{
"word": "базе",
"stress": 2,
"stem": "ба",
"forms": [
"базе",
"бала",
"бана",
"бай"
],
"senses": [
{
"text": "вісець",
"examples": [
{
"av": "кӏул магӏида бан буго",
"be": "ключ вісіць на цвіку"
}
]
},
{
"text": "будавацца; быць пабудаваным",
"examples": [
{
"av": "нижер росулъ цӏияб мажгит бан буго",
"be": "у нашым авуле пабудавана новая мячэць"
}
]
},
{
"text": "насыпацца, засыпацца, рассыпацца"
},
{
"text": "быць запражаным",
"examples": [
{
"av": "чу гьакида бан бугоан",
"be": "кон быў запражаны ў падводы"
}
]
},
{
"text": "ісці, ліць, выпадаць",
"comment": "пра ападкі",
"examples": [
{
"av": "мугӏрузде гӏазу бан буго",
"be": "у гарах выпаў снег"
},
{
"av": "цӏад балеб буго",
"be": "ідзе дождж"
},
{
"av": "Баги, Бечед, чвахунцӏад, Чвахаги, Аллагь, гонгал",
"be": "Дай, Божа, каб дождж ліўнем ішоў, Дай, Божа, каб па жалобах вада пацякла",
"labels": [
"фальклор"
]
},
{
"av": "цӏер балеб буго",
"be": "ідзе град"
},
{
"av": "гуллил цӏад балеб буго",
"be": "кулі так і сыплюцца"
}
]
},
{
"text": "праходзіць, прайсці",
"comment": "пра час",
"examples": [
{
"av": "анцӏго сон бана ниж ратӏалъаралдаса",
"be": "дзесяць гадоў прайшло, як мы рассталіся"
},
{
"av": "моцӏ балеб буго нухда",
"be": "у дарозе праходзіць месяц"
},
{
"av": "лъагӏел бана досул кагъат гьечӏого",
"be": "прайшоў год, як ад яго няма пісьма"
}
]
},
{
"text": "спыняцца, спыніцца",
"comment": "дзе-небудзь, у каго-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гьоболлъи базе",
"be": "спыніцца ў гасцях"
}
]
},
{
"text": "залежаць",
"comment": "ад каго-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гьеб иш дида бараб гьечӏо",
"be": "гэтая справа ад мяне не залежыць"
},
{
"av": "нилъедаго бараб буго нилъер бергьенлъи",
"be": "наш поспех залежыць ад нас саміх"
}
]
},
{
"text": "спасылацца, звальваць",
"comment": "на каго-небудзь, на што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "дуцаго гьабураб диде баге",
"be": "не складвай на мяне тое, што сам нарабіў"
},
{
"av": "ракъдаллъиялде базе",
"be": "зліць на засуху, спаслацца на засуху"
}
]
},
{
"text": "правесці, праводзіць",
"comment": "час",
"examples": [
{
"av": "сордо базе",
"be": "правесці ноч, пераначаваць"
},
{
"av": "росулъ анкь бана дица",
"be": "у вёсцы я правёў тыдзень"
}
]
},
{
"text": "пакрывацца",
"comment": "чым-небудзь",
"examples": [
{
"av": "чанхъ базе",
"be": "пакрывацца струпамі"
}
]
},
{
"text": "чапляцца, зачапіцца",
"comment": "аб што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "хӏетӏе ганчӏида баана",
"be": "нага зачапілася за камень"
},
{
"av": "гӏаркьалида ван хутӏизе",
"be": "вісець, зачапіўшыся за галінку"
}
]
},
{
"text": "прыхінацца, прыхінуцца",
"comment": "да чаго-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гъотӏода ван чӏана дов",
"be": "ён прыхінуўся да дрэва"
}
]
},
{
"text": "вешаць, павесіць; вывешваць, вывесіць, навесіць; увешаць",
"comment": "нешта; нешта чым-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гӏорода вазе",
"be": "павесіць на тычцы",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "гӏундузда кӏилкӏал разе",
"be": "павесіць завушніцы на вушы"
},
{
"av": "кварида вазе",
"be": "павесіць на шыбеніцу"
},
{
"av": "нуцӏида кӏулал разе",
"be": "павесіць замок на дзверы, зачыняць дзверы на замок"
},
{
"av": "сурат къеда базе",
"be": "павесіць карціну на сцяну"
},
{
"av": "ханжар магӏида бана дос",
"be": "ён павесіў кінжал на цвік"
}
]
},
{
"text": "(па)будаваць, выбудаваць; ставіць, ладзіць, узводзіць, збудаваць",
"comment": "што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "кьо базе",
"be": "пракласці, пабудаваць мост"
},
{
"av": "мина базе",
"be": "пабудаваць дом"
},
{
"av": "памятник базе",
"be": "узвесці помнік"
},
{
"av": "хъала базе",
"be": "пабудаваць крэпасць"
},
{
"av": "счётчик базе",
"be": "паставіць лічыльнік"
}
]
},
{
"text": "прырабляць, прырабіць; прымацоўваць, прымацаваць; прышываць, прышыць; прыбіваць, прыбіць",
"comment": "нешта да чаго-небудзь; нешта",
"examples": [
{
"av": "бакӏида бох базе",
"be": "прырабіць ножку да крэсла"
},
{
"av": "маргъал базе",
"be": "прышыць гузік; зашпіліць гузік"
},
{
"av": "нуцӏа базе",
"be": "прырабіць дзверы"
},
{
"av": "рукъи базе",
"be": "прышыць лапік"
},
{
"av": "тӏармида чӏваби разе",
"be": "прымацаваць струны да чонгура"
},
{
"av": "тӏингъида мачӏал базе",
"be": "прышыць накідку да шубы"
},
{
"av": "хьитида лабци базе",
"be": "прыбіць падэшву да абутку"
}
]
},
{
"text": "(на)сыпаць, засыпаць; рассыпаць, размяркоўваць; пакрываць, пакрыць",
"comment": "нешта сыпучае; чым-небудзь сыпучым",
"examples": [
{
"av": "боцӏуе рагӏи базе",
"be": "даць корм жывёле",
"comment": "літ. сыпаць"
},
{
"av": "макказе мугь базе",
"be": "насыпаць збожжа галубам"
},
{
"av": "нухде чабах базе",
"be": "засыпаць жвірам дарогу"
},
{
"av": "тӏохтӏе ракь базе",
"be": "пакрыць дах зямлёй"
},
{
"av": "тӏорщел цагърахъе базе",
"be": "насыпаць збожжа ў засекі"
},
{
"av": "цӏоросоролъ къандалъабазухъе базе",
"be": "расыпаць кукурузу па мяшках"
},
{
"av": "хурибе рак базе",
"be": "раскідаць у полі ўгнаенні"
},
{
"av": "чуязе ниха базе",
"be": "насыпаць авёс коням"
},
{
"av": "чумучалъ базе",
"be": "пасыпаць лапаткай"
}
]
},
{
"text": "запрагаць, запрагчы",
"comment": "каго-небудзь у што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гьакида оцал разе",
"be": "запрэгчы валоў у воз"
},
{
"av": "оцол бакӏалда гьакида валаанила дов",
"be": "замест вала яго запрагалі ў падводу",
"labels": [
"фальклор"
]
}
]
},
{
"text": "ударыць, стукнуць",
"comment": "чым-небудзь па чым-небудзь",
"examples": [
{
"av": "гъванщилъ жо базе",
"be": "даць падзатыльнік"
},
{
"av": "гӏадалъ тӏил базе",
"be": "ударыць палкай па галаве"
},
{
"av": "гӏащтӏи базе",
"be": "ударыць сякерай"
},
{
"av": "зар базе",
"be": "ударыць кулаком, нанесці ўдар кулаком"
},
{
"av": "лълъар базе",
"be": "баднуць"
},
{
"av": "лълъар базе",
"be": "прапанаваць тост",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "літ. прапанаваць рог"
},
{
"av": "мал базе",
"be": "лягнуць; штурхнуць нагой"
},
{
"av": "бараб жоялъ",
"be": "адным ударам"
}
]
},
{
"text": "чапляцца, павісаць",
"examples": [
{
"av": "гъотӏол гӏаркьелалда вазе",
"be": "чапіцца за галіну дрэва"
}
]
},
{
"text": "пакрываць, пакрыць; накрываць, накрыць; укрываць, укрыць",
"comment": "каго-небудзь, што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "тӏох базе",
"be": "пакрыць дах"
},
{
"av": "юргъан базе",
"be": "накрыць коўдрай"
}
]
},
{
"text": "змесці, змятаць",
"examples": [
{
"av": "харил гӏарахъ базе",
"be": "знесці стог сена"
}
]
},
{
"text": "апранаць, апрануць",
"examples": [
{
"av": "чангит базе",
"be": "надзець недаузгак"
},
{
"av": "чангит базе",
"be": "здзейсніць абавязковую малітву",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "чода хӏатӏирухъен базе",
"be": "стрэнажыць каня"
},
{
"av": "чӏолохъжо базе",
"be": "надзець аброць"
}
]
},
{
"text": "здзяйсняць, здзейсніць",
"comment": "малітву",
"examples": [
{
"av": "жамагӏат базе",
"be": "здзейсніць саборную малітву"
},
{
"av": "как базе",
"be": "дзяўчыў прызначаную малітву"
},
{
"av": "суннат базе",
"be": "здзейсніць неабавязковую малітву"
}
]
},
{
"text": "пакрывацца, пакрыцца, захварэць",
"comment": "чым-небудзь; напрыклад балячкамі",
"examples": [
{
"av": "месед базе",
"be": "захварэць на адру"
},
{
"av": "тӏадерахъи базе",
"be": "захварэць на воспу"
},
{
"av": "тӏехӏ базе",
"be": "захварэць паршой"
},
{
"av": "тӏипало базе",
"be": "пакрыцца вяснушкамі"
},
{
"av": "чанхъ базе",
"be": "пакрыцца балячкамі"
}
]
},
{
"text": "стругаць; тачыць",
"comment": "чым-небудзь",
"examples": [
{
"av": "харицелалда чаран базе",
"be": "вастрыць касу напільнікам"
},
{
"av": "хъорщода сургу базе",
"be": "страгаць дошку рубанкам"
}
]
},
{
"text": "пакласці, пасыпаць",
"comment": "напрыклад спецыі",
"examples": [
{
"av": "цӏам базе",
"be": "пасаліць"
},
{
"av": "чайдалъе чакар базе",
"be": "пакласці цукар у чай"
},
{
"av": "чурпадулъе пилпил базе",
"be": "пакласці перац у суп"
}
]
},
{
"text": "выпячы, зварыць",
"comment": "што-небудзь",
"examples": [
{
"av": "мугь базе",
"be": "зварыць збожжа",
"comment": "на ежу"
},
{
"av": "хинкӏал разе",
"be": "зварыць хінкал"
},
{
"av": "чед базе",
"be": "выпячы хлеб"
}
]
},
{
"text": "пасыпаць, даваць у доўг",
"examples": [
{
"av": "ролъул къали базе",
"be": "даваць (ссыпаць) у доўг мерку пшаніцы",
"comment": "букв. пасыпаць"
},
{
"av": "ханждал ченгел базе",
"be": "даваць у пазыку банку мукі"
}
]
},
{
"text": "з'яўляцца ў мностве, развесціся",
"comment": "пра насякомых",
"examples": [
{
"av": "нацӏ бана",
"be": "вошы завяліся, зашыwеў"
},
{
"av": "тӏипа бана",
"be": "гніды завяліся"
},
{
"av": "цӏунцӏра бана",
"be": "мурашкі з'явіліся"
}
]
},
{
"comment": "з дзеепрыслоўем іншага дзеяслова выступае ў ролі дапаможнага дзеяслова; з агульным значэннем завяршэння дзеяння ў розных значэннях",
"examples": [
{
"av": "бек-бекун базе",
"be": "разбіць"
},
{
"av": "бихъ-бихъун базе",
"be": "падраць на кавалкі"
},
{
"av": "тӏу-тӏун базе",
"be": "парваць на кавалачкі, ірваць на клапці"
},
{
"av": "ахӏи базе",
"be": "падняць трывогу, крычаць караул"
},
{
"av": "бох базе",
"be": "падстаўляць падножку"
},
{
"av": "бохги бан гӏодов ккезавизе",
"be": "пабарыць, падклаўшы ножку; зваліць падкавырам"
},
{
"av": "гарацӏ базе",
"be": "зацягнуць вузел"
},
{
"av": "гвай базе",
"be": "ладзіць талаку; абвясціць суботнік"
},
{
"av": "гьа базе",
"be": "даваць клятву, паклясціся, прысягнуць"
},
{
"av": "гъаргъар базе",
"be": "дрыжаць ад холаду"
},
{
"av": "гъаргъар базе",
"be": "моцна жадаць",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
],
"comment": "чаго-небудзь"
},
{
"av": "гьари базе",
"be": "прасіць, маліць"
},
{
"av": "дагӏба базе",
"be": "спрачацца"
},
{
"av": "гӏекӏ базе",
"be": "пакрывацца пупышкамі"
},
{
"av": "гӏетӏ базе",
"be": "пакрывацца потам, пацець"
},
{
"av": "зигара базе",
"be": "выказваць, выказаць спачуванне"
},
{
"av": "квер базе",
"be": "пачынаць"
},
{
"av": "къвал базе",
"be": "абняць, абдымаць"
},
{
"av": "къец базе",
"be": "спаборнічаць"
},
{
"av": "кӏал базе",
"be": "накінуцца з лаянкай",
"labels": [
"у пераносным значэнні"
]
},
{
"av": "малъ базе",
"be": "спатыкнуцца",
"comment": "напрыклад, пра коня"
},
{
"av": "мацӏ базе",
"be": "заплятацца — пра язык"
},
{
"av": "мугъал базе",
"be": "адыходзіць; сыходзіць"
},
{
"av": "мусру базе",
"be": "пакрыць саванам",
"comment": "пакойніка"
},
{
"av": "базе мусру щвечӏел, лъезе хоб щвечӏел",
"be": "саванам не пакрытыя, у магілы не закапаныя",
"labels": [
"прымаўка"
],
"comment": "пра загінулых на фронце"
},
{
"av": "нух базе",
"be": "здзейсніць рэйс"
},
{
"av": "лъабго нух бана",
"be": "зрабілі тры рэйсы"
},
{
"av": "ракӏ базе",
"be": "спадзявацца, адчуваць апорай"
},
{
"av": "рахьи базе",
"be": "віншаваць, павіншаваць",
"comment": "з нараджэннем дзіцяці"
},
{
"av": "рогьоб базе",
"be": "публічна ганьбаваць, кідаць абвінавачанні",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "рокьи базе",
"be": "спадабацца, прылюбіцца"
},
{
"av": "сири базе",
"be": "ліхаманіць"
},
{
"av": "тӏамах базе",
"be": "пакрывацца лісцем"
},
{
"av": "тӏегь базе",
"be": "квітнець"
},
{
"av": "тӏор базе",
"be": "коласіцца",
"comment": "пра злакавыя"
},
{
"av": "хъат базе",
"be": "браць прыступам; драпаць; падступацца"
},
{
"av": "\"Хъат базего кӏоларо Бухӏаяб Ахӏулгохӏда!\"",
"be": "«Немагчыма падступіцца да Ахпульго, хай згарыць яно!»",
"labels": [
"фальклор"
]
},
{
"av": "хъахӏлъи базе",
"be": "світаць"
},
{
"av": "хьибил базе",
"be": "лягчы на бок"
},
{
"av": "хӏал базе",
"be": "прыкласці выкарыстанне сілаў да чаго-небудзь"
},
{
"av": "хӏехь базе",
"be": "перакурнуцца"
},
{
"av": "хӏохӏ базе",
"be": "выпіць поўны рот",
"comment": "вады"
},
{
"av": "цӏа базе",
"be": "развесці, распаліць вогнішча; падняцца — аб тэмпературы"
},
{
"av": "цӏогь базе",
"be": "падазраваць у крадзяжы",
"comment": "каго-небудзь"
},
{
"av": "чирахъ базе",
"be": "укруціць лямпачку"
},
{
"av": "чӏегӏер базе",
"be": "насіць траур, хадзіць у траўры"
},
{
"av": "ярагъ базе",
"be": "прывесіць зброю, узброіцца"
},
{
"av": "гьабихъ базе",
"be": "пачынаць памол",
"comment": "на млыне"
},
{
"av": "тирщавухъ базе",
"be": "раскідаць"
}
]
}
],
"pos": "дзеяслоў",
"form": "інфінітыў"
}