{
"word": "бетӏари",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏари"
],
"senses": [
{
"labels": [
"masdar",
"sıklık bildiren biçim",
"fiil"
],
"masdarfrom": "бетӏаризе"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏаризаби",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏаризаби"
],
"labels": [
"masdar",
"sıklık bildiren biçim",
"ettirgen çatı",
"fiil"
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризабизе",
"kind": "see"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏаризабизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏаризаб",
"forms": [
"бетӏаризабизе",
"бетӏаризабула",
"бетӏаризабила",
"бетӏаризабуна",
"бетӏаризабе"
],
"senses": [
{
"forceto": "бетӏаризе",
"labels": [
"ettirgen çatı",
"sıklık bildiren biçim"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "ettirgen çatı"
}
{
"word": "бетӏаризе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏар",
"forms": [
"бетӏаризе",
"бетӏарула",
"бетӏарила",
"бетӏарана",
"бетӏаре"
],
"senses": [
{
"text": "ağaçtan meyve toplamak",
"labels": [
"sıklık bildiren biçim"
],
"comment": "tek tek kopararak",
"examples": [
{
"av": "колхозчагӏи жакъа ахикье ретӏаризе рахъун руго",
"tr": "kolhozcular bugün meyve toplamak için bahçeye çıktılar"
}
]
},
{
"text": "üzerindekileri paralamak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "müteveffa için üzüntü belirterek",
"examples": [
{
"av": "хварасул яц етӏарулей йиго",
"tr": "merhumun kız kardeşi saçını başını yoluyor",
"comment": "üzüntü belirterek"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "sıklık bildiren biçim"
}
{
"word": "бетӏер",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер",
"бетӏералъ",
"ботӏроца",
"бетӏералъул",
"ботӏрол",
"бутӏрул"
],
"senses": [
{
"text": "kafa",
"examples": [
{
"av": "белъараб бетӏер",
"tr": "haşlanmış kafa"
},
{
"av": "гьодораб бетӏер",
"tr": "boş kafa"
},
{
"av": "кӏургӏараб бетӏер",
"tr": "kıvırcık saçlı kafa"
},
{
"av": "хӏулараб бетӏер",
"tr": "kel baş"
},
{
"av": "бетӏер баккизабизе",
"tr": "başını uzatmak"
},
{
"av": "бетӏер бакъвазабизе",
"tr": "konuşmalarıyla usandırmak; başının etini yemek",
"comment": "harfiyen başını kurutmak"
},
{
"av": "бетӏер багьарав",
"tr": "kafası delik; aptal, akli dengesi yerinde olmayan"
},
{
"av": "бетӏер бахине тезе",
"tr": "saç uzatmak",
"comment": "başta"
},
{
"av": "бетӏер батӏиясул гӏакълу батӏияб, щекъер батӏиясул гьаракь батӏияб",
"tr": "her kafa kendine göre akıllıdır, her gırtlaktan kendi sesi çıkar",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "бетӏер бегьизе бакӏ гьечӏо",
"tr": "başını sokacak yeri yok"
},
{
"av": "бетӏер белъине",
"tr": "başını boyamak; kuzu başı haşlamak",
"comment": "kesilmiş hayvanın"
},
{
"av": "бетӏер бетӏералъухъ хисизе",
"tr": "fark ödemeden bir şeyi başkasıyla değiştirmek; başa baş değiştirmek"
},
{
"av": "бетӏер бикьакълъи",
"tr": "akıl bulanıklığı"
},
{
"av": "бетӏер бикьизе",
"tr": "saçta yol açmak",
"comment": "başta"
},
{
"av": "бетӏер бихъун унеб буго",
"tr": "başım çatlıyor",
"comment": "ağrıdan"
},
{
"av": "бетӏер бичӏ-бичӏун унеб буго",
"tr": "başım çatlıyor"
},
{
"av": "бетӏер борхун кквезе",
"tr": "başı dik gezmek"
},
{
"av": "бетӏер борхизе течӏо дос",
"tr": "başını bile kaldırmaya fırsat vermiyordu"
},
{
"av": "бетӏер борхичӏого хӏалтӏизе",
"tr": "başını kaldırmadan çalışmak"
},
{
"av": "бетӏер бугев чи",
"tr": "parlak zeka; kafalı insan; zeki kimse"
},
{
"av": "дур бетӏер киб букӏараб?",
"tr": "aklın neredeydi?"
},
{
"av": "бетӏер бухизе",
"tr": "başına vurmak"
},
{
"av": "бетӏер буханагӏан кваналеюб жо",
"tr": "ona sürekli kafasına vuruyorlar, o ise durmadan yemek yiyor",
"labels": [
"bilmece"
],
"comment": "'ghobo' değirmen taşı"
},
{
"av": "бетӏер гьабун цӏезабизе",
"tr": "ağzına kadar doldurmak; tepeleme doldurmak",
"comment": "toka ticaretinde ölçü"
},
{
"av": "бетӏер гьанкӏезабизе",
"tr": "baş sallamak",
"comment": "onay alameti olarak"
},
{
"av": "бетӏер гьечӏев чи",
"tr": "aptal, kavrayışsız",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla beyinsiz (kafasız) insan"
},
{
"av": "бетӏер гӏадал гьабизе",
"tr": "durmaksızın konuşmak; kafasını şişirmek, deliye çevirmek",
"comment": "birine; birini"
},
{
"av": "бетӏер гӏанасеб",
"tr": "baş büyüklüğünde"
},
{
"av": "бетӏе-бетӏер гӏанасеб",
"tr": "baş büyüklüğünde"
},
{
"av": "бетӏер гӏодоб лъурабго, кьижун ккана",
"tr": "başını yastığa koyar koymaz hemen uyudu"
},
{
"av": "бетӏер дализе биччазе",
"tr": "başını öne eğmek; boynunu bükmek, üzülmek, burnunu düşürmek; keyifsiz olmak",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla başını eğmek"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"tr": "başını tutmak; saçını başını yolmak"
},
{
"av": "къан бетӏерги ккун чӏезе",
"tr": "başını tutmak; saçını başını yolmak"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"tr": "teşhis etmek, tanılamak, tanımak"
},
{
"av": "жиндирго бикъараб чол бетӏер ккуна дос",
"tr": "o, çalınan atını teşhis etti"
},
{
"av": "бетӏер къотӏизе",
"tr": "başını kesmek"
},
{
"av": "бетӏер къотӏаги дур",
"tr": "başın kesilsin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "бетӏер къулизе",
"tr": "birinin önünde baş eğmek; birini selamlamak; gönüllü olarak boyun eğmek",
"comment": "kime"
},
{
"av": "гӏурус пачаясе бетӏер къулизе",
"tr": "rus çarına boyun eğmek",
"comment": "yâni Rus İmparatorluğu'nun tebaası olmak"
},
{
"av": "бетӏер кӏибикӏизе",
"tr": "başını sallamak"
},
{
"av": "бетӏер кӏичӏизабизе",
"tr": "kibirlenmek, burnu havada olmak",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla baş"
},
{
"av": "бетӏер къунцӏизе",
"tr": "saçını kestirmek, saç kesmek",
"comment": "başta"
},
{
"av": "бетӏер кӏкӏвазе",
"tr": "başını tıraş etmek"
},
{
"av": "бетӏер мокърукь тункизе",
"tr": "akıllanmak, uslanmak; büyümek, yetişkin olmak",
"comment": "kelm. başını tavana vurmak"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏун буго",
"tr": "kafa karışıklığı",
"comment": "harf. saman"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏурав",
"tr": "bakır kafalı, inatçı",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla kafasında lapayla (kepekle)"
},
{
"av": "бетӏер сверизабизе",
"tr": "aklı başından almak; kafasını karıştırmak; baş döndürmek"
},
{
"av": "бетӏер сверизе",
"tr": "aklını yitirmek; başı dönmek; aklını kaçırmak"
},
{
"av": "досул бетӏер сверун буго",
"tr": "aklını kaçırmış; tahtası eksik; kafayı üşütmüş"
},
{
"av": "бетӏер тӏаде босизе",
"tr": "başını kaldırmak"
},
{
"av": "бетӏер тиризе",
"tr": "delirmek; aklını kaçırmak"
},
{
"av": "бетӏер тирарав (сверарав)",
"tr": "akıl hastası"
},
{
"av": "бетӏер тӏоргъокь букӏунин, габур цӏвакизабе",
"tr": "baş kürkün altında, ama boynu pırıl pırıl tıraş et",
"labels": [
"deyiş"
],
"comment": "yani formalite yerine getirilmiş olurdu"
},
{
"av": "бетӏер тӏун рехизе",
"tr": "kafayı koparmak"
},
{
"av": "бетӏер унтизабизе",
"tr": "baş ağrısı yapmak; kafayı bulandırmak, usandırmak, taciz etmek"
},
{
"av": "бетӏер унтун буго",
"tr": "başım ağrıyor"
},
{
"av": "бетӏер ххазе",
"tr": "saçını taramak"
},
{
"av": "бетӏер хъахӏлъизе",
"tr": "saçları ağarmak"
},
{
"av": "бетӏер хъван",
"tr": "tam doldurmayarak, tepteleme doldurarak",
"comment": "takas ticaretinde"
},
{
"av": "бетӏер хьвагӏезабизе",
"tr": "başını sallamak",
"comment": "anlaşmazlık, onaylamama, inkar alameti olarak"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏизабизе",
"tr": "kafa yormak; düşünmek"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏулеб буго",
"tr": "kafası çalışıyor",
"comment": "kelm. kafa çalışıyor"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏичӏони — хӏатӏал свакала, хӏалтӏудаса къани — вакъун хутӏула",
"tr": "kafa çalışmayınca ayaklar yorulur, emekten kaçınan aç kalır",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "бетӏер хӏулизе",
"tr": "kel kalmak"
},
{
"av": "бетӏер хӏуларав",
"tr": "kel, kafası kel olan"
},
{
"av": "бетӏер цӏунизе",
"tr": "kendine dikkat etmek, kendini sakınmak",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla baş"
},
{
"av": "бетӏер ччукӏизе",
"tr": "kafa derisini yüzmek",
"comment": "kesilmiş hayvanın"
},
{
"av": "бетӏер чӏвазе",
"tr": "birine tapınmak; boyun eğmek; azarlamak; döverek cezalandırmak",
"comment": "kime"
},
{
"av": "бетӏер щущазе",
"tr": "başını kaybetmek, kontrolünü yitirmek, şaşırmak"
},
{
"av": "бетӏер чӏинтӏизе",
"tr": "kafatasını parçalamak"
},
{
"av": "ботӏрол гьан",
"tr": "baş eti",
"comment": "kesilmiş hayvanın"
},
{
"av": "ботӏрол кар (рас)",
"tr": "baştaki saçlar"
},
{
"av": "ботӏрол щурун",
"tr": "kafanın üst kısmı"
},
{
"av": "бетӏералда квер бахъизе",
"tr": "başını okşamak"
},
{
"av": "бетӏералда лъун хъулухъ гьабила",
"tr": "öyle bir hizmet edeceğim ki başıma koyacağım"
},
{
"av": "бетӏералда рас бахъун чӏана",
"tr": "saçları diken diken olmak"
},
{
"av": "бетӏералда тӏагъур гурого, хӏатӏида хьит гурого",
"tr": "başında şapka yok, ayağında ayakkabı yok",
"labels": [
"deyiş"
],
"comment": "yani kötü giyinmiş"
},
{
"av": "бетӏералда тӏад лъезе",
"tr": "başına koymak",
"labels": [
"gerçek ve mecaz anlamda"
]
},
{
"av": "бетӏералдаса бахъараб хӏатӏазде щвезегӏан",
"tr": "baştan ayağa"
},
{
"av": "бетӏералде балагь бачӏана досул",
"tr": "başına felaket geldi"
},
{
"av": "бетӏералде босизе",
"tr": "üzerine almak; taahhüt etmek"
},
{
"av": "бетӏералде вахинавизе",
"tr": "başının üstüne koymak; şımartmak",
"comment": "birini"
},
{
"av": "бетӏералде ккезе",
"tr": "hissesine düşmek; nasip olmak",
"comment": "kelm. başa"
},
{
"av": "ботӏрода бугеб рас рикӏкӏун балагь бачӏаги дуде",
"tr": "başındaki saç kadar felaket başına gelsin",
"labels": [
"hakaret sözü",
"deyim"
]
},
{
"av": "ботӏрода кӏаз чӏвазе",
"tr": "baş örtüsü takmak"
},
{
"av": "ботӏрода тӏагъур лъезе",
"tr": "şapkayı başına geçirmek"
},
{
"av": "ботӏрода тӏилал щвана (рекана)",
"tr": "başında sopalar kırılırdı",
"labels": [
"deyiş"
]
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"tr": "başörtüsünü çıkarmak"
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"tr": "lekelemek; utandırmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "bir kızı, kadını, çünkü eski zamanlarda bir erkeğin kadının başörtüsünü çıkarması utanç verici sayılırdı; ya onunla evlenmek ya da akrabalarının intikamına hazırlanmak zorundaydı"
},
{
"av": "ботӏроде бачӏараб горбоца баччула",
"tr": "başa bineni boyun taşır",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "ботӏроде кӏанцӏезе",
"tr": "başına çıkmak",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla atlamak"
},
{
"av": "ботӏролъ жо базе",
"tr": "kafaya vurmak"
},
{
"av": "ботӏролъ квартӏа бараб гӏадин",
"tr": "balyoz inmiş gibi",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla başa çekiçle vurulmuş gibi"
},
{
"av": "ботӏролъ тӏил кьабураб гӏадин",
"tr": "balyoz inmiş gibi",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla kafaya sopayla vurulmuş gibi"
},
{
"av": "ботӏролъе биччазе",
"tr": "kafasına sokmak"
},
{
"av": "радал батулеб бакӏалда лъе бетӏер",
"tr": "başını sabah bulacağın yere koy",
"comment": "yani yat uyu"
}
]
},
{
"text": "kafa",
"comment": "sığır sayımında",
"examples": [
{
"av": "цӏцӏаназул щунусго бетӏер",
"tr": "beş yüz keçi"
}
]
},
{
"text": "başcık; küçük baş",
"examples": [
{
"av": "ражипорол лъабго бетӏер",
"tr": "üç baş sarımsak"
}
]
},
{
"text": "baş, başkan, yönetici",
"examples": [
{
"av": "администрациялъул бетӏер",
"tr": "idare başkanı"
},
{
"av": "къокъадул бетӏер",
"tr": "müfrezenin başı"
},
{
"av": "рагъул бетӏер",
"tr": "komutan"
},
{
"av": "росдал бетӏер",
"tr": "köy başı, köy muhtarı"
},
{
"av": "хъизамалъул бетӏер",
"tr": "aile reisi; hane reisi"
},
{
"av": "бетӏералда вукӏине",
"tr": "başta olmak, önde olmak"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккезе",
"tr": "başına geçmek, lider olmak"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккаравго, бетӏер борхуге",
"tr": "yönetici olur olmaz hemen burnunu havaya kaldırma"
},
{
"av": "бетӏерлъун тезе",
"tr": "baş olarak atamak",
"comment": "bir şeyin"
}
]
},
{
"text": "önder, lider; elebaşı, ataman",
"examples": [
{
"av": "бодул бетӏер",
"tr": "müfreze komutanı"
}
]
},
{
"text": "kaynak, memba",
"comment": "nehirler",
"examples": [
{
"av": "гӏурул бетӏер",
"tr": "nehrin kaynağı"
},
{
"av": "иццул бетӏер",
"tr": "pınarın başı"
}
]
},
{
"text": "zirve, tepe",
"comment": "örn. saman yığınları",
"examples": [
{
"av": "гӏорол бетӏер гьабизе",
"tr": "yığının tepesini yapmak"
}
]
},
{
"text": "düzenleyici; yönetici",
"examples": [
{
"av": "васияталъул бетӏер",
"tr": "vasiyet tenfiz memuru"
}
]
},
{
"text": "bölüm, kısım",
"examples": [
{
"av": "тӏехьалъул лъабабилеб бетӏер",
"tr": "kitabın üçüncü bölümü"
}
]
},
{
"text": "başlık, ad",
"examples": [
{
"av": "макъалаялъул бетӏер",
"tr": "makale başlığı"
},
{
"av": "тӏехьалъул бутӏрул",
"tr": "kitabın içindekiler kısmı"
}
]
},
{
"text": "buharlı lokomotif",
"labels": [
"eskimiş",
"konuşma dili"
],
"examples": [
{
"av": "поездалъул бетӏер",
"tr": "buharlı lokomotif"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏераб",
"stress": 5,
"stem": "бетӏера",
"forms": [
"бетӏераб"
],
"gender_forms": [
"бетӏераб",
"бетӏерав",
"бетӏерай"
],
"senses": [
{
"text": "baş, ana, başlıca",
"examples": [
{
"av": "бетӏераб макъала",
"tr": "başyazı"
},
{
"av": "бетӏерав инженер",
"tr": "başmühendis"
},
{
"av": "бетӏерал членал",
"tr": "başlıca cümle ögeleri",
"labels": [
"dilbilgisi"
]
},
{
"av": "предложениялъул бетӏерал гурел членал",
"tr": "cümlenin yardımcı ögeleri"
}
]
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдаго",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдаго"
],
"senses": [
{
"text": "önce; başlangıçta",
"labels": [
"zarf"
]
}
],
"pos": "zarf",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдасан",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдасан"
],
"senses": [
{
"labels": [
"zamir"
],
"locativefrom": "бетӏер",
"comment": "durum, hâl"
},
{
"text": "tekrar, baştan",
"labels": [
"zarf"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏералдасан байбихье",
"tr": "baştan başla"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏер",
"kind": "from"
}
],
"pos": "zarf",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏербахъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербахъи",
"бетӏербахъиялъ",
"бетӏербахъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"masdar",
"fiil"
],
"masdarfrom": "бетӏербахъизе"
},
{
"text": "varlık, yaşam",
"examples": [
{
"av": "лъикӏаб бетӏербахъи",
"tr": "iyi yaşam"
},
{
"av": "язихъаб бетӏербахъи",
"tr": "sefil hayat"
},
{
"av": "бетӏербахъи гьабизе",
"tr": "ikamet etmek, yaşamak",
"comment": "bir şeyle"
},
{
"av": "Сундасан доз бетӏербахъи гьабулеб?",
"tr": "ne ile geçiniyorlar?"
},
{
"av": "Боцӏи хьихьун гьабула доз бетӏербахъи",
"tr": "onlar hayvancılıkla geçiniyorlar"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе ругел ресал",
"tr": "geçim kaynakları"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе хӏажатал шартӏал",
"tr": "yaşam için gerekli koşullar"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏербахъизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏербахъ",
"forms": [
"бетӏербахъизе",
"бетӏербахъула",
"бетӏербахъила",
"бетӏербахъана",
"бетӏербахъе"
],
"senses": [
{
"text": "yaşamak",
"examples": [
{
"av": "аваданго бетӏербахъизе",
"tr": "neşeli yaşamak"
},
{
"av": "магӏарухъ бетӏербахъизе захӏмалъулеб буго",
"tr": "dağlarda yaşamak zorlaşıyor"
},
{
"av": "шагьаралда бетӏербахъула дир вацасул хъизамалъ",
"tr": "kardeşimin ailesi şehirde yaşıyor"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "mastar"
}
{
"word": "бетӏербекад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербекад",
"бетӏербекадица",
"бетӏербекадил",
"бетӏербекадал"
],
"senses": [
{
"text": "başı yarılsın istenen kişi; başın yarılsın",
"labels": [
"hakaret sözü"
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏербухь",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербухь",
"бетӏербухьалъ",
"бетӏербухьалъул",
"бетӏербухьал"
],
"senses": [
{
"text": "baş bağı, başlık",
"comment": "kadınlar"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьан",
"stress": 5,
"stem": "бетӏергьа",
"forms": [
"бетӏергьан",
"бетӏергьанас",
"бетӏергьаналъ",
"бетӏергьанасул",
"бетӏергьаналъул",
"бетӏергьаби",
"Бетӏергьан"
],
"senses": [
{
"text": "mal sahibi; malike; sahip; efendi ve hanım",
"examples": [
{
"av": "колол бетӏергьан",
"tr": "çiftlik sahibi (erkek veya kadın)"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьан",
"tr": "ev sahibi (erkek ve kadın); hane halkı reisi"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьаналъ нижее лъикӏаб гьоболлъи гьабуна",
"tr": "ev sahibi kadın bizi iyi ağırladı"
},
{
"av": "чол бетӏергьан",
"tr": "at sahibi"
},
{
"av": "бетӏергьалъун вахъине (лъугьине)",
"tr": "sahip olmak, malik olmak",
"comment": "birinin, bir şeyin"
},
{
"av": "гӏагарлъиялъул бетӏергьаби",
"tr": "akrabalar",
"labels": [
"kitabî"
],
"comment": "Arapçadan harfiyen aktarma (kalk)"
},
{
"av": "гӏакълуялъул бетӏергьаби",
"tr": "akıl sahipleri, akıl sahibi olanlar",
"labels": [
"kitabî"
],
"comment": "Arapçadan harfiyen aktarma (kalk)"
},
{
"av": "жужахӏалъул бетӏергьаби",
"tr": "cehennem ehli",
"labels": [
"kitabî"
],
"comment": "Arapçadan harfiyen aktarma (kalk)"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб",
"tr": "sahipsiz, kimseye ait olmayan"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб боцӏи бацӏица чӏвала",
"tr": "sahipsiz sığırı kurt keser",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "бетӏергьаасул ракӏ — хӏалтӏуда, хӏалтухъанасул ракӏ — кванида",
"tr": "ev sahibi işi düşünür, işçi ise yemeği",
"labels": [
"atasözü"
]
},
{
"av": "бетӏергьанасул чехь унтичӏони, чияр мугъ унтуларо",
"tr": "işverenin içi acımıyorsa, işçilerin sırtı da acımaz",
"labels": [
"atasözü"
],
"comment": "kelimenin tam anlamıyla karın"
},
{
"av": "бетӏергьаасе мукӏураб бахӏри гӏадин",
"tr": "itaatkar bir köpek gibi"
}
]
},
{
"text": "hükümdar, efendi, tanrı",
"examples": [
{
"av": "Бетӏергьан Аллагь",
"tr": "Rab Allah"
},
{
"av": "Бетӏергьан гурхӏаги нилъеда",
"tr": "Allah bize merhamet etsin"
}
]
},
{
"text": "koca",
"labels": [
"ağız sözü"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьанчи",
"kind": "see"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьанаб",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанаб"
],
"gender_forms": [
"бетӏергьанаб",
"бетӏергьанав",
"бетӏергьанай"
],
"senses": [
{
"text": "kendi; ait",
"comment": "birine veya herhangi bir kuruluşa",
"examples": [
{
"av": "дунго бетӏергьанаб",
"tr": "kişisel"
},
{
"av": "живго бетӏергьанаб рукъ",
"tr": "müstakil ev"
},
{
"av": "пачалихъ бетӏергьанаб",
"tr": "devlete ait, devlet"
},
{
"av": "бетӏергьанаблъун лъугьине",
"tr": "birine, bir şeye ait olmak"
}
]
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏергьанасул",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанасул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "бетӏергьан",
"comment": "ismin -in hâli"
},
{
"text": "ev sahibine ait, ev sahibiyle ilgili; efendice",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул бербалагьи",
"tr": "sahip çıkma tutumu; özenli yaklaşım"
}
]
},
{
"text": "tanrısal, ilahi",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул хӏукму",
"tr": "Allah'ın takdiri"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьан",
"kind": "from"
}
],
"pos": "isim",
"form": "ilgi durumu"
}
{
"word": "бетӏергьанлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанлъи",
"бетӏергьанлъиялъ",
"бетӏергьанлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "mülk, mülkiyet",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанлъи гьабизе",
"tr": "ev sahibi gibi davranmak, idare etmek"
},
{
"av": "дир боцӏуда тӏад бетӏергьанлъи гьабизе биччаларо дица",
"tr": "malım üzerinde hüküm sürmenize izin vermeyeceğim"
},
{
"av": "бетӏергьанлъи гьечӏеб",
"tr": "savurgan, basiretsiz"
},
{
"av": "бетӏергьанлъиялде кьезе",
"tr": "birinin mülkiyetine vermek"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьанчи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчи",
"бетӏергьанчияс",
"бетӏергьанчиясул"
],
"senses": [
{
"text": "sahip, mal sahibi",
"examples": [
{
"av": "гьаб гӏакдал бетӏергьанчи щив?",
"tr": "bu ineğin sahibi kim?"
},
{
"av": "бетӏергьанчиясул боцӏи берда цебе лъикӏ",
"tr": "mal sahibinin gözü önündeyse iyidir",
"labels": [
"deyiş"
]
}
]
},
{
"text": "koca",
"examples": [
{
"av": "дир бетӏергьанчи рокъов гьечӏо",
"tr": "kocam evde yok"
},
{
"av": "долъул бетӏергьанчи гьабихъе ана",
"tr": "kocası değirmene gitti"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьанчихвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчихвад",
"бетӏергьанчихвадица",
"бетӏергьанчихвадил"
],
"senses": [
{
"text": "efendisinin ölmesi istenen kişi; efendin ölsün",
"comment": "büyükbaş hayvan hakkında"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьанчӏужу",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчӏужу",
"бетӏергьанчӏужуялъ",
"бетӏергьанчӏужуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "sahibe, bir şeyin sahibi"
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏергьечӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьечӏ",
"бетӏергьечӏица",
"бетӏергьечӏил"
],
"senses": [
{
"text": "beyinsiz kimse; aptal",
"comment": "kelim. başsız"
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерияб",
"forms": [
"бетӏерияб"
],
"gender_forms": [
"бетӏерияб",
"бетӏерияв",
"бетӏерияй"
],
"senses": [
{
"text": "ana, temel, başlıca",
"labels": [
"ağız sözü"
]
}
],
"pos": "sıfat",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏеркъай",
"stress": 5,
"stem": "бетӏеркъа",
"forms": [
"бетӏеркъай",
"бетӏеркъаялъ",
"бетӏеркъаялъул",
"бетӏеркъаял"
],
"senses": [
{
"text": "baş bağı, başlık",
"labels": [
"ağız sözü"
],
"comment": "bir çocukta, bazı dağlı kadınlarda",
"examples": [
{
"av": "Нижеца гарулеб дуда гарани, Багӏараб бетӏеркъай чӏегӏер белъина",
"tr": "Aramızda ne konuştuğumuzu söylersek, kırmızı kurdelan siyah rengi alacaktır",
"labels": [
"folklor"
],
"comment": "yas hakkında"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏеркъотӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркъотӏ",
"бетӏеркъотӏил",
"бетӏеркъотӏица",
"бетӏеркъотӏал"
],
"senses": [
{
"text": "başı kesilesi (kimse); başın kesilsin; başın kesilsin inşallah",
"labels": [
"hakaret sözü"
],
"examples": [
{
"av": "Годекӏадул бутӏа гьечӏев бетӏеркъотӏ",
"tr": "Kafan kesilsin — godekanda sana yer yok",
"labels": [
"folklor"
],
"comment": "utanç verici biri hakkında"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏеркӏкӏвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏкӏвад",
"бетӏеркӏкӏвадица",
"бетӏеркӏкӏвадил"
],
"senses": [
{
"text": "başı tıraş edilmesi istenen kimse; başın tıraş edilsin",
"labels": [
"ironik anlamda"
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏеркӏодо",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏодо",
"бетӏеркӏодоца",
"бетӏеркӏодол"
],
"senses": [
{
"text": "koca kafalı olan",
"examples": [
{
"av": "бетӏеркӏодо — гӏакълугьечӏ",
"tr": "koca kafa ama akıl yok",
"labels": [
"deyiş"
]
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏерлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъи",
"бетӏерлъиялъ",
"бетӏерлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "başkanlık; liderlik",
"examples": [
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"tr": "başında bulunmak, yönetmek",
"comment": "birini, bir şeyi"
},
{
"av": "дос халкъалъе бетӏерлъи гьабулеб буго",
"tr": "halkın başında o var"
},
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"tr": "hükmetmek, baskın olmak"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏерлъиялда",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъиялда"
],
"senses": [
{
"comment": "'betӏерлъи' için bulunma durumu"
},
{
"text": "başta, önderlik eden",
"examples": [
{
"av": "хӏакимасул бетӏерлъиялда",
"tr": "amir eşliğinde; şefin başkanlığında"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏерлъи",
"kind": "from"
}
],
"pos": "zarf",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерхъахӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерхъахӏ",
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил",
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "ak saçlı erkek",
"forms": [
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил"
]
},
{
"text": "bir şişe votka",
"labels": [
"mecaz anlamda",
"ironik anlamda"
],
"forms": [
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏерхъахӏ бахъея къватӏибе",
"tr": "çıkar(ın) bakalım beyaz başlı olanı",
"comment": "yani bir şişe votka"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏерчи",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерч",
"forms": [
"бетӏерчи",
"бетӏерчияс",
"бетӏерчиясул",
"бетӏерчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "başkan, elebaşı; yönetici",
"labels": [
"konuşma dili"
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерчӏахъад",
"бетӏерчӏахъадица",
"бетӏерчӏахъадил",
"бетӏерчӏахъадал"
],
"senses": [
{
"text": "bey; hazretleri, yüksekliği",
"examples": [
{
"av": "дур бетӏерчӏахъад",
"tr": "yüce hazretleri (eski bir unvan)",
"comment": "kel. yaşasın başın"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъаяв",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерчӏахъая",
"forms": [
"бетӏерчӏахъаяв"
],
"senses": [
{
"text": "hazretleri",
"examples": [
{
"av": "бетӏерчӏахъаяв къирал",
"tr": "Kral Hazretleri",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla kralın başı yaşasın"
},
{
"av": "бетӏерчӏахъаяй пача",
"tr": "Hazretleri çariçe",
"comment": "kelimenin tam anlamıyla çariçenin başı yaşasın"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏер-магъ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-магъ",
"бетӏер-магъалъ",
"бетӏер-магъалъул"
],
"senses": [
{
"text": "başlangıç ve son; öz; gerçek",
"labels": [
"ağız sözü",
"topluluk adı"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-магъ балагьизе",
"tr": "başını sonunu aramak, gerçeği ortaya çıkarmak"
},
{
"av": "бетӏер-магъ гьечӏеб жо",
"tr": "başlangıcı ve sonu olmayan şey; karmaşa"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏер-мегеж",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-мегеж",
"бетӏер-мегежалъ",
"бетӏер-мегежалъул"
],
"senses": [
{
"text": "baş ve sakal",
"labels": [
"topluluk adı"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-мегеж къунцӏизе",
"tr": "saçı ve sakalı kesmek"
},
{
"av": "бетӏер-мегеж кӏкӏвазе",
"tr": "başı ve sakalı tıraş etmek"
}
]
}
],
"pos": "isim",
"form": "yalın durum"
}
{
"word": "бетӏи",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"masdar",
"fiil"
],
"masdarfrom": "бетӏизе"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏизаби",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"masdar",
"ettirgen çatı",
"fiil"
],
"masdarforceto": "бетӏизабизе"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏизабизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏизаб",
"forms": [
"бетӏизабизе",
"бетӏизабула",
"бетӏизабила",
"бетӏизабуна",
"бетӏизабе"
],
"senses": [
{
"labels": [
"ettirgen çatı"
],
"forceto": "бетӏизе"
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏизе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "ettirgen çatı"
}
{
"word": "бетӏизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏ",
"forms": [
"бетӏизе",
"бетӏула",
"бетӏила",
"бетӏана",
"бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "çekmek, koparmak, yolmak, çekip çıkarmak; yolmak, cımbızlamak",
"examples": [
{
"av": "квас бетӏизе",
"tr": "yün yolarak temizlemek",
"labels": [
"eskimiş",
"deyim"
],
"comment": "koyundan"
},
{
"av": "хӏули бетӏизе",
"tr": "tüylerini yolmak"
},
{
"av": "чӏахӏ бетӏизе",
"tr": "yabani otu yolmak"
}
]
},
{
"text": "kaldırmak, indirmek; toplamak, derlemek; kaldırmak, toplamak",
"comment": "meyveler, bazı tahıllar",
"examples": [
{
"av": "ахбазан бетӏизе",
"tr": "kayısı toplamak",
"comment": "ağaçlardan birer adet"
},
{
"av": "багӏли бетӏизе",
"tr": "kiraz toplamak"
},
{
"av": "гьоло бетӏизе",
"tr": "bakla hasadı toplamak"
},
{
"av": "лъелъ бетӏизе",
"tr": "keten yolmak"
},
{
"av": "мичӏ бетӏизе",
"tr": "ısırgan otu koparmak",
"comment": "yemek için"
},
{
"av": "тӏегь бетӏизе",
"tr": "çiçek toplamak",
"comment": "tarlaya ait"
}
]
},
{
"text": "birinden bir şey koparmak; birinden bir şey almak; soyup soğana çevirmek",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"examples": [
{
"av": "эбел-инсудаса гӏарац бетӏизе бокьула лъималазе",
"tr": "çocuklar anne babalarından para koparmayı severler"
},
{
"av": "мискинав вацас бечедав вац ветӏулев вуго",
"tr": "fakir kardeş zengin kardeşi soyar"
}
]
},
{
"text": "acısını kendisinden çıkarmak",
"labels": [
"mecaz anlamda"
],
"comment": "müteveffa için üzüntü belirterek",
"examples": [
{
"av": "гьумер бетӏизе",
"tr": "yüzü tırmalamak"
},
{
"av": "бетӏун рас зодобе базе",
"tr": "saçını başını yolmak",
"comment": "öfke vb. ifade ederek"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "mastar"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏи",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-б",
"forms": [
"бетӏ-бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"masdar",
"sıklık bildiren biçim",
"fiil"
],
"masdarfrom": "бетӏ-бетӏизе"
}
],
"pos": "fiil",
"form": "masdar"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏизе",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-бетӏ",
"forms": [
"бетӏ-бетӏизе",
"бетӏ-бетӏула",
"бетӏ-бетӏила",
"бетӏ-бетӏана",
"бетӏ-бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "koparmak; yolmak",
"labels": [
"sıklık bildiren biçim"
],
"examples": [
{
"av": "рас бетӏ-бетӏун базе",
"tr": "saç yolmak"
}
]
}
],
"pos": "fiil",
"form": "sıklık bildiren biçim"
}