},
{
"av": "бетӏер-магъ гьечӏеб жо",
"be": "тое, што не мае пачатку і канца; неразбярыха"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏер-мегеж",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-мегеж",
"бетӏер-мегежалъ",
"бетӏер-мегежалъул"
],
"senses": [
{
"text": "галава і барада",
"labels": [
"зборны назоўнік"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-мегеж къунцӏизе",
"be": "падстрыгчы галаву і бараду"
},
{
"av": "бетӏер-мегеж кӏкӏвазе",
"be": "галіць галаву і бараду"
}
]
}
],
"pos": "назоўнік",
"form": "назоўны"
}
{
"word": "бетӏи",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "бетӏизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏизаби",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"каўзатыўная форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarforceto": "бетӏизабизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏизабизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏизаб",
"forms": [
"бетӏизабизе",
"бетӏизабула",
"бетӏизабила",
"бетӏизабуна",
"бетӏизабе"
],
"senses": [
{
"labels": [
"каўзатыўная форма"
],
"forceto": "бетӏизе"
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏизе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "каўзатыўная форма"
}
{
"word": "бетӏизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏ",
"forms": [
"бетӏизе",
"бетӏула",
"бетӏила",
"бетӏана",
"бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "дзяргаць, выдзяргнуць, выдраць што-небудзь; (вы)шчыпаць што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "квас бетӏизе",
"be": "шчыпаць поўсць",
"labels": [
"устарэлае слова",
"выраз"
],
"comment": "з авечкі"
},
{
"av": "хӏули бетӏизе",
"be": "вышчыпаць пер’е"
},
{
"av": "чӏахӏ бетӏизе",
"be": "вырваць пустазелле"
}
]
},
{
"text": "здымаць, зняць; збіраць, сабраць; прыбіраць, прыбраць",
"comment": "плады, некаторыя злакі",
"examples": [
{
"av": "ахбазан бетӏизе",
"be": "сарваць абрыкосы",
"comment": "з дрэў па адной штуцы"
},
{
"av": "багӏли бетӏизе",
"be": "збіраць, здымаць чарэшню"
},
{
"av": "гьоло бетӏизе",
"be": "сабраць ураджай конскіх бабоў"
},
{
"av": "лъелъ бетӏизе",
"be": "драць, церці лён"
},
{
"av": "мичӏ бетӏизе",
"be": "рваць крапіву",
"comment": "на ежу"
},
{
"av": "тӏегь бетӏизе",
"be": "збіраць кветкі",
"comment": "палявыя"
}
]
},
{
"text": "зрываць што-небудзь у каго-небудзь; забіраць што-небудзь у каго-небудзь; абіраць",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"examples": [
{
"av": "эбел-инсудаса гӏарац бетӏизе бокьула лъималазе",
"be": "дзеці любяць ірваць грошы ў бацькоў"
},
{
"av": "мискинав вацас бечедав вац ветӏулев вуго",
"be": "бедны брат абірае багатага брата"
}
]
},
{
"text": "зрываць што-небудзь на сабе",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "выказваючы смутак па памерлым",
"examples": [
{
"av": "гьумер бетӏизе",
"be": "рваць твар"
},
{
"av": "бетӏун рас зодобе базе",
"be": "на сабе валасы рваць і на неба кідаць",
"comment": "выказваючы абурэнне і г. д."
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏи",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-б",
"forms": [
"бетӏ-бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"масдар",
"шматразовая форма",
"дзеяслоў"
],
"masdarfrom": "бетӏ-бетӏизе"
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "масдар"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏизе",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-бетӏ",
"forms": [
"бетӏ-бетӏизе",
"бетӏ-бетӏула",
"бетӏ-бетӏила",
"бетӏ-бетӏана",
"бетӏ-бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "зрываць; вышчыпваць",
"labels": [
"шматразовая форма"
],
"examples": [
{
"av": "рас бетӏ-бетӏун базе",
"be": "вышчыпваць валасы"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "шматразовая форма"
}